آبسه دندان؛ علائم، انواع، علائم خطر، درمان و کارهایی که تا رسیدن به دندانپزشک می‌توان کرد

آبسه دندان تجمع چرک در دندان یا لثه بر اثر عفونت است. NHS آن را مشکلی می‌داند که به درمان فوری دندانپزشک نیاز دارد و خودبه‌خود از بین نمی‌رود. درد شدید و ضربان‌دار، ورم لثه یا صورت، طعم بد دهان و گاهی تب از علائم رایج آن هستند. گاهی هم عفونت گسترش پیدا می‌کند و به اورژانس بیمارستان نیاز پیدا می‌شود.

در این راهنما توضیح می‌دهیم آبسه چگونه ایجاد می‌شود، آبسه دندان و آبسه لثه چه تفاوتی دارند، کدام علائم یعنی باید مستقیم به اورژانس بروید، دندانپزشک آبسه را چگونه درمان می‌کند، نقش آنتی‌بیوتیک چیست و تا رسیدن به نوبت چه کارهایی بی‌خطر است. این مطلب فقط برای آگاهی است و جای معاینه را نمی‌گیرد.

آبسه دندان چیست؟

آبسه دندان کیسه‌ای از چرک است که بر اثر عفونت باکتریایی در دندان یا اطراف آن تشکیل می‌شود. مدلاین‌پلاس آن را «جیبی از چرک ناشی از عفونت باکتریایی در دندان یا اطراف آن» تعریف می‌کند. هلث‌دایرکت هم آبسه را برجستگی متورم پر از چرک نزدیک ریشه دندان می‌داند. نام‌های دیگر آن عفونت دندان یا چرک دندان است.

چرک از کجا می‌آید؟

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد چرک شامل بافت مرده و گلبول‌های سفید مرده یا در حال مرگ است؛ یعنی سلول‌هایی که بدن برای مقابله با عفونت فرستاده است. با این حال، همین چرک باکتری‌های زنده را هم در خود دارد و اگر درمان نشود، عفونت ممکن است گسترش پیدا کند.

آیا هر عفونت دندان آبسه است؟

نه. به گفته کلیولند کلینیک، هر آبسه‌ای عفونت است اما هر عفونت دندانی به آبسه یعنی تجمع چرک تبدیل نمی‌شود. این منبع آبسه را نشانه عفونت شدید دندان می‌داند. به همین دلیل، درمان زودهنگام پوسیدگی و عفونت‌های دندانی پیش از رسیدن به این مرحله اهمیت دارد.

آبسه چگونه از پوسیدگی شروع می‌شود؟

مدلاین‌پلاس توضیح می‌دهد که سوراخ‌های مینای دندان، مثلاً بر اثر پوسیدگی یا شکستگی، به باکتری اجازه می‌دهند به مرکز دندان یعنی پالپ برسند. عفونت ممکن است از ریشه دندان به استخوان‌های نگه‌دارنده آن گسترش یابد. MouthHealthy هم می‌گوید وقتی چرک در نوک ریشه در استخوان فک جمع شود، کیسه چرکی به نام آبسه تشکیل می‌شود.

ویژه خوانندگان لبخندنو

مشاوره تخصصی ایمپلنت رایگان

۵۰۰٬۰۰۰ تومان رایگان

• بررسی شرایط شما توسط دندانپزشک
• برآورد هزینه و روش درمان مناسب
• بدون هیچ تعهدی برای شروع درمان

فرصت ثبت‌نام این دوره: ۱۴۰۵/۰۷/۱۰

1. چند سؤال کوتاه
2. انتخاب شهر
3. تأیید شماره

دریافت مشاوره رایگان

حدود یک دقیقه · بدون ثبت‌نام · بدون هزینه

آبسه دندان و آبسه لثه چه تفاوتی دارند؟

تفاوت اصلی در محل شروع عفونت است. کلیولند کلینیک سه نوع آبسه را از هم جدا می‌کند: آبسه لثه که فقط در لثه ایجاد می‌شود و معمولاً به دندان آسیب نمی‌زند؛ آبسه نوک ریشه که پس از عفونت پالپ در انتهای ریشه تشکیل می‌شود؛ و آبسه پریودنتال که از استخوان و بافت‌های نگه‌دارنده دندان شروع می‌شود و معمولاً با بیماری لثه همراه است.

آبسه نوک ریشه (پری‌اپیکال)

این نوع آبسه، که در تصویر بالا هم دیده می‌شود، معمولاً از پوسیدگی عمیق یا شکستگی دندان شروع می‌شود. باکتری به پالپ می‌رسد، پالپ عفونی می‌شود و عفونت از نوک ریشه به استخوان اطراف گسترش می‌یابد. درمان آن معمولاً عصب‌کشی یا کشیدن دندان است، زیرا منبع عفونت درون خود دندان قرار دارد.

آبسه پریودنتال

کلیولند کلینیک می‌گوید آبسه پریودنتال معمولاً نتیجه بیماری لثه است و در بزرگسالان شایع‌تر است. در این حالت، باکتری‌ها از طریق جیب‌های عمیق لثه به بافت‌های عمقی‌تر می‌رسند. هلث‌دایرکت و MouthHealthy تمیز کردن اطراف دندان و لثه را برای آبسه‌ای که علتش بیماری لثه است ذکر می‌کنند. درباره زمینه این مشکل، مطلب بیماری لثه را ببینید.

آبسه لثه (ژنژیوال)

آبسه لثه فقط در لثه ایجاد می‌شود و طبق کلیولند کلینیک معمولاً به دندان یا ساختارهای نگه‌دارنده آن آسیب نمی‌زند. با این حال، تشخیص اینکه برجستگی چرکی روی لثه از کدام نوع است از روی ظاهر ممکن نیست و به معاینه و گاهی عکس نیاز دارد. بنابراین هر برجستگی شبیه جوش روی لثه را باید دندانپزشک ببیند.

علائم آبسه دندان چیست؟

علامت اصلی آبسه دندان درد شدید و مداوم است. NHS این علائم را ذکر می‌کند: درد شدید دندان یا لثه، قرمزی داخل دهان یا روی صورت و فک، حساسیت به غذا و نوشیدنی سرد یا گرم، طعم بد دهان، دشواری باز کردن دهان و جویدن، ورم صورت یا فک، تورم غدد دو طرف گردن و تب.

توصیف درد

مدلاین‌پلاس درد آبسه را پیوسته و بی‌وقفه توصیف می‌کند؛ دردی که ممکن است جونده، تیز، تیرکشنده یا ضربان‌دار باشد. کلیولند کلینیک می‌گوید درد ممکن است به گوش، فک یا گردن تیر بکشد و گاهی همیشگی باشد یا فقط هنگام جویدن حس شود. هلث‌دایرکت هم درد را اغلب تیز یا ضربان‌دار و بدتر هنگام گاز گرفتن می‌داند.

علائم دیگر در منابع

ورم فک؛ علامتی که باید جدی گرفت

مدلاین‌پلاس ورم ناحیه فک بالا یا پایین را «علامتی بسیار جدی» می‌داند. ورم صورت ممکن است نشان دهد عفونت از محدوده دندان فراتر رفته است. NHS ورم صورت یا فک را از علائم آبسه و دلیل گرفتن نوبت فوری دندانپزشکی می‌داند، اما کلیولند کلینیک آبسه همراه با ورم صورت را دلیل رفتن به اورژانس می‌شمارد. پس اگر ورم صورت دارید و دندانپزشک همان روز در دسترس نیست، یا ورم بیشتر می‌شود، یا تب یا دشواری تنفس و بلع دارید، مستقیم به اورژانس بیمارستان بروید.

آبسه بی‌درد؛ آیا ممکن است؟

بله، گاهی آبسه با درد کم یا حتی بی‌آنکه دردی حس شود دیده می‌شود. کلیولند کلینیک از «زخم باز با ترشح» در کنار لثه نام می‌برد و توضیح می‌دهد که اگر عصب دندان از کار افتاده باشد، ممکن است دردی حس نشود. مدلاین‌پلاس هم توصیه می‌کند اگر برجستگی یا جوشی روی لثه دیدید، با دندانپزشک تماس بگیرید. بنابراین طعم شور یا بد ناگهانی در دهان، برجستگی کوچک روی لثه که گاهی ترشح می‌کند یا لق شدن دندان را حتی اگر دردی ندارید جدی بگیرید و در اولین فرصت به دندانپزشک نشان دهید.

آبسه یا دندان‌درد معمولی؟

همه دندان‌دردها آبسه نیستند. پوسیدگی، ترک دندان، حساسیت و مشکلات لثه هم درد ایجاد می‌کنند. تفاوت را فقط دندانپزشک با معاینه و عکس تشخیص می‌دهد. برای آشنایی با علت‌های دیگر درد، راهنمای دندان‌درد را ببینید. با این حال، درد شدید و مداوم همراه با ورم یا تب نیاز به بررسی همان روز دارد.

چه عواملی باعث آبسه دندان می‌شوند؟

آبسه دندان زمانی ایجاد می‌شود که باکتری راهی به درون دندان یا بافت‌های اطراف آن پیدا کند. NHS این عوامل را ذکر می‌کند: دندانی که درست از لثه بیرون نیامده (دندان نهفته)، پوسیدگی دندان یا بیماری لثه، آسیب به دندان، لثه یا دهان، و پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی. پوسیدگی عمیق یکی از مسیرهای رایج رسیدن باکتری به پالپ است.

علت‌ها بر اساس منابع

کلیولند کلینیک هر چیزی را که راهی برای ورود باکتری به دندان یا بافت‌های اطراف آن باز کند از علت‌های آبسه می‌داند:

• پوسیدگی شدید که سطح سخت دندان را از بین می‌برد؛ روند آن در مطلب پوسیدگی دندان آمده است.
• دندان شکسته، لب‌پریده یا ترک خورده که باکتری از راه شکاف آن به پالپ می‌رسد.
• بیماری لثه که با پیشرفت آن باکتری به بافت‌های عمقی‌تر دسترسی پیدا می‌کند.
• ضربه به دندان که حتی بدون ترک دیدنی ممکن است به پالپ آسیب بزند.

هلث‌دایرکت درمان ریشه ناموفق و دندان‌های نیمه‌رویش‌یافته یا نهفته، به‌ویژه دندان عقل، را هم ذکر می‌کند.

عوامل خطر

کلیولند کلینیک می‌گوید احتمال آبسه در افراد سیگاری حدود دو برابر افراد غیرسیگاری است. همچنین خشکی دهان محیط مناسب‌تری برای رشد باکتری‌ها فراهم می‌کند.

آیا آبسه دندان خودبه‌خود خوب می‌شود؟

خیر. NHS، کلیولند کلینیک و هلث‌دایرکت هر سه به‌صراحت می‌گویند آبسه دندان خودبه‌خود از بین نمی‌رود و به درمان نیاز دارد. ممکن است درد برای مدتی کم شود یا آبسه خودش سر باز کند و چرک خارج شود، اما منبع عفونت همچنان باقی است. به همین دلیل، منتظر ماندن به امید بهبود خودبه‌خود خطرناک است.

چرا گاهی درد ناگهان کم می‌شود؟

مدلاین‌پلاس توضیح می‌دهد که اگر فشار داخل دندان کم شود، دندان‌درد ممکن است متوقف شود، اما عفونت فعال می‌ماند و به گسترش ادامه می‌دهد. کلیولند کلینیک هم می‌گوید اگر عفونت باعث مرگ پالپ شود، درد قطع می‌شود چون عصب دیگر کار نمی‌کند؛ با این حال باکتری‌ها به تخریب بافت‌های اطراف ادامه می‌دهند. این منبع توصیه می‌کند حتی اگر دیگر درد ندارید، برای درمان مراجعه کنید.

چقدر می‌توان صبر کرد؟

کلیولند کلینیک می‌گوید گسترش عفونت ممکن است روزها، هفته‌ها یا ماه‌ها طول بکشد و نمی‌توان دقیقاً پیش‌بینی کرد. بنابراین هیچ «بازه امنی» برای صبر کردن وجود ندارد. NHS توصیه می‌کند اگر فکر می‌کنید آبسه دارید، نوبت فوری دندانپزشکی بگیرید.

درمان خانگی قطعی وجود ندارد

کلیولند کلینیک تأکید می‌کند هیچ درمان خانگی‌ای نمی‌تواند آبسه دندان را برای همیشه برطرف کند. کارهای خانگی فقط تا رسیدن به نوبت به راحتی شما کمک می‌کنند و جایگزین تخلیه چرک و حذف منبع عفونت نیستند.

چه زمانی آبسه دندان اورژانسی است و باید به بیمارستان رفت؟

NHS چهار موقعیت را دلیل تماس با اورژانس یا رفتن به اورژانس بیمارستان می‌داند: دشواری در نفس کشیدن، صحبت کردن یا بلعیدن؛ ورم یا درد چشم یا مشکل ناگهانی در بینایی؛ ورم زیاد در دهان؛ و دشواری باز کردن دهان. در این حالت‌ها منتظر نوبت دندانپزشکی نمانید و مستقیم به اورژانس بیمارستان بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

فهرست کلیولند کلینیک

کلیولند کلینیک هم توصیه می‌کند اگر آبسه دندان با این علائم همراه است، به نزدیک‌ترین اورژانس بروید:

1. تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر؛
2. گیجی؛
3. دشواری بلع؛
4. بالا رفتن ضربان قلب؛
5. ورم صورت.

هنگام رفتن به اورژانس

NHS دو توصیه عملی دارد: خودتان تا اورژانس رانندگی نکنید و از کسی بخواهید شما را برساند یا آمبولانس خبر کنید. همچنین داروهایی را که مصرف می‌کنید همراه ببرید. فهرست بیماری‌های زمینه‌ای و حساسیت‌های دارویی هم به کادر درمان کمک می‌کند.

ورمی که سریع بیشتر می‌شود

اگر ورم صورت یا زیر چانه در چند ساعت به‌وضوح بیشتر می‌شود، به گردن یا اطراف چشم رسیده یا زبان بالا آمده است، این را علامت گسترش عفونت بدانید. «صبر کنیم تا صبح» در این شرایط گزینه درستی نیست. راهنمای جامع موقعیت‌های فوری دهان و دندان را در اورژانس دندانپزشکی ببینید.

آنژین لودویگ چیست و چه ارتباطی با آبسه دندان دارد؟

آنژین لودویگ عفونت باکتریایی کف دهان، زیر زبان است. مدلاین‌پلاس می‌گوید این عفونت اغلب پس از عفونت ریشه دندان، مانند آبسه دندان، یا آسیب دهان ایجاد می‌شود. ناحیه درگیر به سرعت ورم می‌کند و ممکن است راه تنفس را ببندد یا بلع بزاق را غیرممکن کند. به همین دلیل یک فوریت پزشکی است.

علائم آنژین لودویگ

مدلاین‌پلاس این علائم را ذکر می‌کند:

• دشواری تنفس؛
• دشواری بلع؛
• آب‌ریزش از دهان؛
• صحبت کردن غیرعادی، طوری که انگار چیز داغی در دهان است؛
• ورم زبان یا بیرون زدن زبان از دهان؛
• تب، درد و ورم گردن و قرمزی گردن؛
• دندان‌درد.

ضعف و خستگی، گیجی یا تغییرات ذهنی و گوش‌درد هم ممکن است رخ دهند.

چه باید کرد؟

مدلاین‌پلاس می‌گوید دشواری تنفس وضعیت اورژانسی است و باید فوراً به اورژانس بروید یا با شماره اورژانس تماس بگیرید. درمان در بیمارستان انجام می‌شود و ممکن است شامل باز نگه داشتن راه هوایی، داروی وریدی، تخلیه با جراحی و درمان دندان منشأ عفونت باشد. این منبع آنژین لودویگ را بالقوه تهدیدکننده زندگی می‌داند.

پیشگیری

مدلاین‌پلاس برای پیشگیری دو توصیه دارد: معاینه منظم دندانپزشکی و درمان فوری علائم عفونت دهان یا دندان. به زبان ساده، درمان به‌موقع آبسه یکی از راه‌های جلوگیری از این عارضه جدی است.

آبسه درمان‌نشده چه عوارضی دارد؟

آبسه درمان‌نشده ممکن است به از دست رفتن دندان و گسترش عفونت به استخوان فک، بافت‌های نرم صورت و گردن و حتی نقاط دورتر بدن منجر شود. مدلاین‌پلاس می‌گوید آبسه درمان‌نشده ممکن است بدتر شود و به عوارض تهدیدکننده زندگی برسد. هلث‌دایرکت هم آبسه دندان را در موارد نادر تهدیدکننده زندگی می‌داند.

عوارض ذکرشده در منابع

مشکلات طولانی‌مدت

هلث‌دایرکت از مشکلات طولانی‌مدتی مانند جای زخم روی صورت، دشواری باز کردن فک، از دست رفتن بینایی یا آسیب مغزی در عفونت‌های گسترده نام می‌برد. این عوارض شایع نیستند، اما دلیل اصلی تأکید همه منابع بر درمان سریع آبسه همین‌هاست.

خبر خوب

مدلاین‌پلاس می‌گوید درمان فوری در بیشتر موارد عفونت را درمان می‌کند و دندان اغلب قابل حفظ است. بنابراین مراجعه زودهنگام هم خطر عوارض را کم می‌کند و هم شانس نگه داشتن دندان را بیشتر می‌کند.

برای آبسه دندان به کجا مراجعه کنیم؟

برای آبسه بدون علائم خطر، مقصد درست دندانپزشک است، نه پزشک عمومی. NHS می‌گوید اگر فکر می‌کنید آبسه دارید، نوبت فوری دندانپزشکی بگیرید و توضیح می‌دهد که مطب پزشک عمومی امکان درمان دندانپزشکی ندارد. اما اگر علائم خطر مانند دشواری تنفس یا بلع دارید، مقصد اورژانس بیمارستان است.

راهنمای انتخاب مقصد

چرا پزشک عمومی یا داروخانه کافی نیست؟

NHS توضیح می‌دهد که مطب پزشک عمومی امکان درمان دندانپزشکی ندارد. دلیل روشن است: درمان آبسه یعنی تخلیه چرک و حذف منبع عفونت در خود دندان یا لثه، و این کار به ابزار و مهارت دندانپزشکی نیاز دارد. داروخانه یا پزشک عمومی ممکن است برای کنترل درد راهنمایی کنند، اما نسخه یا مسکن جای نوبت دندانپزشکی را نمی‌گیرد. البته اگر علائم خطر مانند دشواری تنفس یا بلع دارید، مقصد درست اورژانس بیمارستان است، نه مطب دندانپزشکی.

اگر دندانپزشک در دسترس نیست

NHS پیشنهاد می‌کند ابتدا با دندانپزشک خود تماس بگیرید؛ اگر مطب بسته است، ممکن است پیام تلفنی راه بعدی را بگوید. این توصیه مربوط به نظام درمانی بریتانیاست؛ در شهر شما، بسته به امکانات، ممکن است مراکز دندانپزشکی شبانه‌روزی یا درمانگاه دانشکده دندانپزشکی در ساعت‌های شب و تعطیلات پاسخ‌گو باشند. ساعت کار و خدمات هر مرکز را پیش از مراجعه تلفنی بپرسید و اگر علائم خطر دارید، به‌جای جست‌وجوی مطب، مستقیم به اورژانس بیمارستان بروید.

هنگام تماس چه بگوییم؟

• از چه زمانی درد یا ورم شروع شده و آیا رو به افزایش است؛
• آیا تب، دشواری باز کردن دهان یا بلع دارید؛
• بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت یا بیماری قلبی، و بارداری؛
• داروهایی که مصرف می‌کنید، به‌ویژه رقیق‌کننده‌های خون؛
• درمان‌های قبلی آن دندان، مثلاً عصب‌کشی یا ایمپلنت.

دندانپزشک آبسه را چگونه تشخیص می‌دهد؟

تشخیص آبسه با معاینه دندان‌ها، لثه، صورت و گردن و معمولاً عکس رادیوگرافی انجام می‌شود. مدلاین‌پلاس می‌گوید ممکن است ضربه زدن به دندان درگیر یا گاز گرفتن محکم درد را بیشتر کند و لثه متورم و قرمز باشد و ترشح غلیظی داشته باشد. عکس رادیوگرافی به پیدا کردن دندان یا دندان‌های منشأ مشکل کمک می‌کند.

آزمایش‌های رایج

کلیولند کلینیک و هلث‌دایرکت این بررسی‌ها را ذکر می‌کنند:

• عکس رادیوگرافی: برای پیدا کردن منبع بیماری و دیدن گسترش عفونت؛
• ضربه و فشار روی دندان: دندان آبسه‌دار اغلب به فشار حساس است؛
• آزمون‌های حرارتی یا حساسیت: برای ارزیابی سلامت پالپ؛
• سی‌تی‌اسکن: اگر عفونت به گردن گسترش یافته باشد، برای تعیین وسعت آن؛
• نمونه‌برداری از چرک: گاهی برای شناسایی باکتری عامل عفونت.

درباره ایمنی تصویربرداری، مطلب عکس رادیولوژی دندان را ببینید.

چرا پیدا کردن دندان منشأ مهم است؟

درد آبسه گاهی به گوش، فک یا دندان‌های دیگر تیر می‌کشد و بیمار ممکن است دندان اشتباهی را مقصر بداند. اگر منبع واقعی پیدا نشود، درمان ناقص می‌ماند و آبسه برمی‌گردد. به همین دلیل دندانپزشک پیش از هر اقدامی دندان مسئول را با چند آزمون مشخص می‌کند.

درمان آبسه دندان چیست؟

درمان آبسه دندان دو هدف دارد: خارج کردن چرک و حذف منبع عفونت. NHS می‌گوید دندانپزشک چرک را تخلیه می‌کند و اگر مشکل دندان باعث آبسه شده باشد، ممکن است عصب‌کشی لازم شود یا دندان کشیده شود. این کارها با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. ممکن است برای چند روز مسکن و گاهی آنتی‌بیوتیک هم تجویز شود.

تخلیه چرک

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد دندانپزشک برش کوچکی در آبسه ایجاد می‌کند تا چرک تخلیه شود و گاهی یک درن لاستیکی کوچک می‌گذارد تا محل باز بماند و عفونت خارج شود. مدلاین‌پلاس هم می‌گوید در عفونت شدید ممکن است جراحی برای تخلیه آبسه لازم شود و برخی بیماران در بیمارستان بستری شوند.

در جلسه تخلیه چه اتفاقی می‌افتد؟

NHS می‌گوید برای تخلیه و درمان آبسه بی‌حسی موضعی انجام می‌شود تا دردی حس نکنید. سپس دندانپزشک برای تخلیه چرک، به روشی که کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد، برش کوچکی در محل آبسه ایجاد می‌کند یا بسته به وضعیت، از راه خود دندان به چرک دسترسی پیدا می‌کند. اگر علت در لثه باشد، اطراف دندان و زیر لثه هم تمیز می‌شود. معمولاً پس از خروج چرک، فشار و درد به‌تدریج کم می‌شود. در پایان جلسه، دندانپزشک توضیح می‌دهد چه دارویی لازم است، چه علائمی نیاز به تماس دوباره دارد و مرحله بعدی درمان چه زمانی است.

گزینه‌های درمان بر اساس علت

چرا درمان معمولاً چند جلسه‌ای است؟

درمان اورژانسی معمولاً بر کنترل درد و عفونت تمرکز دارد و درمان کامل در جلسه‌های بعد انجام می‌شود. برای مثال، کلیولند کلینیک می‌گوید پس از عصب‌کشی ممکن است برای محافظت از دندان روکش لازم شود. رها کردن درمان پس از کم شدن درد، احتمال برگشت عفونت را بیشتر می‌کند.

چه زمانی دندان آبسه‌دار عصب‌کشی و چه زمانی کشیده می‌شود؟

اگر دندان قابل ترمیم باشد، دندانپزشک معمولاً عصب‌کشی را برای حفظ آن پیشنهاد می‌کند. مدلاین‌پلاس می‌گوید هدف درمان درمان عفونت، حفظ دندان و پیشگیری از عوارض است و عصب‌کشی ممکن است برای نجات دندان توصیه شود. اما به گفته کلیولند کلینیک، اگر دندان بیش از حد آسیب دیده و قابل ترمیم نباشد، ممکن است کشیدن لازم شود.

عصب‌کشی چه می‌کند؟

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد در درمان ریشه، پالپ عفونی خارج می‌شود و فضای آن با ماده‌ای پر می‌شود تا از عفونت دوباره پیشگیری شود. پس از آن، دندان ممکن است به روکش نیاز داشته باشد. مراحل و مراقبت‌های آن را در عصب کشی دندان و روکش بعد از عصب‌کشی شرح داده‌ایم.

آبسه در دندانی که قبلاً عصب‌کشی شده

هلث‌دایرکت درمان ریشه ناموفق را از علت‌های آبسه می‌داند. یعنی عصب‌کشی قبلی همیشه به معنای مصون بودن دندان نیست؛ ترک، پوسیدگی تازه زیر ترمیم یا آلودگی دوباره کانال‌ها ممکن است عفونت را برگرداند. در این حالت دندانپزشک با معاینه و عکس بررسی می‌کند که دندان هنوز قابل حفظ است یا نه و گزینه‌ها را توضیح می‌دهد. اگر دندان عصب‌کشی‌شده‌ای دارید که دوباره درد گرفته یا روی لثه کنار آن برجستگی پیدا شده، آن را به حساب «عصب ندارد پس مهم نیست» نگذارید.

عواملی که روی تصمیم اثر دارند

• مقدار بافت سالم باقی‌مانده از تاج دندان؛
• وضعیت ریشه و وجود ترک عمودی؛
• میزان تحلیل استخوان اطراف دندان؛
• اهمیت دندان در جویدن و طرح درمان کلی دهان؛
• ترجیح بیمار پس از شنیدن فواید و خطرهای هر گزینه.

اگر دندان کشیده شد

پس از کشیدن دندان آبسه‌دار، درباره جایگزینی آن با دندانپزشک صحبت کنید. زمان‌بندی ایمپلنت در محلی که عفونت داشته به معاینه و تصویربرداری بستگی دارد. مقایسه این دو مسیر در عصب کشی یا ایمپلنت و مراقبت پس از کشیدن در کشیدن دندان آمده است.

آیا آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی آبسه را درمان می‌کند؟

خیر. هلث‌دایرکت به‌صراحت می‌گوید آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی برای درمان آبسه دندان کافی نیست. کلیولند کلینیک هم توضیح می‌دهد آنتی‌بیوتیک ممکن است به مبارزه با باکتری‌های باقی‌مانده کمک کند، اما علت عفونت یعنی دندان درگیر را از بین نمی‌برد. بنابراین آنتی‌بیوتیک، اگر تجویز شود، بخشی از درمان است نه جایگزین تخلیه و عصب‌کشی یا کشیدن.

چه زمانی آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود؟

NHS می‌گوید ممکن است پس از درمان آنتی‌بیوتیک هم داده شود. مدلاین‌پلاس هم از احتمال تجویز آنتی‌بیوتیک برای مقابله با عفونت نام می‌برد. اینکه دارو لازم است یا نه و کدام دارو مناسب است را دندانپزشک یا پزشک بر اساس شدت عفونت، گسترش آن و سابقه پزشکی شما تعیین می‌کند.

چند نکته ایمنی درباره دارو

• هیچ آنتی‌بیوتیکی را بدون تجویز دندانپزشک یا پزشک شروع نکنید.
• داروی باقی‌مانده از بیماری قبلی یا داروی دیگران را مصرف نکنید.
• دوره درمان را دقیقاً طبق دستور تجویزکننده ادامه دهید و خودسرانه قطع نکنید.
• اگر پس از شروع دارو کهیر یا بثورات پوستی پیدا کردید، فوراً به تجویزکننده خبر دهید؛ ورم لب یا زبان یا دشواری تنفس اورژانسی است و باید مستقیم به اورژانس بروید.
• کم شدن درد با دارو به معنای پایان درمان نیست؛ نوبت دندانپزشکی را حتماً پیگیری کنید.

تا رسیدن به دندانپزشک چه کارهایی کمک می‌کند؟

تا رسیدن به نوبت، چند کار ساده درد را قابل تحمل‌تر می‌کند اما عفونت را درمان نمی‌کند. NHS پیشنهاد می‌کند غذاهای نرم مانند سوپ، تخم‌مرغ همزده، پوره سیب‌زمینی و ماست بخورید، با مسواک نرم دندان‌ها را تمیز کنید و از غذا و نوشیدنی خیلی داغ یا خیلی سرد پرهیز کنید. مدلاین‌پلاس شستشو با آب نمک ولرم را هم آرام‌کننده می‌داند.

درباره مسکن‌ها

NHS مصرف مسکن را برای کاهش درد آبسه ذکر می‌کند و دو هشدار مهم دارد: هرگز بیشتر از مقدار توصیه‌شده هیچ مسکنی مصرف نکنید، زیرا مقدار بیشتر اثر بهتری ندارد و ممکن است بسیار خطرناک باشد؛ و برخی مسکن‌ها برای کودکان و نوجوانان مناسب نیستند. نوع دارو را با نظر پزشک یا داروساز و با توجه به بیماری‌ها و داروهای دیگرتان انتخاب کنید.

کارهایی که نباید کرد

• مدلاین‌پلاس هشدار می‌دهد قرص آسپرین را مستقیم روی دندان یا لثه نگذارید، زیرا بافت را تحریک می‌کند و ممکن است زخم دهان ایجاد کند.
• با کم شدن درد، نوبت دندانپزشکی را لغو نکنید؛ کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد قطع درد ممکن است به معنای مرگ عصب باشد، نه پایان عفونت.
• آنتی‌بیوتیک را خودسرانه شروع نکنید.
• اگر ورم بیشتر شد یا تب و دشواری بلع پیدا کردید، صبر نکنید و فوراً کمک بگیرید.

یک برنامه ساده تا نوبت

1. همین امروز با دندانپزشک تماس بگیرید و علائم را دقیق بگویید.
2. غذای نرم و ولرم بخورید و از سمت دیگر دهان بجوید.
3. دندان‌ها را با مسواک نرم و با ملایمت تمیز کنید.
4. علائم خطر را زیر نظر بگیرید و در صورت بروز، به اورژانس بیمارستان بروید.

بعد از درمان آبسه چه انتظاری داشته باشیم؟

پس از درمان، آبسه معمولاً برطرف می‌شود. کلیولند کلینیک می‌گوید حساسیت موقت شایع است و ممکن است چند روز طول بکشد تا کاملاً احساس بهبود کنید. هلث‌دایرکت توضیح می‌دهد معمولاً ظرف دو تا سه روز پس از شروع درمان باید احساس بهتری داشته باشید و اگر چنین نشد، ممکن است آزمایش یا درمان دیگری لازم باشد.

مراقبت در روزهای پس از درمان

NHS می‌گوید ممکن است برای چند روز پس از درمان مسکن به شما پیشنهاد شود و گاهی آنتی‌بیوتیک هم داده شود. دارو را دقیقاً طبق دستور دندانپزشک یا پزشک مصرف کنید. همچنین تا زمانی که حساسیت و درد کم شود، غذای نرم بخورید و از جویدن با دندان درمان‌شده پرهیز کنید. بهداشت دهان را با مسواک نرم و ملایم ادامه دهید، زیرا تمیز ماندن ناحیه به بهبود کمک می‌کند. اگر درن کوچکی در محل گذاشته شده یا دندان پرکردگی موقت دارد، دستورهای ویژه آن را از دندانپزشک بپرسید.

نشانه‌هایی که نیاز به تماس دوباره دارند

• درد یا ورمی که پس از درمان بیشتر می‌شود؛
• تب جدید یا تبی که ادامه دارد؛
• برگشت برجستگی چرکی روی لثه؛
• دشواری باز کردن دهان یا بلع، که نیاز به کمک فوری دارد.

تکمیل درمان را رها نکنید

اگر عصب‌کشی در چند جلسه برنامه‌ریزی شده یا دندان به روکش نیاز دارد، جلسه‌های بعدی را جدی بگیرید. دندانی که ترمیم نهایی نشده ممکن است بشکند یا دوباره آلوده شود. در صورت کشیدن دندان هم، مراقبت از حفره طبق دستور دندانپزشک ادامه پیدا می‌کند.

آبسه کنار دندان عقل یا ایمپلنت چه تفاوتی دارد؟

منشأ عفونت در این دو موقعیت با آبسه معمولی دندان فرق دارد، اما اصل درمان یکی است: بررسی سریع و حذف منبع عفونت. NHS دندان نهفته را از علت‌های آبسه می‌داند و هلث‌دایرکت دندان‌های نیمه‌رویش‌یافته یا نهفته، به‌ویژه دندان عقل، را از عوامل آن ذکر می‌کند. در ایمپلنت هم عفونت اطراف پایه ممکن است با ورم و چرک همراه باشد.

آبسه اطراف دندان عقل

دندان عقلی که نیمه‌رویش‌یافته است، غذا و پلاک را زیر لثه نگه می‌دارد و ممکن است عفونت لثه و آبسه ایجاد کند. گاهی پس از کنترل عفونت، دندانپزشک کشیدن دندان عقل را پیشنهاد می‌کند. جزئیات آن را در دندان عقل آورده‌ایم.

ورم و چرک اطراف ایمپلنت

ایمپلنت عصب ندارد، اما لثه و استخوان اطراف آن ممکن است ملتهب و عفونی شوند. ورم، خونریزی یا چرک اطراف ایمپلنت، به‌ویژه اگر مدتی پس از جراحی ظاهر شود، باید زود بررسی شود. مطالب پری ایمپلنتیت و ورم بعد از ایمپلنت تفاوت ورم طبیعی پس از جراحی با علائم عفونت را توضیح می‌دهند.

چه کسانی بیشتر در معرض عوارض آبسه هستند؟

افرادی که ایمنی بدنشان ضعیف‌تر است ممکن است با آبسه دندان عوارض بیشتری پیدا کنند و باید زودتر مراجعه کنند. کلیولند کلینیک می‌گوید بیماری‌ها و برخی داروها ممکن است پاسخ ایمنی را کم کنند. هلث‌دایرکت دیابت، سرطان و مصرف برخی داروها را از عوامل خطر می‌داند و NHS پرتودرمانی و شیمی‌درمانی را از علت‌های آبسه ذکر می‌کند.

اگر بیماری زمینه‌ای دارید

اگر دیابت، بیماری قلبی، ضعف ایمنی دارید یا داروهای سرکوب‌کننده ایمنی یا رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید، هنگام تماس با دندانپزشک حتماً بگویید. ممکن است دندانپزشک با پزشک معالج شما هماهنگ کند. هیچ دارویی را بدون نظر پزشک قطع یا تغییر ندهید. برای بیماران قلبی، مطلب ایمپلنت برای بیماران قلبی نکات هماهنگی با پزشک را شرح می‌دهد.

بارداری

در بارداری هم عفونت دندان نیاز به بررسی دارد و نباید درمان آن را خودسرانه به بعد از زایمان موکول کرد. هنگام مراجعه، بارداری را اطلاع دهید تا دندانپزشک تصمیم درباره عکس، بی‌حسی و داروها را با توجه به آن بگیرد. هر دارویی را فقط با نظر پزشک یا دندانپزشک مصرف کنید.

کودکان

آبسه در کودکان هم نیاز به بررسی فوری دندانپزشک دارد. ورم صورت، تب یا بی‌حالی در کودک را جدی بگیرید و اگر کودک در نفس کشیدن، بلع یا باز کردن دهان مشکل دارد یا ورم به سرعت بیشتر می‌شود، او را مستقیم به اورژانس بیمارستان ببرید. مسکن کودک را فقط طبق نظر پزشک یا داروساز و متناسب با سن او انتخاب کنید.

هزینه درمان آبسه دندان به چه عواملی بستگی دارد؟

هزینه درمان آبسه به نوع آبسه، شدت عفونت، نیاز به تصویربرداری، روش درمان (تخلیه، عصب‌کشی، کشیدن یا درمان لثه) و نیاز به روکش یا جایگزینی دندان بستگی دارد. برآورد دقیق فقط پس از معاینه ممکن است. تخلیه و کنترل عفونت معمولاً نخستین مرحله است و هزینه مراحل بعدی جداگانه برآورد می‌شود.

محدوده تقریبی برخی خدمات مرتبط

خدمت	محدوده قیمت (تومان)
ویزیت دندانپزشک متخصصهر ویزیت	۳۰۰٬۰۰۰ تا ۷۰۰٬۰۰۰
روکش زیرکونیاهر دندان	۹٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰
روکش PFM (فلز-سرامیک)هر دندان	۶٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰
ایمپلنت کره‌ایهر واحد	۱۴٬۸۰۰٬۰۰۰ تا ۲۷٬۰۰۰٬۰۰۰

قیمت تقریبی بازار — آخرین به‌روزرسانی: ۱۴۰۵/۰۷/۰۵. بر اساس قیمت‌های اعلام‌شده مراکز درمانی؛ هزینه نهایی پس از معاینه و بسته به شرایط بیمار تعیین می‌شود.

این جدول فقط برای برنامه‌ریزی کلی است. روکش برای دندانی است که پس از عصب‌کشی حفظ شده و ایمپلنت برای زمانی است که دندان کشیده شده باشد؛ هزینه روکش روی ایمپلنت جداگانه است. محدوده درمان‌های دیگر را در هزینه‌ها ببینید.

هزینه تأخیر

آبسه‌ای که دیر درمان شود ممکن است به از دست رفتن دندان منجر شود و درمان جایگزین هم هزینه و زمان بیشتری می‌خواهد. علاوه بر این، عفونت گسترده ممکن است به بستری نیاز داشته باشد. برای مقایسه برآوردها، درخواست پیش فاکتور دندانپزشکی مکتوب کمک می‌کند.

چگونه از آبسه دندان پیشگیری کنیم؟

پیشگیری از آبسه دندان با پیشگیری از پوسیدگی و بیماری لثه و رسیدگی زودهنگام به آسیب‌های دندان شروع می‌شود. NHS مسواک زدن دست‌کم دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار، تمیز کردن روزانه بین دندان‌ها با نخ یا مسواک بین‌دندانی، تعویض مسواک هر دو تا سه ماه و معاینه منظم دندانپزشکی را توصیه می‌کند.

توصیه‌های NHS

انجام دهید:

• دست‌کم دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید؛ پس از مسواک خمیردندان را تف کنید اما دهان را آب نکشید.
• هر روز بین دندان‌ها را با نخ یا مسواک بین‌دندانی تمیز کنید.
• مسواک را هر دو تا سه ماه عوض کنید.
• به معاینه‌های منظم دندانپزشکی بروید تا مشکلات زود دیده شوند.

انجام ندهید:

• بلافاصله پس از مسواک زدن از دهان‌شویه استفاده نکنید؛ درباره زمان مناسب، مطلب دهان‌شویه را ببینید.
• سیگار نکشید.

دندان شکسته یا ضربه‌دیده را جدی بگیرید

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد ضربه به دندان ممکن است حتی بدون ترک دیدنی به پالپ آسیب بزند و آن را مستعد عفونت کند. به همین دلیل، دندانی که ضربه خورده، تغییر رنگ داده یا لب‌پریده است، حتی اگر درد ندارد، باید معاینه شود. MouthHealthy هم می‌گوید اگر دندان بر اثر ضربه لق شد یا لب پرید، هرچه زودتر به دندانپزشک مراجعه کنید. ترمیم به‌موقع شکستگی‌های کوچک راه ورود باکتری به داخل دندان را می‌بندد. درباره گزینه‌های ترمیم، مطلب ترمیم دندان شکسته را ببینید.

توصیه‌های تکمیلی منابع دیگر

هلث‌دایرکت کم کردن غذاهای شیرین و نوشیدنی‌های گازدار و استفاده از محافظ دهان در ورزش‌های برخوردی را هم توصیه می‌کند. مدلاین‌پلاس و MouthHealthy می‌گویند دندان شکسته، لب‌پریده یا لق‌شده را هرچه زودتر به دندانپزشک نشان دهید. روش درست تمیز کردن دندان‌ها را در روش درست مسواک زدن و اهمیت معاینه منظم را در چکاپ دندانپزشکی توضیح داده‌ایم.

از دندانپزشک درباره آبسه چه بپرسیم؟

پرسیدن چند سؤال روشن کمک می‌کند بدانید آبسه از کجا آمده، چه درمانی لازم است و پس از جلسه اورژانسی چه مراحلی باقی می‌ماند. این گفت‌وگو همچنین به شما کمک می‌کند بین گزینه‌ها، مثلاً حفظ دندان با عصب‌کشی یا کشیدن آن، آگاهانه انتخاب کنید.

فهرست پرسش‌ها

1. آبسه من از نوع نوک ریشه است یا مربوط به لثه؟
2. کدام دندان منشأ عفونت است و آیا قابل حفظ است؟
3. آیا امروز فقط تخلیه انجام می‌شود یا درمان اصلی هم شروع می‌شود؟
4. آیا در وضعیت من دارو لازم است و چه علائمی یعنی باید دوباره تماس بگیرم؟
5. پس از عصب‌کشی، آیا دندان به روکش نیاز دارد؟
6. اگر دندان کشیده شود، جایگزینی آن چه زمانی و با چه روشی ممکن است؟
7. هزینه مراحل مختلف را می‌توانید مکتوب بدهید؟

نظر دوم

اگر دندانپزشک کشیدن دندانی را پیشنهاد می‌کند که فکر می‌کنید قابل حفظ است، پس از کنترل عفونت می‌توانید نظر دوم دندانپزشکی بگیرید. اما گرفتن نظر دوم نباید درمان فوری عفونت را به تأخیر بیندازد.

کدام باورهای رایج درباره آبسه نادرست‌اند؟

برخی باورهای رایج باعث می‌شوند افراد درمان آبسه را عقب بیندازند یا به روش‌های ناکافی تکیه کنند. منابع معتبر درباره چند نکته کاملاً روشن صحبت می‌کنند: آبسه خودبه‌خود خوب نمی‌شود، کم شدن درد به معنای بهبود نیست و آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی کافی نیست.

«درد قطع شد، پس خوب شدم»

کلیولند کلینیک و مدلاین‌پلاس هر دو می‌گویند درد ممکن است قطع شود در حالی که عفونت فعال است. قطع درد گاهی نشانه مرگ عصب دندان است.

«با آنتی‌بیوتیک مشکل حل می‌شود»

هلث‌دایرکت می‌گوید آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی برای درمان آبسه کافی نیست. بدون حذف منبع عفونت، آبسه ممکن است برگردد.

«آبسه سر باز کرد، پس تمام شد»

خروج چرک ممکن است فشار و درد را کم کند، اما منبع عفونت، یعنی پالپ عفونی یا جیب لثه، هنوز باقی است. همچنان به دندانپزشک مراجعه کنید.

«ورم صورت با کمپرس خوب می‌شود»

ورم صورت ناشی از آبسه نشانه گسترش عفونت است و مدلاین‌پلاس ورم فک را علامتی بسیار جدی می‌داند. کارهای خانگی جای درمان را نمی‌گیرند.

جمع‌بندی

آبسه دندان تجمع چرک در دندان یا لثه بر اثر عفونت است و خودبه‌خود خوب نمی‌شود. درمان اصلی، تخلیه چرک و حذف منبع عفونت با عصب‌کشی، کشیدن دندان یا تمیز کردن لثه است و آنتی‌بیوتیک فقط در صورت تجویز و به‌عنوان بخشی از درمان به کار می‌رود. با کم شدن درد هم مراجعه را عقب نیندازید.

دشواری تنفس، صحبت یا بلع، ورم یا درد چشم، ورم زیاد دهان و دشواری باز کردن دهان یعنی باید فوراً به اورژانس بیمارستان بروید. این مطلب جایگزین معاینه نیست؛ اگر علائم آبسه دندان دارید، همین امروز با دندانپزشک تماس بگیرید و برای برنامه درمان پس از آن از مشاوره رایگان کمک بگیرید.