بیماری لثه؛ تفاوت التهاب لثه و پریودنتیت، علائم، درمان و اهمیت آن پیش از ایمپلنت و لمینت

بیماری لثه التهاب و عفونتی است که بافت‌های نگه‌دارنده دندان، یعنی لثه، رباط اطراف ریشه و استخوان فک را درگیر می‌کند. این بیماری معمولاً با التهاب لثه (ژنژیویت) شروع می‌شود؛ لثه‌ها قرمز، متورم و هنگام مسواک زدن خونریزی‌دهنده می‌شوند. اگر درمان نشود، ممکن است به پریودنتیت برسد که در آن استخوان نگه‌دارنده دندان از دست می‌رود و دندان‌ها می‌توانند لق شوند.

در این راهنما، بر پایه منابع معتبری مانند مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا، کلیولند کلینیک، سرویس سلامت بریتانیا و آکادمی پریودنتولوژی آمریکا، توضیح می‌دهیم بیماری لثه چگونه شروع می‌شود، چه علائمی دارد، چه کسانی بیشتر در معرض آن هستند، چگونه تشخیص و درمان می‌شود و چرا سلامت لثه پیش از ایمپلنت، لمینت و روکش اهمیت دارد.

بیماری لثه چیست؟

بیماری لثه یا بیماری پریودنتال، طبق تعریف مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا، عفونتی است که باعث التهاب بافت‌هایی می‌شود که دندان را در جای خود نگه می‌دارند. علت اصلی آن معمولاً تجمع پلاک، یعنی لایه چسبنده‌ای از باکتری‌ها، روی دندان‌ها است. این بیماری با لثه‌های متورم، قرمز و خونریزی‌دهنده شروع می‌شود و ممکن است به استخوان نگه‌دارنده برسد.

بافت‌های نگه‌دارنده دندان کدام‌اند؟

هر دندان با چند بافت در فک ثابت می‌ماند. لثه مانند یقه‌ای دور گردن دندان قرار دارد. زیر آن، رشته‌های رباط پریودنتال ریشه را به استخوان فک وصل می‌کنند و استخوان فک ریشه را در بر می‌گیرد. بین لثه و دندان یک شیار کم‌عمق طبیعی وجود دارد که در سلامت تمیز و کم‌عمق می‌ماند.

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که ژنژیویت نخستین مرحله بیماری لثه است و اگر درمان نشود ممکن است به پریودنتیت برسد؛ نوع شدیدتری که با تحلیل استخوان فک همراه است. بنابراین بیماری لثه فقط یک مشکل ظاهری لثه نیست؛ می‌تواند تکیه‌گاه دندان را هم تضعیف کند.

چرا این بیماری اهمیت دارد؟

کلیولند کلینیک پریودنتیت را علت اصلی از دست رفتن دندان در بزرگسالان می‌داند و ژنژیویت را بسیار شایع توصیف می‌کند. خبر خوب این است که بخش بزرگی از بیماری لثه، به‌ویژه در مراحل اولیه، قابل پیشگیری و درمان است.

ویژه خوانندگان لبخندنو

مشاوره تخصصی ایمپلنت رایگان

۵۰۰٬۰۰۰ تومان رایگان

• بررسی شرایط شما توسط دندانپزشک
• برآورد هزینه و روش درمان مناسب
• بدون هیچ تعهدی برای شروع درمان

فرصت ثبت‌نام این دوره: ۱۴۰۵/۰۷/۱۰

1. چند سؤال کوتاه
2. انتخاب شهر
3. تأیید شماره

دریافت مشاوره رایگان

حدود یک دقیقه · بدون ثبت‌نام · بدون هزینه

التهاب لثه (ژنژیویت) و پریودنتیت چه فرقی دارند؟

التهاب لثه یا ژنژیویت خفیف‌ترین شکل بیماری لثه است که فقط لثه را درگیر می‌کند و معمولاً با بهداشت دقیق و تمیز کردن حرفه‌ای برمی‌گردد. پریودنتیت مرحله پیشرفته‌تری است که در آن التهاب به بافت‌ها و استخوان نگه‌دارنده دندان می‌رسد. طبق کلیولند کلینیک، پریودنتیت برگشت‌پذیر نیست اما با درمان قابل مدیریت است.

التهاب لثه (ژنژیویت)

آکادمی پریودنتولوژی آمریکا ژنژیویت را مرحله‌ای توصیف می‌کند که لثه قرمز و متورم می‌شود و به‌راحتی خونریزی می‌کند، اما معمولاً ناراحتی کمی دارد یا اصلاً ندارد. همین منبع می‌گوید این مرحله با درمان حرفه‌ای و مراقبت خوب در خانه برگشت‌پذیر است.

در این مرحله هنوز استخوان و رباط نگه‌دارنده آسیب ندیده‌اند. یعنی اگر علت، یعنی پلاک و جرم، برداشته شود و بهداشت روزانه درست انجام شود، لثه می‌تواند به حالت سالم برگردد. به همین دلیل، ژنژیویت فرصت طلایی درمان است.

پریودنتیت

اگر ژنژیویت درمان نشود، ممکن است به پریودنتیت برسد. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا توضیح می‌دهد که در این مرحله پلاک به زیر خط لثه گسترش پیدا می‌کند، مواد سمی باکتری‌ها یک پاسخ التهابی مزمن ایجاد می‌کنند و بافت‌ها و استخوان نگه‌دارنده دندان تخریب می‌شوند. لثه از دندان جدا می‌شود و پاکت‌هایی شکل می‌گیرد که می‌توانند عفونی شوند.

با پیشرفت بیماری، پاکت‌ها عمیق‌تر و بافت و استخوان بیشتری از بین می‌رود. در نهایت دندان‌ها ممکن است لق شوند، بیفتند یا نیاز به کشیدن پیدا کنند.

بیماری لثه چگونه شروع می‌شود و پیش می‌رود؟

بیماری لثه با پلاک شروع می‌شود؛ لایه‌ای چسبنده از باکتری‌ها که هر روز روی دندان‌ها شکل می‌گیرد. اگر پلاک با مسواک و نخ دندان برداشته نشود، لثه را تحریک می‌کند و به‌مرور سفت شده و به جرم تبدیل می‌شود. باکتری‌ها سپس به زیر لثه گسترش پیدا می‌کنند، پاکت ایجاد می‌شود و التهاب به استخوان می‌رسد.

مرحله اول: پلاک

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که دهان همه افراد پر از باکتری است و این باکتری‌ها هر روز لایه‌ای چسبنده به نام پلاک روی دندان‌ها می‌سازند. همین منبع ژنژیویت را واکنش التهابی بدن به پلاک و جرمی می‌داند که مدت طولانی روی دندان مانده‌اند؛ در این حالت لثه تحریک، قرمز و متورم می‌شود.

مرحله دوم: جرم

اگر پلاک برداشته نشود، معمولاً سفت می‌شود و به جرم تبدیل می‌شود. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا تأکید می‌کند که جرم را فقط تمیز کردن حرفه‌ای توسط دندانپزشک یا بهداشت‌کار دهان می‌تواند بردارد. مسواک زدن دیگر جرم را پاک نمی‌کند. درباره جرم و روش برداشتن آن در جرم گیری دندان توضیح داده‌ایم.

مرحله سوم: پاکت و تخریب بافت

کلیولند کلینیک می‌گوید باکتری‌ها ممکن است به زیر خط لثه بروند؛ جایی که مسواک و نخ دندان به آن نمی‌رسند. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا توضیح می‌دهد که در این مرحله لثه از دندان جدا می‌شود و پاکت‌هایی شکل می‌گیرد که می‌توانند عفونی شوند. با پیشرفت بیماری، پاکت‌ها عمیق‌تر می‌شوند و بافت لثه و استخوان بیشتری از بین می‌رود.

مرحله چهارم: لقی و از دست رفتن دندان

وقتی استخوان نگه‌دارنده به اندازه کافی از بین برود، دندان ممکن است لق شود، جابه‌جا شود یا فاصله میان دندان‌ها بیشتر شود. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا یادآوری می‌کند که اگر استخوان زیادی از دست برود، ممکن است دندان‌ها نیاز به کشیدن پیدا کنند.

علائم بیماری لثه چیست؟

علائم رایج بیماری لثه شامل قرمزی، تورم یا حساس شدن لثه، خونریزی هنگام مسواک زدن یا نخ کشیدن، عقب رفتن لثه و بلندتر به نظر رسیدن دندان‌ها، بوی بد دهان پایدار، لقی یا حساسیت دندان، درد هنگام جویدن و تغییر در نحوه جفت شدن دندان‌ها هستند. چرک میان لثه و دندان نشانه مهم‌تری است و باید زود بررسی شود.

علائم در لثه

• لثه قرمز، متورم یا حساس
• خونریزی هنگام مسواک زدن، نخ کشیدن یا خوردن غذاهای سفت مثل سیب
• عقب رفتن لثه و دیده شدن بخشی از ریشه
• چرک میان لثه و دندان

سرویس سلامت بریتانیا خونریزی لثه هنگام مسواک زدن، نخ کشیدن یا خوردن غذاهای سفت و لثه‌های متورم، قرمز و دردناک را از علائم این بیماری می‌داند. کلیولند کلینیک هم توضیح می‌دهد که لثه سالم معمولاً صورتی کم‌رنگ است و لثه ملتهب ممکن است قرمز، ارغوانی یا صورتی تند و پف‌کرده به نظر برسد.

علائم در دندان‌ها

• لقی یا جابه‌جایی دندان‌ها
• حساسیت به سرما یا گرما
• درد هنگام جویدن
• تغییر در نحوه جفت شدن دندان‌ها هنگام گاز گرفتن

علائم دیگر

• بوی بد دهان یا طعم ناخوشایند که با مسواک برطرف نمی‌شود
• تغییر در جا افتادن پروتز پارسیل
• زخم در دهان

آکادمی پریودنتولوژی آمریکا تغییر در جفت شدن دندان‌ها هنگام گاز گرفتن و تغییر در جا افتادن پروتز پارسیل را هم در فهرست نشانه‌های هشدار آورده است.

علائم بیماری لثه با چه مشکلات دیگری اشتباه گرفته می‌شود؟

برخی علائم بیماری لثه در مشکلات دیگر هم دیده می‌شوند. برای مثال حساسیت دندان ممکن است به‌خاطر سایش مینا یا پوسیدگی باشد، درد هنگام جویدن ممکن است از ترک دندان یا مشکل عصب باشد و بوی بد دهان گاهی علت‌هایی بیرون از لثه دارد. به همین دلیل، تشخیص را به معاینه بسپارید و از روی یک علامت نتیجه‌گیری نکنید.

اگر بوی بد دهان مهم‌ترین نگرانی شماست، مطلب بوی بد دهان بعد از لمینت نقش پلاک لثه در این مشکل را توضیح می‌دهد. برای حساسیت دندان هم حساسیت دندان را ببینید.

چرا بیماری لثه اغلب بی‌صدا پیش می‌رود؟

بیماری لثه اغلب تا مراحل پیشرفته درد قابل توجهی ایجاد نمی‌کند. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا آن را اغلب «بی‌صدا» توصیف می‌کند، یعنی علائم ممکن است تا مراحل پیشرفته ظاهر نشوند. کلیولند کلینیک هم می‌گوید علائم ژنژیویت در مراحل اولیه همیشه آشکار نیست و ممکن است فرد مبتلا باشد و نداند. به همین دلیل معاینه منظم اهمیت دارد.

نبود درد گمراه‌کننده است

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که پریودنتیت اغلب درد ندارد یا فقط کمی حساسیت ایجاد می‌کند و به همین دلیل ممکن است فرد متوجه بیماری نشود. بسیاری از افراد خونریزی لثه را عادی می‌دانند یا تصور می‌کنند به‌خاطر مسواک زدن محکم است.

عواملی که علائم را پنهان می‌کنند

بخش زیادی از تغییرات در جاهایی رخ می‌دهد که در آینه دیده نمی‌شوند؛ مثلاً بین دندان‌ها، سمت زبانی دندان‌ها یا دندان‌های عقب. پاکت‌های زیر لثه هم فقط با پروب و عکس قابل بررسی هستند.

نقش معاینه دوره‌ای

کلیولند کلینیک دست‌کم سالی یک بار معاینه دندانپزشکی را توصیه می‌کند و اگر علامتی دارید، مراجعه زودتر را. سرویس سلامت بریتانیا هم می‌گوید حتی بدون هیچ مشکلی معاینه منظم داشته باشید. در مطلب چکاپ دندانپزشکی توضیح داده‌ایم در این معاینه چه کارهایی انجام می‌شود.

چه زمانی باید زودتر یا فوری به دندانپزشک مراجعه کرد؟

اگر لثه‌هایتان هنگام مسواک زدن خونریزی می‌کنند، دردناک و متورم‌اند یا بوی بد دهان دارید، نوبت معمولی دندانپزشکی بگیرید. اما اگر لثه بسیار دردناک و متورم است، دندان‌ها لق شده یا افتاده‌اند، یا زخم، لکه قرمز یا توده در دهان یا لب دارید، سرویس سلامت بریتانیا نوبت فوری دندانپزشکی را توصیه می‌کند.

نشانه‌هایی که نیاز به اقدام فوری‌تر دارند

آبسه و تورم صورت

سرویس سلامت بریتانیا آبسه دندانی را یکی از پیامدهای ممکن بیماری لثه می‌داند. اگر تورم به صورت یا گردن گسترش پیدا کرده، تب دارید یا در بلعیدن یا نفس کشیدن مشکل دارید، منتظر نوبت عادی نمانید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید. هیچ دارویی را بدون نظر پزشک یا دندانپزشک شروع نکنید. نشانه‌های هشدار را در اورژانس دندانپزشکی مرور کرده‌ایم.

عوامل خطر بیماری لثه کدام‌اند؟

مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا مصرف سیگار و محصولات دخانی را مهم‌ترین عامل خطر بیماری لثه می‌داند. سن بالاتر، دیابت و ژنتیک هم از عوامل خطر هستند. استرس، برخی بیماری‌ها و داروهای آن‌ها، تغییرات هورمونی و چاقی هم با بیماری لثه مرتبط دانسته شده‌اند.

فهرست عوامل خطر در منابع معتبر

مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا و کلیولند کلینیک این عوامل را در فهرست عوامل خطر بیماری لثه آورده‌اند:

• مصرف سیگار، ویپ و دیگر محصولات دخانی
• دیابت
• سن بالاتر
• ژنتیک و سابقه خانوادگی بیماری لثه
• استرس و شرایطی که ایمنی بدن را ضعیف می‌کنند
• تغییرات هورمونی، مانند دوران بارداری
• برخی بیماری‌ها مانند آرتریت روماتوئید، بیماری‌های قلبی‌عروقی و چاقی
• داروهایی که خشکی دهان ایجاد می‌کنند
• کمبود ویتامین C

مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا اضافه می‌کند که بیماری لثه در مردان شایع‌تر و شدیدتر از زنان است و داروهایی که برای برخی بیماری‌ها مصرف می‌شوند هم با آن ارتباط دارند.

ژنتیک و سابقه خانوادگی

مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا ژنتیک را در فهرست عوامل خطر آورده است. کلیولند کلینیک هم می‌گوید برخی افراد به‌خاطر ژن‌هایشان بیشتر مستعد پریودنتیت هستند و سابقه بیماری لثه در والدین یا پدربزرگ و مادربزرگ احتمال ابتلا را بیشتر می‌کند. به گفته همین منبع، کسانی که سابقه خانوادگی دارند ممکن است به معاینه و تمیز کردن مکررتری نیاز داشته باشند. اگر در خانواده شما چند نفر زود دندان‌هایشان را از دست داده‌اند، این را به دندانپزشک بگویید.

داروها و خشکی دهان

برخی داروها می‌توانند بر سلامت دهان اثر بگذارند. کلیولند کلینیک داروهایی را که باعث خشکی دهان می‌شوند در فهرست عوامل خطر آورده است. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا هم پرسیدن سابقه پزشکی را بخشی از تشخیص بیماری لثه می‌داند؛ پس فهرست کامل داروهای مصرفی خود را به دندانپزشک بدهید. هرگز دارویی را به‌خاطر لثه خودسرانه قطع نکنید؛ هر تغییری فقط با نظر پزشک است. درباره خشکی دهان در خشکی دهان بیشتر بخوانید.

دندان‌قروچه و فشردن دندان‌ها

دندان‌قروچه و فشردن دندان‌ها نیروی زیادی به دندان‌ها، ترمیم‌ها و بافت‌های اطراف آن‌ها وارد می‌کنند. اگر هم‌زمان بیماری لثه و دندان‌قروچه دارید، هر دو را در معاینه مطرح کنید تا دندانپزشک آن‌ها را با هم در نظر بگیرد؛ به‌ویژه وقتی دندانی لق شده است. راهکارهای این مشکل را در دندان قروچه بخوانید.

دندان‌های نامرتب و جاهایی که سخت تمیز می‌شوند

کلیولند کلینیک دندان‌های نامرتبی را که سخت تمیز می‌شوند در فهرست عوامل خطر ژنژیویت آورده است. دندان‌هایی که روی هم افتاده‌اند یا فاصله‌های نامنظم دارند، جاهایی ایجاد می‌کنند که مسواک و نخ به‌سختی به آن‌ها می‌رسد و پلاک در آن‌ها بیشتر می‌ماند. در چنین دهانی، انتخاب ابزار مناسب بین‌دندانی و آموزش دقیق اهمیت بیشتری دارد.

اگر روکش، بریج یا پروتزی دارید که اطراف آن غذا گیر می‌کند یا لثه کنارش مدام ملتهب است، این موضوع را در معاینه بگویید. کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که دندانپزشک ممکن است روکش، پرکردگی یا بریجی را که بیرون‌زده است یا درست جا نیفتاده اصلاح یا تعویض کند، چون سطوح صاف‌تر راحت‌تر تمیز می‌شوند. برای کسانی که درمان ارتودنسی را در نظر دارند، سالم بودن لثه پیش از شروع و حفظ آن در طول درمان اهمیت دارد.

سیگار، دیابت و بارداری؛ عوامل خطری که بیشتر باید جدی گرفت

در میان عوامل خطر، سیگار و دیابت به‌دلیل اثر مستقیم بر ترمیم بافت‌ها و پاسخ به درمان اهمیت ویژه‌ای دارند. تغییرات هورمونی در بارداری هم لثه را حساس‌تر می‌کند. در این بخش هر یک را جداگانه و بر اساس منابع توضیح می‌دهیم.

سیگار و دخانیات

مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا می‌گوید مصرف دخانیات ترمیم را به تأخیر می‌اندازد و درمان بیماری لثه را کمتر موفق می‌کند. این منبع ترک همه انواع دخانیات را یکی از راه‌های حفظ سلامت لثه و دندان می‌داند. کلیولند کلینیک هم سیگار و ویپ را در فهرست عوامل خطر پریودنتیت آورده است.

اگر قلیان یا سیگار مصرف می‌کنید، این را از دندانپزشک پنهان نکنید. دانستن آن کمک می‌کند برنامه درمان و فاصله جلسات کنترل واقع‌بینانه‌تر تعیین شود. اگر قصد ایمپلنت دارید، مطلب ایمپلنت برای افراد سیگاری را هم ببینید.

دیابت

آکادمی پریودنتولوژی آمریکا می‌گوید افراد دیابتی بیشتر از دیگران به بیماری لثه مبتلا می‌شوند، احتمالاً چون در برابر عفونت‌ها آسیب‌پذیرترند، و کسانی که دیابت کنترل‌نشده دارند در معرض خطر بیشتری هستند. همین منبع اضافه می‌کند که این رابطه ممکن است دوطرفه باشد.

سرویس سلامت بریتانیا به افراد مبتلا به دیابت نوع دو توصیه می‌کند معاینه منظم دندانپزشکی و بهداشت‌کار دهان را جدی بگیرند. کنترل قند خون کار پزشک معالج است؛ نقش دندانپزشک درمان لثه و هماهنگی با پزشک است. اگر دیابتی هستید و به ایمپلنت فکر می‌کنید، ایمپلنت برای افراد دیابتی را بخوانید.

بارداری و تغییرات هورمونی

مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا تغییرات هورمونی در دختران و زنان را با بیماری لثه مرتبط می‌داند. سرویس سلامت بریتانیا هم معاینه منظم در دوران بارداری را توصیه می‌کند. خونریزی لثه در بارداری را نادیده نگیرید و پیش از هر درمانی، بارداری خود را به دندانپزشک اطلاع دهید.

بیماری لثه چگونه تشخیص داده می‌شود؟

بیماری لثه با معاینه دندانپزشکی تشخیص داده می‌شود. طبق مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا، دندانپزشک لثه‌ها را از نظر التهاب، خونریزی و عقب رفتن بررسی می‌کند، عمق پاکت‌های اطراف دندان را با ابزاری شبیه خط‌کش کوچک به نام پروب اندازه می‌گیرد، سابقه پزشکی را می‌پرسد و در صورت نیاز با عکس رادیوگرافی تحلیل استخوان را بررسی می‌کند.

معاینه لثه و اندازه‌گیری پاکت

مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا توضیح می‌دهد که در دهان سالم، عمق پاکت‌های اطراف دندان معمولاً بین یک تا سه میلی‌متر است و پاکت‌های عمیق‌تر می‌توانند نشانه بیماری پریودنتال باشند. نتیجه اندازه‌گیری با پروب در پرونده ثبت می‌شود تا در جلسات بعدی مقایسه شود.

معاینه دندان‌ها

در همین معاینه، دندانپزشک لقی یا جابه‌جایی دندان‌ها را بررسی می‌کند. طبق همان منبع، در بیماری پیشرفته لثه، استخوان نگه‌دارنده تخریب می‌شود و ممکن است دندان‌ها لق شوند یا جابه‌جا شوند.

سابقه پزشکی

دندانپزشک درباره بیماری‌ها، داروها، مصرف دخانیات و سابقه خانوادگی سؤال می‌کند. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا می‌گوید برخی شرایط و عوامل خطر، مانند مصرف دخانیات یا دیابت، می‌توانند در بیماری لثه نقش داشته باشند.

عکس رادیوگرافی

عکس رادیوگرافی نشان می‌دهد آیا بیماری لثه باعث تحلیل استخوان شده است یا نه. کلیولند کلینیک هم عکس دندان را برای بررسی تحلیل استخوان بخشی از تشخیص پریودنتیت می‌داند. درباره ایمنی عکس‌ها در عکس رادیولوژی دندان توضیح داده‌ایم.

ارجاع به متخصص لثه

مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا می‌گوید دندانپزشک ممکن است شما را به متخصص لثه (پریودنتیست) ارجاع دهد که گزینه‌های درمانی دیگری در اختیار دارد. کلیولند کلینیک هم می‌گوید جز در بیماری خفیف، معمولاً ارجاع به متخصص لثه انجام می‌شود.

مرحله‌بندی و درجه‌بندی پریودنتیت یعنی چه؟

متخصصان لثه پریودنتیت را با دو معیار توصیف می‌کنند: مرحله که شدت و گستردگی آسیب را نشان می‌دهد و درجه که سرعت پیشرفت و پاسخ احتمالی به درمان را بیان می‌کند. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا می‌گوید این ارزیابی پس از بررسی کامل هر بیمار انجام می‌شود و به انتخاب درمان کمک می‌کند.

مرحله (Stage)

طبق کلیولند کلینیک، مرحله‌بندی عددی از یک تا چهار است که بر اساس میزان از دست رفتن بافت اطراف دندان‌ها، که بر حسب میلی‌متر اندازه‌گیری می‌شود، تعیین می‌شود. مرحله پایین‌تر یعنی بیماری خفیف‌تر و مرحله بالاتر یعنی آسیب بیشتر.

درجه (Grade)

درجه‌بندی با حروف A، B و C انجام می‌شود. کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که درجه A یعنی پیشرفت آهسته، درجه C یعنی پیشرفت سریع و درجه B میان آن دو است.

چرا این دسته‌بندی برای شما مهم است؟

دانستن مرحله و درجه کمک می‌کند بفهمید چرا دندانپزشک درمان خاصی را پیشنهاد می‌کند یا چرا فاصله جلسات کنترل شما کوتاه‌تر از دیگران است. اگر این اصطلاحات را شنیدید، بخواهید با زبان ساده توضیح داده شوند.

درمان التهاب لثه چیست؟

درمان التهاب لثه یا ژنژیویت معمولاً ساده است: برداشتن پلاک و جرم با تمیز کردن حرفه‌ای و بهبود بهداشت روزانه در خانه. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا می‌گوید بیماری لثه در مراحل اولیه اغلب با مسواک زدن و نخ کشیدن روزانه برگشت‌پذیر است. سرویس سلامت بریتانیا هم در مراحل اولیه آموزش بهداشت و تمیز کردن توسط بهداشت‌کار دهان را توصیه می‌کند.

آنچه در مراحل اولیه انجام می‌شود

طبق سرویس سلامت بریتانیا، در مراحل اولیه دندانپزشک معمولاً:

1. درباره تمیز نگه داشتن دندان‌ها، مثلاً استفاده از مسواک بین‌دندانی، توصیه می‌کند.
2. اگر سیگار می‌کشید، ترک آن را توصیه می‌کند.
3. تمیز کردن دندان‌ها توسط بهداشت‌کار دهان را پیشنهاد می‌کند.

نقش بهداشت روزانه

بدون تغییر عادت‌های روزانه، التهاب پس از هر بار جرم‌گیری دوباره برمی‌گردد. مسواک زدن صحیح در امتداد خط لثه و تمیز کردن بین دندان‌ها با نخ یا مسواک بین‌دندانی، پلاکی را برمی‌دارد که عامل اصلی التهاب است. دندانپزشک ممکن است ابزار مناسب بین دندان‌ها را بر اساس فاصله‌های دهان شما پیشنهاد کند.

دهانشویه

مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا می‌گوید دندانپزشک ممکن است دارویی مانند دهانشویه تجویز کند. نوع و مدت مصرف هر دهانشویه دارویی را دندانپزشک تعیین می‌کند. سرویس سلامت بریتانیا هم توصیه می‌کند بلافاصله پس از مسواک زدن از دهانشویه استفاده نکنید.

پس از تمیز کردن حرفه‌ای چه انتظاری داشته باشیم؟

پس از برداشتن پلاک و جرم و بهتر شدن بهداشت روزانه، التهاب لثه معمولاً به‌تدریج فروکش می‌کند. ممکن است در روزهای اول هنوز کمی خونریزی هنگام نخ کشیدن ببینید؛ این دلیلی برای کنار گذاشتن نخ یا مسواک بین‌دندانی نیست. اگر خونریزی پس از مدتی همچنان ادامه داشت، یعنی بخشی از پلاک هنوز برداشته نمی‌شود یا بیماری عمیق‌تر از التهاب سطحی است و باید دوباره بررسی شود.

در جلسه بعد، دندانپزشک معمولاً لثه‌ها را دوباره معاینه می‌کند و به شما می‌گوید کدام نواحی هنوز خوب تمیز نمی‌شوند. همین بازخورد کمک می‌کند روش مسواک زدن و ابزار بین‌دندانی خود را دقیق‌تر کنید.

جرم‌گیری عمقی و تسطیح ریشه چگونه انجام می‌شود؟

جرم‌گیری عمقی و تسطیح ریشه رایج‌ترین درمان غیرجراحی پریودنتیت است. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا توضیح می‌دهد که در این روش، پلاک و سموم باکتری‌ها از پاکت‌های زیر لثه برداشته می‌شوند و سپس سطح ریشه صاف می‌شود تا پلاک و سموم در آینده کمتر به آن بچسبند. در صورت نیاز، پیش از این کار ناحیه بی‌حس می‌شود.

مراحل کلی

1. بی‌حس کردن ناحیه در صورت نیاز
2. برداشتن پلاک و جرم از زیر خط لثه و داخل پاکت‌ها
3. صاف کردن سطح ریشه
4. آموزش بهداشت متناسب با شرایط شما
5. ارزیابی دوباره لثه‌ها پس از ترمیم

کلیولند کلینیک می‌گوید دندانپزشک یا بهداشت‌کار ممکن است با بی‌حسی موضعی، زیر لثه را به‌طور عمیق تمیز کند. تعداد جلسات و نواحی درمان را دندانپزشک بر اساس گستردگی بیماری تعیین می‌کند.

پس از جرم‌گیری عمقی

آکادمی پریودنتولوژی آمریکا می‌گوید بسیاری از بیماران پس از جرم‌گیری عمقی به درمان دیگری نیاز ندارند، اما بیشتر بیماران برای حفظ سلامت لثه به درمان نگه‌دارنده مستمر نیاز دارند. اگر پس از درمان ناراحتی شدید یا طولانی داشتید، به دندانپزشک خبر دهید.

لیزر و روش‌های کمکی

آکادمی پریودنتولوژی آمریکا اشاره می‌کند که مطالعات کنترل‌شده فعلی نتایج لیزر را مشابه برخی روش‌های غیرجراحی دیگر، از جمله جرم‌گیری عمقی به‌تنهایی، نشان داده‌اند و استفاده از لیزر با طول موج یا توان نامناسب می‌تواند به بافت آسیب بزند. کلیولند کلینیک هم از آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی یا موضعی زیر لثه به‌عنوان گزینه‌هایی نام می‌برد که دندانپزشک ممکن است تجویز کند. تصمیم درباره هر دارو فقط با دندانپزشک است.

جراحی لثه چه زمانی لازم می‌شود؟

جراحی لثه معمولاً وقتی مطرح می‌شود که پریودنتیت شدید باشد یا درمان غیرجراحی به سلامت کافی لثه نرسد. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا می‌گوید در موارد پیشرفته ممکن است درمان جراحی لازم باشد. کلیولند کلینیک هم توضیح می‌دهد که پریودنتیت شدید معمولاً به جراحی نیاز دارد.

انواع رایج جراحی لثه

کلیولند کلینیک این روش‌ها را برای درمان جراحی پریودنتیت نام می‌برد:

• جراحی کاهش پاکت: لثه به‌طور موقت کنار زده می‌شود تا ریشه‌ها دیده و کامل تمیز شوند.
• پیوند استخوان: برای بازسازی استخوان فک در نواحی که استخوان از دست رفته است.
• بازسازی هدایت‌شده بافت: غشایی سازگار با بدن قرار داده می‌شود تا رشد استخوان تشویق شود.
• پیوند لثه: بافت از خود فرد یا ماده سازگار برای پوشاندن نواحی بدون لثه به کار می‌رود.

درباره پیوند لثه برای پوشاندن ریشه‌های نمایان، مطلب پیوند لثه را ببینید.

هدف از جراحی

هدف جراحی دسترسی بهتر برای تمیز کردن، کاهش عمق پاکت‌ها و در برخی موارد بازسازی بخشی از بافت از دست رفته است. انتخاب روش به شکل و گستردگی آسیب بستگی دارد و معمولاً توسط متخصص لثه انجام می‌شود. سرویس سلامت بریتانیا یادآوری می‌کند که در بیماری جدی، گاهی کشیدن برخی دندان‌ها هم لازم می‌شود.

درمان نگه‌دارنده بعد از درمان بیماری لثه

درمان بیماری لثه با پایان جرم‌گیری یا جراحی تمام نمی‌شود. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا می‌گوید هر نوع درمانی نیاز دارد بیمار مراقبت روزانه خوب را در خانه ادامه دهد. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا هم توضیح می‌دهد که بیشتر بیماران برای حفظ سلامت لثه به درمان نگه‌دارنده مستمر نیاز دارند.

جلسات نگه‌دارنده چه کارهایی دارند؟

در این جلسات معمولاً پاکت‌ها دوباره اندازه‌گیری، پلاک و جرم برداشته و روش بهداشت شما بررسی می‌شود. اگر نشانه بازگشت بیماری دیده شود، درمان زودتر شروع می‌شود. کلیولند کلینیک می‌گوید کسانی که مستعد پریودنتیت هستند ممکن است به جلسات تمیز کردن مکررتری نسبت به دیگران نیاز داشته باشند.

فاصله جلسات

فاصله جلسات نگه‌دارنده برای همه یکسان نیست و به شدت بیماری، پاسخ به درمان و عوامل خطر بستگی دارد. از دندانپزشک بپرسید فاصله مناسب برای شما چقدر است و چه نشانه‌هایی باید شما را زودتر به مطب برگرداند.

آیا بیماری لثه درمان قطعی دارد؟

برای ژنژیویت پاسخ معمولاً مثبت است؛ کلیولند کلینیک آن را با مراقبت درست برگشت‌پذیر می‌داند، هرچند ممکن است دوباره برگردد. اما پریودنتیت، طبق همین منبع، برگشت‌پذیر نیست. کلیولند کلینیک هم می‌گوید پریودنتیت درمان قطعی ندارد و حتی پس از درمان ممکن است برگردد، اما با درمان قابل مدیریت است.

«کنترل» یعنی چه؟

کنترل یعنی التهاب فروکش کند، خونریزی کم شود، پاکت‌ها عمیق‌تر نشوند و از دست رفتن استخوان متوقف یا بسیار کند شود. استخوانی که از دست رفته، معمولاً خودبه‌خود برنمی‌گردد، هرچند در برخی موارد جراحی بازسازی می‌تواند بخشی از آن را بازگرداند.

چه چیزی نتیجه را تعیین می‌کند؟

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که پیش‌آگهی به شدت بیماری و زمان شروع درمان بستگی دارد و درمان زودهنگام خطر آسیب بلندمدت به دندان‌ها و لثه را کمتر می‌کند. همچنین می‌گوید بخش زیادی از نتیجه به نحوه مراقبت شما از دندان‌ها و لثه‌ها بستگی دارد.

بیماری لثه چه ارتباطی با سلامت عمومی بدن دارد؟

مطالعات ارتباطی میان بیماری لثه و برخی بیماری‌های عمومی مانند دیابت و بیماری‌های قلبی نشان داده‌اند. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا تأکید می‌کند که رابطه علت و معلولی هنوز به‌طور قطعی ثابت نشده است. روشن‌ترین شواهد درباره دیابت است و همین منبع رابطه بیماری لثه و دیابت را احتمالاً دوطرفه می‌داند.

آنچه منابع می‌گویند

آکادمی پریودنتولوژی آمریکا درباره بیماری قلبی می‌گوید چند مطالعه نشان داده‌اند بیماری لثه ممکن است خطر بیماری قلبی را بیشتر کند و دانشمندان التهاب را عامل احتمالی این ارتباط می‌دانند. درباره بیماری‌های تنفسی هم می‌گوید باکتری‌های مرتبط با بیماری لثه ممکن است وارد ریه شوند و در بیماری‌هایی مانند ذات‌الریه نقش داشته باشند.

احتیاط در تفسیر

«ارتباط» به معنای «علت» نیست. درمان بیماری لثه برای سلامت دهان ضروری است، اما نباید آن را جایگزین درمان پزشکی بیماری‌های دیگر دانست. اگر بیماری قلبی دارید، این را حتماً به دندانپزشک بگویید. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا مصرف داروی پیشگیرانه پیش از اقدامات دندانپزشکی را فقط درباره بیمارانی مطرح می‌کند که در معرض خطر عفونت دریچه و پوشش داخلی قلب (اندوکاردیت عفونی) هستند، نه همه بیماران قلبی. دندانپزشک و پزشک قلب تصمیم می‌گیرند که آیا در مورد شما لازم است یا نه؛ هیچ دارویی را خودسرانه مصرف نکنید. توضیحات بیشتر در ایمپلنت برای بیماران قلبی آمده است.

چرا سلامت لثه پیش از ایمپلنت مهم است؟

ایمپلنت در استخوانی کاشته می‌شود که لثه از آن محافظت می‌کند. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا داشتن لثه‌های سالم و بدون بیماری پریودنتال را یکی از شرایط کاندید مناسب ایمپلنت می‌داند. اگر بیماری لثه درمان نشده باشد، التهاب ممکن است به بافت‌های اطراف ایمپلنت هم برسد و سابقه آن خطر بیماری‌های اطراف ایمپلنت را بیشتر می‌کند.

بیماری لثه و از دست رفتن دندان

بسیاری از کسانی که به ایمپلنت نیاز پیدا می‌کنند، دندان خود را به‌خاطر بیماری لثه از دست داده‌اند. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا می‌گوید ایمپلنت ممکن است گزینه‌ای برای کسانی باشد که دندان‌هایشان را به‌دلیل بیماری پریودنتال، آسیب یا علت دیگری از دست داده‌اند. در این افراد، کنترل بیماری در دندان‌های باقی‌مانده پیش از کاشت اهمیت ویژه دارد.

پس از ایمپلنت

همان منبع یادآوری می‌کند که ایمپلنت‌ها هم مانند دندان طبیعی به مراقبت در خانه و معاینه منظم نیاز دارند تا از بیماری‌های اطراف ایمپلنت پیشگیری شود. التهاب اطراف ایمپلنت می‌تواند به کاهش استخوان منجر شود؛ این موضوع را در تحلیل استخوان ایمپلنت و پری ایمپلنتیت توضیح داده‌ایم.

پیش از تصمیم

اگر سابقه بیماری لثه دارید، ایمپلنت معمولاً ممکن است، اما به برنامه‌ریزی دقیق‌تر و مراقبت منظم‌تر نیاز دارد. معیارهای کلی را در شرایط ایمپلنت دندان نوشته‌ایم. این مرحله را با بیماری لثه درمان‌نشده شروع نکنید.

اگر دندان لق دارید و به ایمپلنت فکر می‌کنید

گاهی فرد با یک یا چند دندان لق مراجعه می‌کند و می‌پرسد آیا بهتر است همه را بکشد و ایمپلنت بگذارد. پاسخ به میزان از دست رفتن استخوان، قابلیت درمان هر دندان و وضعیت بقیه دهان بستگی دارد. برخی دندان‌های لق با درمان لثه پایدار می‌شوند و برخی دیگر قابل حفظ نیستند.

در هر حال، اگر بیماری لثه در دهان فعال باشد، کشیدن دندان‌ها به‌تنهایی مشکل را حل نمی‌کند؛ زیرا همان عوامل خطر و همان عادت‌ها می‌توانند بافت‌های اطراف ایمپلنت را هم درگیر کنند. بنابراین ترتیب معمول این است که ابتدا بیماری لثه کنترل شود، سپس درباره دندان‌های غیرقابل حفظ و جایگزین آن‌ها تصمیم گرفته شود. گزینه‌های زمان‌بندی کاشت پس از کشیدن را در ایمپلنت بعد از کشیدن دندان توضیح داده‌ایم.

بیماری لثه و لمینت، روکش و درمان‌های زیبایی

لمینت، روکش و بیشتر درمان‌های زیبایی لبخند در کنار لثه قرار می‌گیرند. اگر لثه ملتهب باشد، رنگ، حجم و مرز آن ناپایدار است و ممکن است پس از درمان تغییر کند. به همین دلیل دندانپزشکان معمولاً پیش از قالب‌گیری یا اسکن، التهاب لثه را درمان می‌کنند تا لبه‌های ترمیم در جای درست و پایدار قرار گیرد.

لثه ملتهب و لبه لمینت

لثه ملتهب ممکن است هنگام قالب‌گیری خونریزی کند یا متورم‌تر از حالت عادی باشد. پس از فروکش التهاب، لثه ممکن است کمی عقب برود و لبه لمینت یا روکش نمایان شود. اگر پس از لمینت با التهاب یا تیرگی لثه روبه‌رو شده‌اید، مطلب التهاب لثه بعد از لمینت را بخوانید.

فضاهای تیره بین دندان‌ها

عقب رفتن لثه میان دندان‌ها، که گاهی پس از بیماری لثه یا درمان آن دیده می‌شود، می‌تواند فضاهای مثلثی تیره ایجاد کند. گزینه‌های رفع آن را در فضای سیاه بین دندان‌ها بررسی کرده‌ایم.

ترتیب منطقی درمان

1. درمان بیماری لثه و رسیدن به ثبات
2. ارزیابی دوباره پاکت‌ها و خونریزی
3. اصلاح شکل لثه در صورت نیاز، مثلاً افزایش طول تاج دندان
4. شروع درمان زیبایی مانند لمینت یا روکش
5. جلسات نگه‌دارنده منظم پس از درمان

چگونه از بیماری لثه پیشگیری کنیم؟

پیشگیری از بیماری لثه بر برداشتن روزانه پلاک و معاینه منظم استوار است. سرویس سلامت بریتانیا توصیه می‌کند دست‌کم دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید، پس از مسواک خمیر را تف کنید و دهان را آب نکشید، هر روز بین دندان‌ها را با نخ یا مسواک بین‌دندانی تمیز کنید، معاینه منظم داشته باشید و سیگار نکشید.

عادت‌های روزانه

• مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار
• تمیز کردن بین دندان‌ها هر روز با نخ، مسواک بین‌دندانی یا وسیله‌ای که دندانپزشک پیشنهاد می‌کند
• استفاده نکردن از دهانشویه بلافاصله پس از مسواک زدن
• کنار گذاشتن همه انواع دخانیات

مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا هم وسایلی مانند مسواک بین‌دندانی، خلال چوبی یا پلاستیکی یا دستگاه آب‌افشان را با توصیه دندانپزشک برای تمیز کردن بین دندان‌ها مناسب می‌داند.

معاینه و تمیز کردن حرفه‌ای

کلیولند کلینیک دست‌کم سالی یک بار معاینه را توصیه می‌کند و می‌گوید کسانی که سابقه خانوادگی بیماری لثه دارند ممکن است به معاینه و تمیز کردن بیشتری نیاز داشته باشند. سرویس سلامت بریتانیا هم می‌گوید حتی اگر مشکلی ندارید، معاینه منظم داشته باشید و این موضوع برای زنان باردار و افراد مبتلا به دیابت نوع دو اهمیت بیشتری دارد.

عوامل خطری که در دست شماست

ترک دخانیات، پیگیری کنترل دیابت با پزشک، تغذیه مناسب و مدیریت استرس از عواملی هستند که منابع با سلامت لثه مرتبط دانسته‌اند. کلیولند کلینیک کمبود ویتامین C را هم در فهرست عوامل خطر آورده است. هر مکمل یا رژیم ویژه را با پزشک هماهنگ کنید.

باورهای نادرست درباره بیماری لثه

درباره بیماری لثه باورهای نادرستی رایج است که گاهی باعث تأخیر در درمان می‌شود. در ادامه رایج‌ترین آن‌ها را با توضیح مستند بررسی می‌کنیم تا بتوانید تصمیم آگاهانه‌تری بگیرید.

«خونریزی لثه یعنی مسواک را محکم زده‌ام»

مسواک زدن خشن ممکن است به لثه آسیب بزند، اما خونریزی هنگام مسواک یا نخ کشیدن یکی از نشانه‌های اصلی بیماری لثه است. منابع معتبر آن را دلیلی برای مراجعه به دندانپزشک می‌دانند.

«وقتی لثه خونریزی می‌کند، نباید مسواک یا نخ زد»

برعکس. پلاک عامل اصلی التهاب است و کنار گذاشتن مسواک و نخ، آن را بیشتر می‌کند. روش درست را از دندانپزشک بپرسید.

«جرم‌گیری دندان‌ها را لق می‌کند»

جرم‌گیری برای درمان بیماری لثه انجام می‌شود، نه اینکه علت لقی باشد. طبق منابع معتبر، لقی دندان در بیماری لثه نتیجه تخریب استخوان و بافت‌های نگه‌دارنده است. این موضوع را در جرم گیری دندان توضیح داده‌ایم.

«بیماری لثه فقط مال سالمندان است»

سن بالاتر در فهرست عوامل خطر مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا قرار دارد، اما التهاب لثه در هر سنی ممکن است رخ دهد. سرویس سلامت بریتانیا حتی به والدین توصیه می‌کند اگر لثه کودک دردناک و خونریزی‌دهنده است، او را نزد دندانپزشک ببرند.

«اگر یک بار درمان شد، دیگر برنمی‌گردد»

کلیولند کلینیک می‌گوید پریودنتیت حتی پس از درمان ممکن است برگردد. بنابراین مراقبت روزانه و جلسات نگه‌دارنده بخشی از درمان هستند، نه یک انتخاب اضافه.

چه سؤال‌هایی درباره بیماری لثه از دندانپزشک بپرسیم؟

پرسیدن سؤال‌های مشخص کمک می‌کند بدانید بیماری لثه شما در چه مرحله‌ای است، چه درمانی لازم است و برای پیشگیری از بازگشت آن چه کارهایی باید انجام دهید. این سؤال‌ها به‌ویژه اگر قصد ایمپلنت، لمینت یا روکش دارید، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

سؤال‌های پیشنهادی

1. لثه‌های من ژنژیویت دارند یا پریودنتیت؟ مرحله و درجه آن چیست؟
2. عمق پاکت‌ها چقدر است و کدام دندان‌ها بیشتر درگیرند؟
3. آیا عکس رادیوگرافی تحلیل استخوان را نشان می‌دهد؟
4. چه درمانی لازم است و آیا به متخصص لثه ارجاع داده می‌شوم؟
5. کدام ابزار بین‌دندانی برای دهان من مناسب است؟
6. کدام عوامل خطر من، مثل سیگار یا دیابت، باید کنترل شوند؟
7. فاصله جلسات نگه‌دارنده من چقدر باشد؟
8. چه زمانی لثه‌هایم برای ایمپلنت یا لمینت آماده می‌شوند؟

برای فهرست سؤال‌های پیش از درمان‌های زیبایی و ایمپلنت، سوالات قبل از لمینت و سوالات قبل از ایمپلنت را هم ببینید.

جمع‌بندی

بیماری لثه با پلاک شروع می‌شود و در مرحله التهاب لثه معمولاً برگشت‌پذیر است، اما اگر درمان نشود ممکن است به پریودنتیت برسد که استخوان نگه‌دارنده دندان را از بین می‌برد و فقط قابل کنترل است. خونریزی هنگام مسواک، قرمزی و تورم لثه، بوی بد دهان و عقب رفتن لثه را جدی بگیرید، حتی اگر دردی ندارید.

درمان بیماری لثه از آموزش بهداشت و جرم‌گیری شروع می‌شود و در صورت نیاز به جرم‌گیری عمقی، جراحی و درمان نگه‌دارنده می‌رسد. پیش از ایمپلنت، لمینت یا روکش، لثه‌ها باید سالم و پایدار باشند. این مطلب جایگزین معاینه نیست؛ برای بررسی وضعیت لثه‌ها و برنامه درمان بعدی می‌توانید از مشاوره رایگان کمک بگیرید.