حساسیت دندان؛ علت‌ها، تفاوت با پوسیدگی و ترک، راه‌های کاهش و زمان مراجعه به دندانپزشک

حساسیت دندان یعنی دردی کوتاه و تیز که با نوشیدن آب سرد، خوردن بستنی، چای داغ، شیرینی، خوراکی ترش یا حتی مسواک زدن حس می‌شود. علت رایج آن نمایان شدن عاج است؛ لایه‌ای زیر مینا که لوله‌های بسیار ریزی تا عصب دندان دارد. با این حال، گاهی همین حس نشانه پوسیدگی، ترک یا بیماری لثه است.

در این راهنما توضیح می‌دهیم حساسیت عاج چگونه ایجاد می‌شود، تحلیل لثه، سایش مینا، فرسایش اسیدی، مسواک زدن نادرست و دندان‌قروچه چه نقشی دارند، کدام مشکلات شبیه آن هستند، در خانه چه کارهایی کمک می‌کند، دندانپزشک در مطب چه گزینه‌هایی دارد و چه زمانی نباید منتظر ماند. اگر حساسیت شما دقیقاً پس از سفید کردن دندان شروع شده، راهنمای حساسیت دندان بعد از بلیچینگ را ببینید.

حساسیت دندان چیست و چه حسی دارد؟

حساسیت دندان دردی ناگهانی، کوتاه و تیز است که با یک محرک مشخص شروع می‌شود و معمولاً با رفتن آن محرک آرام می‌گیرد. محرک‌های رایج سرما، گرما، شیرینی، خوراکی ترش و تماس مسواک هستند. نام علمی شکل رایج آن «حساسیت عاج» است، زیرا مشکل از نمایان شدن لایه عاج شروع می‌شود.

بسیاری از افراد این حس را «تیر کشیدن دندان با آب سرد» یا «سوزن‌سوزن شدن دندان» توصیف می‌کنند. برخی هم می‌گویند وقتی هوای سرد را از دهان نفس می‌کشند، دندان‌ها درد می‌گیرند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید این درد ممکن است کوتاه و تیز یا گاهی طولانی‌تر باشد.

حساسیت دندان معمولاً کجا حس می‌شود؟

حساسیت دندان اغلب در ناحیه نزدیک خط لثه حس می‌شود؛ جایی که لثه ممکن است عقب رفته باشد یا مینا نازک‌تر باشد. گاهی چند دندان کنار هم حساس‌اند و گاهی فقط یک ناحیه. همچنین ممکن است فقط هنگام مسواک زدن یک دندان خاص احساس ناراحتی کنید.

چه چیزهایی حساسیت را شروع می‌کنند؟

محرک‌ها از فردی به فرد دیگر فرق دارند، اما این موارد بیشتر گزارش می‌شوند:

• نوشیدنی و خوراکی سرد مثل آب یخ، بستنی و دوغ سرد؛
• نوشیدنی داغ مثل چای و قهوه؛
• شیرینی و خوراکی‌های شیرین چسبنده؛
• خوراکی‌های ترش مثل لیمو، ترشی، آلوچه و لواشک؛
• تماس مسواک یا نخ دندان با ناحیه حساس؛
• هوای سرد هنگام نفس کشیدن از راه دهان.

دانستن محرک اصلی به دندانپزشک کمک می‌کند. برای مثال، دردی که فقط با شیرینی در یک دندان شروع می‌شود، ممکن است بیشتر به پوسیدگی اشاره کند تا حساسیت عاج.

ویژه خوانندگان لبخندنو

مشاوره تخصصی زیبایی دندان رایگان

۵۰۰٬۰۰۰ تومان رایگان

• بررسی شرایط شما توسط دندانپزشک
• برآورد هزینه و روش درمان مناسب
• بدون هیچ تعهدی برای شروع درمان

فرصت ثبت‌نام این دوره: ۱۴۰۵/۰۷/۱۰

1. چند سؤال کوتاه
2. انتخاب شهر
3. تأیید شماره

دریافت مشاوره رایگان

حدود یک دقیقه · بدون ثبت‌نام · بدون هزینه

چرا دندان حساس می‌شود؟ نقش عاج و لوله‌های ریز آن چیست؟

دندان حساس می‌شود چون عاج، لایه زیر مینا، لوله‌های بسیار ریزی دارد که به مرکز دندان و عصب می‌رسند. وقتی مینا روی تاج یا سمان روی ریشه از بین برود، این لوله‌ها نمایان می‌شوند و سرما، گرما، شیرینی و اسید از راه آن‌ها به عصب می‌رسند و درد کوتاهی ایجاد می‌کنند.

انجمن دندانپزشکی آمریکا توضیح می‌دهد که در دندان سالم، مینا تاج دندان را می‌پوشاند و زیر لثه، لایه‌ای به نام سمان از ریشه محافظت می‌کند. عاج زیر هر دو قرار دارد و تراکم کمتری دارد. بنابراین هر عاملی که این پوشش‌ها را بردارد، زمینه حساسیت دندان را فراهم می‌کند.

مینا، سمان و عاج چه تفاوتی دارند؟

برای فهم بهتر علت حساسیت دندان، سه لایه را در نظر بگیرید:

سمان از مینا ضعیف‌تر است. به همین دلیل، وقتی لثه عقب می‌رود و ریشه نمایان می‌شود، سطح ریشه زودتر ساییده می‌شود و حساسیت آسان‌تر شروع می‌شود.

چرا گاهی حساسیت بی‌دلیل به نظر می‌رسد؟

گاهی فرد هیچ تغییری در لثه یا دندان نمی‌بیند، اما حساسیت دارد. در واقع نمایان شدن عاج ممکن است بسیار کوچک و با چشم دیده‌نشدنی باشد. علاوه بر این، گاهی علت در خود دندان است، مثل ترک ریز یا پوسیدگی زیر یک ترمیم قدیمی. بنابراین اگر علت روشن نیست، معاینه راه پیدا کردن آن است.

تحلیل لثه چگونه باعث حساسیت دندان می‌شود؟

تحلیل لثه یعنی عقب رفتن لثه از روی دندان و نمایان شدن بخشی از ریشه. ریشه با مینا پوشیده نیست و لایه محافظ آن، یعنی سمان، ضعیف‌تر است. به همین دلیل، ریشه نمایان به سرما، گرما، شیرینی و تماس مسواک حساس می‌شود. کلیولند کلینیک حساسیت هنگام مسواک زدن و جرم‌گیری را از نشانه‌های تحلیل لثه می‌داند.

تحلیل لثه علت‌های گوناگونی دارد. کلیولند کلینیک این موارد را نام می‌برد: مسواک زدن با فشار زیاد، تجمع پلاک و جرم، بیماری لثه، آسیب به بافت لثه، نامرتبی دندان‌ها، مصرف دخانیات و پیرسینگ لب یا زبان. همچنین برخی افراد به‌طور ارثی لثه نازک‌تری دارند.

چرا حساسیت با افزایش سن بیشتر می‌شود؟

بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید حساسیت دندان با افزایش سن شایع‌تر می‌شود، زیرا لثه‌ها به‌طور طبیعی با گذشت زمان کمی عقب می‌روند. بنابراین فردی که در جوانی حساسیتی نداشته، ممکن است در میانسالی متوجه آن شود. این تغییر لزوماً نشانه بیماری جدی نیست، اما ارزش بررسی دارد.

آیا لثه عقب‌رفته دوباره برمی‌گردد؟

بر اساس توضیح کلیولند کلینیک، لثه‌ای که عقب رفته خودبه‌خود دوباره رشد نمی‌کند، اما درمان می‌تواند از بدتر شدن آن جلوگیری کند. در تحلیل لثه خفیف ممکن است درمان‌های غیرجراحی کافی باشد و در موارد شدیدتر، پوشاندن ریشه با جراحی مطرح می‌شود. جزئیات روش‌ها را در راهنمای پیوند لثه توضیح داده‌ایم.

نشانه‌هایی که می‌گوید لثه عقب رفته است

• دندان‌ها بلندتر از قبل به نظر می‌رسند؛
• نزدیک خط لثه، لبه یا فرورفتگی کوچکی حس می‌کنید؛
• رنگ ناحیه نزدیک لثه با بقیه تاج فرق دارد؛
• حساسیت هنگام مسواک زدن یا جرم‌گیری بیشتر شده است.

اگر این نشانه‌ها را دارید، بهتر است دندانپزشک عمق شیار لثه و وضعیت استخوان را بررسی کند. زیرا گاهی تحلیل لثه بخشی از بیماری لثه است و درمان آن فقط با خمیردندان ممکن نیست.

سایش مینا و فرسایش اسیدی چه نقشی در حساسیت دندان دارند؟

سایش مینا و فرسایش اسیدی دو مسیر رایج برای نمایان شدن عاج روی تاج دندان هستند. فرسایش یعنی از دست رفتن مینا به‌وسیله اسید، بدون دخالت میکروب. هر بار که خوراکی یا نوشیدنی اسیدی می‌خورید، مینا موقتاً نرم می‌شود. اگر این اتفاق زیاد تکرار شود، مینا به‌تدریج نازک می‌شود و حساسیت دندان شروع می‌شود.

بنیاد سلامت دهان بریتانیا توضیح می‌دهد که بزاق معمولاً به خنثی کردن اسید و بازسازی مینا کمک می‌کند. اما وقتی حمله اسیدی خیلی تکرار شود، دندان فرصت بازیابی ندارد. در نتیجه، فرسایش نه فقط حساسیت، بلکه نازک‌تر و زردتر دیده شدن دندان را هم به دنبال دارد. ارتباط این موضوع با رنگ دندان را در مقاله زردی دندان خوانده‌اید.

کدام خوراکی‌ها اسیدی هستند؟

منابع بهداشتی این خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها را از نمونه‌های اسیدی می‌دانند:

• نوشابه‌های گازدار، حتی نوع بدون قند؛
• آبمیوه‌ها، مثل آب پرتقال و سیب؛
• مرکبات مثل لیمو و پرتقال؛
• گوجه‌فرنگی و سس‌های آن؛
• سرکه و ترشی‌های سرکه‌ای؛
• نوشیدنی‌های انرژی‌زا و ورزشی؛
• آب و لیمو یا آب گرم با لیمو.

در سفره ایرانی، ترشی، آبغوره، لواشک و آلوچه هم معمولاً ترش و اسیدی‌اند. البته مشکل اصلی یک بار خوردن نیست؛ تکرار زیاد و جرعه‌جرعه نوشیدن در طول روز اثر بیشتری دارد.

اسید معده و استفراغ مکرر

بنیاد سلامت دهان بریتانیا اسید معده را هم از علت‌های فرسایش و حساسیت می‌داند. ترش کردن مکرر، بازگشت اسید معده یا استفراغ‌های تکراری ممکن است به‌مرور مینا را فرسایش دهند. اگر چنین مشکلی دارید، علاوه بر دندانپزشک، با پزشک خود هم درباره علت آن مشورت کنید.

سایش مکانیکی چه تفاوتی با فرسایش دارد؟

فرسایش کار اسید است، اما سایش مکانیکی کار نیروی فیزیکی است؛ مثل مسواک زدن خشن یا ساییدن دندان‌ها به هم. در عمل این دو اغلب با هم اتفاق می‌افتند. برای مثال، مسواک زدن بلافاصله پس از نوشیدنی اسیدی، مینای نرم‌شده را راحت‌تر می‌ساید. انواع، علت‌ها و پیشگیری را در سایش دندان جداگانه توضیح داده‌ایم.

آیا مسواک زدن اشتباه دندان را حساس می‌کند؟

بله، مسواک زدن با فشار زیاد یا مسواک زبر یکی از علت‌های شناخته‌شده حساسیت دندان است. کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد فشار زیاد یا مسواک سخت ممکن است مینا را بساید و لثه را عقب ببرد. نتیجه هر دو، نمایان شدن عاج و ریشه است. بنابراین هدف مسواک زدن، تمیز کردن ملایم است، نه ساییدن.

بسیاری از افراد تصور می‌کنند هرچه محکم‌تر مسواک بزنند، دندان‌ها تمیزتر می‌شوند. در واقع، پلاک نرم است و با حرکت ملایم برداشته می‌شود. فشار اضافه فقط به لثه و سطح ریشه آسیب می‌زند.

نشانه‌های مسواک زدن خشن

• موهای مسواک پیش از موعد باز و خم می‌شوند؛
• نزدیک خط لثه فرورفتگی یا ساییدگی حس می‌کنید؛
• لثه پس از مسواک زدن قرمز یا زخم می‌شود؛
• حساسیت بیشتر در دندان‌هایی است که هنگام مسواک زدن فشار بیشتری به آن‌ها وارد می‌کنید.

اگر این نشانه‌ها را دارید، روش مسواک زدن را با دندانپزشک یا بهداشتکار دهان مرور کنید. در بخش مسواک زدن همین راهنما، نکته‌های عملی را آورده‌ایم.

خمیردندان و دهان‌شویه چه نقشی دارند؟

کلیولند کلینیک می‌گوید برخی دهان‌شویه‌ها اسیدی‌اند و ممکن است حساسیت را بیشتر کنند؛ پیشنهاد آن، پرسیدن درباره نوع ملایم‌تر از دندانپزشک است. همچنین برخی محصولات سفیدکننده ممکن است حساسیت را افزایش دهند. پس اگر اخیراً محصول تازه‌ای را شروع کرده‌اید، آن را هم در نظر بگیرید.

دندان‌قروچه و فشردن دندان‌ها چه ارتباطی با حساسیت دارد؟

دندان‌قروچه و فشردن دندان‌ها به هم، به‌مرور مینا را می‌سایند و ممکن است عاج را نمایان کنند. کلیولند کلینیک و بنیاد سلامت دهان بریتانیا هر دو این عادت را از علت‌های حساسیت دندان می‌دانند. علاوه بر این، فشار مداوم ممکن است در ایجاد ترک‌های ریز یا آسیب به ترمیم‌ها هم نقش داشته باشد.

بسیاری از افراد از دندان‌قروچه شبانه خبر ندارند. نشانه‌هایی مثل خستگی یا درد فک هنگام بیدار شدن، سردرد صبحگاهی، صاف شدن لبه دندان‌ها یا شنیدن صدای ساییدن توسط همراه، می‌تواند سرنخ باشد. علت‌ها و راه‌های کنترل آن را در راهنمای دندان‌قروچه می‌خوانید.

محافظ شبانه چه کمکی می‌کند؟

کلیولند کلینیک پوشیدن محافظ دهانی را برای کسانی که دندان‌قروچه دارند، از راه‌های پیشگیری از حساسیت می‌داند. محافظ شبانه سطح دندان‌ها را از تماس مستقیم با هم دور می‌کند. انواع آن و تفاوت محافظ ساخت مطب با نمونه‌های آماده را در مقاله نایت گارد توضیح داده‌ایم. انتخاب نوع مناسب با معاینه دندانپزشک است.

کدام مشکلات دیگر شبیه حساسیت دندان هستند؟

پوسیدگی، ترک یا شکستگی دندان، ترمیم شل یا شکسته، بیماری لثه و عفونت ممکن است دردی شبیه حساسیت دندان ایجاد کنند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید اگر درد شدید است، ناگهانی شروع شده، بیش از چند هفته ادامه دارد یا فقط یک دندان را درگیر کرده، ممکن است نشانه یکی از همین مشکلات باشد و باید دندانپزشک آن را ببیند.

تفاوت این مشکلات با حساسیت عاج همیشه با علامت‌ها روشن نمی‌شود. به همین دلیل، حتی اگر تصور می‌کنید «فقط حساسیت است»، درد تازه و ماندگار را جدی بگیرید. در ادامه، شایع‌ترین موارد را جدا توضیح می‌دهیم.

پوسیدگی دندان

پوسیدگی ممکن است در ابتدا فقط با شیرینی یا سرما حس شود. اما برخلاف حساسیت عاج، اغلب در یک دندان مشخص است و با گذشت زمان بیشتر می‌شود. پوسیدگی ریشه هم در افرادی که تحلیل لثه دارند دیده می‌شود. کلیولند کلینیک می‌گوید تحلیل لثه دندان‌ها را در برابر پوسیدگی آسیب‌پذیرتر می‌کند.

ترک یا شکستگی دندان

ترک ممکن است آن‌قدر کوچک باشد که دیده نشود. نشانه رایج آن، درد کوتاه و تیز هنگام گاز گرفتن یا رها کردن فشار است. کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد ترک یا لب‌پریدگی ممکن است راه ورود میکروب را باز کند و دندان را تحریک کند. گزینه‌های ترمیم را در راهنمای ترمیم دندان شکسته ببینید.

ترمیم شل، شکسته یا نشت‌کرده

پرکردگی قدیمی ممکن است لبه باز پیدا کند یا بشکند. در این حالت مایعات و میکروب‌ها به زیر آن نفوذ می‌کنند و حساسیت یا درد ایجاد می‌شود. اداره سلامت بریتانیا هم پرکردگی شل یا شکسته را از علت‌های دندان‌درد نام می‌برد.

بیماری لثه و تجمع پلاک

لثه ملتهب یا عفونی ممکن است ریشه‌ها را نمایان کند. کلیولند کلینیک همچنین می‌گوید تجمع زیاد پلاک نزدیک ریشه‌ها ممکن است درد ایجاد کند. بنابراین گاهی درمان حساسیت دندان از یک جرم‌گیری و تمیز کردن دقیق و اصلاح بهداشت دهان شروع می‌شود.

حساسیت دندان بعد از پرکردن، جرم‌گیری یا بلیچینگ

پس از برخی درمان‌های دندانپزشکی، حساسیت کوتاه‌مدت شایع است. کلیولند کلینیک پرکردن، جرم‌گیری و درمان‌های دیگر را از علت‌های حساسیت موقت می‌داند و می‌گوید گاهی حساسیت پس از مراجعه به دندانپزشک خودبه‌خود کم می‌شود. نکته مهم، تفاوت گذاشتن میان حساسیتی است که به‌تدریج کم می‌شود و دردی که بیشتر می‌شود.

پس از پرکردن دندان

پس از ترمیم یک دندان، حساسیت به سرما یا فشار ممکن است برای مدتی ادامه داشته باشد. اگر این حساسیت به‌تدریج کم می‌شود، معمولاً بخشی از روند طبیعی است. اما اگر دندان هنگام بستن دهان زودتر از بقیه تماس پیدا می‌کند، یا درد ماندگار و ضربان‌دار شده، به دندانپزشک خبر دهید. مواد و مراحل پرکردگی را در راهنمای ترمیم دندان توضیح داده‌ایم.

پس از جرم‌گیری

وقتی جرم از روی ریشه برداشته می‌شود، سطحی که زیر جرم پنهان بوده نمایان می‌شود و ممکن است مدتی حساس باشد. کلیولند کلینیک جرم‌گیری را از علت‌های حساسیت کوتاه‌مدت می‌داند. این حساسیت دلیلی برای کنار گذاشتن جرم‌گیری نیست، زیرا جرم باقی‌مانده خودش به لثه آسیب می‌زند.

پس از بلیچینگ

مواد سفیدکننده معمولاً حساسیت موقت ایجاد می‌کنند. چون این موضوع جزئیات خاص خودش را دارد، آن را جداگانه در حساسیت دندان بعد از بلیچینگ توضیح داده‌ایم. اگر دندان‌های شما از قبل حساس است، پیش از سفید کردن دندان این موضوع را با دندانپزشک در میان بگذارید.

پس از لمینت یا روکش

پس از تراش دندان برای لمینت یا روکش هم حساسیت موقت دیده می‌شود. الگوی معمول و نشانه‌های هشدار آن را در راهنمای درد بعد از لمینت آورده‌ایم.

چطور بفهمیم حساسیت دندان ساده است یا نشانه مشکل جدی‌تر؟

حساسیت عاج معمولاً دردی کوتاه است که با رفتن محرک آرام می‌شود و اغلب چند دندان یا یک ناحیه را درگیر می‌کند. اما دردی که پس از رفتن محرک ادامه پیدا می‌کند، فقط در یک دندان است، ناگهانی شروع شده، با جویدن بیشتر می‌شود یا با تورم همراه است، احتمال پوسیدگی، ترک یا عفونت را بیشتر می‌کند و معاینه زودتر می‌خواهد.

این جدول یک راهنمای کلی است و جای تشخیص را نمی‌گیرد:

چند سؤال برای خودتان

پیش از مراجعه، به این سؤال‌ها فکر کنید و پاسخ‌ها را یادداشت کنید:

1. حساسیت از چه زمانی شروع شده است؟
2. کدام محرک بیشتر آن را شروع می‌کند؟
3. درد پس از چند لحظه آرام می‌شود یا ادامه پیدا می‌کند؟
4. یک دندان است یا چند دندان؟
5. اخیراً درمان دندانپزشکی، بلیچینگ یا محصول تازه‌ای داشته‌اید؟
6. شب‌ها دندان‌ها را فشار می‌دهید یا صبح‌ها فک خسته است؟

این اطلاعات کمک می‌کند دندانپزشک سریع‌تر به علت برسد و آزمایش‌های لازم را انتخاب کند.

چه نشانه‌هایی مراجعه زودتر یا فوری را لازم می‌کند؟

برخی نشانه‌ها با حساسیت ساده فرق دارند و نباید منتظر ماند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید اگر درد شدید است، بیش از چند هفته ادامه دارد، فقط یک دندان را درگیر کرده یا ناگهانی شروع شده، به دندانپزشک مراجعه کنید. اداره سلامت بریتانیا هم می‌گوید اگر دندان‌درد بیش از دو روز ادامه دارد، به دندانپزشک مراجعه کنید.

نشانه‌هایی که مراجعه زودتر به دندانپزشک را می‌طلبند

بر اساس راهنمای اداره سلامت بریتانیا، این نشانه‌ها را جدی بگیرید و زودتر وقت بگیرید:

• دندان‌دردی که بیش از دو روز ادامه دارد؛
• دردی که با مصرف مسکن برطرف نمی‌شود؛
• دندان‌درد همراه با تب، درد هنگام گاز گرفتن، قرمزی لثه یا طعم بد در دهان؛
• دندان‌درد همراه با تورم گونه یا فک.

نشانه‌های اورژانسی

اگر تورم به اطراف چشم یا گردن رسیده، یا تورم دهان و گردن تنفس، بلع یا صحبت کردن را سخت کرده، بدون معطلی به اورژانس بیمارستان بروید یا با اورژانس تماس بگیرید. این وضعیت‌ها ممکن است نشانه عفونت در حال گسترش باشند. راهنمای کلی موقعیت‌های فوری را در مقاله اورژانس دندانپزشکی ببینید.

درباره مسکن‌ها

اگر برای کنترل درد به دارو فکر می‌کنید، انتخاب نوع و مقدار هر دارویی، حتی داروهای بدون نسخه، باید با نظر پزشک، دندانپزشک یا داروساز و با توجه به بیماری‌ها و داروهای دیگر شما باشد. مسکن علت را درمان نمی‌کند و نباید باعث شود مراجعه به تعویق بیفتد.

خمیردندان ضدحساسیت چگونه کار می‌کند و چطور باید از آن استفاده کرد؟

خمیردندان ضدحساسیت با بستن لوله‌های ریز عاج یا آرام کردن انتقال حس به عصب، حساسیت دندان را کم می‌کند. اثر آن فوری نیست؛ انجمن دندانپزشکی آمریکا می‌گوید معمولاً چند بار استفاده لازم است و کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد ممکن است چند هفته طول بکشد. بنیاد سلامت دهان بریتانیا تأکید می‌کند برای حفظ اثر باید استفاده را ادامه داد.

بنیاد سلامت دهان بریتانیا خمیردندان‌هایی را که ترکیباتی مثل سیترات پتاسیم، نیترات پتاسیم یا فلوراید قلع دارند، برای حساسیت مفید می‌داند. کلیولند کلینیک هم آرژنین و کلرید استرانسیم را از ترکیبات رایج این خمیردندان‌ها نام می‌برد. انتخاب نوع مناسب برای شما را با دندانپزشک هماهنگ کنید.

روش استفاده درست، مرحله به مرحله

این مراحل بر پایه توصیه‌های بنیاد سلامت دهان بریتانیا و کلیولند کلینیک است:

1. دو بار در روز با خمیردندان ضدحساسیت و مسواک نرم مسواک بزنید.
2. با حرکت‌های کوچک و دایره‌ای و بدون فشار زیاد، همه سطوح را تمیز کنید.
3. پس از مسواک، خمیردندان را تف کنید اما دهان را با آب زیاد نشویید.
4. شب‌ها می‌توانید مقدار کمی از همان خمیردندان را روی ناحیه حساس بمالید و بگذارید بماند.
5. استفاده را چند هفته ادامه دهید و نتیجه را زود قضاوت نکنید.
6. اگر پس از چند هفته بهبودی ندیدید، به دندانپزشک مراجعه کنید.

چرا نباید فقط به خمیردندان تکیه کرد؟

خمیردندان ضدحساسیت نشانه را کم می‌کند، اما علت را از بین نمی‌برد. اگر علت حساسیت پوسیدگی، ترک یا بیماری لثه باشد، کم شدن درد ممکن است فقط تشخیص را به تأخیر بیندازد. بنابراین اگر حساسیت تازه شروع شده یا فقط در یک دندان است، ابتدا معاینه شوید.

خمیردندان با فلوراید بیشتر

بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید دندانپزشک ممکن است خمیردندان با فلوراید بیشتر پیشنهاد کند. این نوع محصولات معمولاً با توصیه دندانپزشک و برای شرایط مشخص استفاده می‌شوند. بنابراین بدون مشورت، آن را جایگزین خمیردندان معمول خود یا کودکان نکنید.

مسواک زدن درست برای دندان حساس چگونه است؟

برای دندان حساس، از مسواک نرم استفاده کنید و با حرکت‌های کوچک، ملایم و دایره‌ای مسواک بزنید. هدف برداشتن پلاک است، نه فشار دادن موها به دندان. کلیولند کلینیک مسواک نرم را برای جلوگیری از آسیب بیشتر توصیه می‌کند و بنیاد سلامت دهان بریتانیا هم حرکت ملایم و دایره‌ای را پیشنهاد می‌دهد.

نکته‌های عملی

• مسواک را مثل قلم در دست بگیرید تا فشار کمتری وارد شود؛
• موهای مسواک را با زاویه به سمت خط لثه بگذارید و آرام حرکت دهید؛
• حرکت افقی و محکم رفت‌وبرگشتی را کنار بگذارید؛
• مسواک را وقتی موهایش باز شد عوض کنید؛
• اگر مسواک برقی دارید، فشار اضافه ندهید و بگذارید دستگاه کار کند.

تمیز کردن بین دندان‌ها

کلیولند کلینیک مسواک زدن و نخ کشیدن ملایم روزانه را از راه‌های پیشگیری می‌داند. نخ دندان یا مسواک بین‌دندانی پلاک را از جاهایی برمی‌دارد که مسواک نمی‌رسد. البته این کار را با ملایمت انجام دهید تا لثه آسیب نبیند. اگر لثه هنگام نخ کشیدن خون می‌آید، این موضوع را با دندانپزشک در میان بگذارید.

عادت‌هایی که بهتر است کنار بگذارید

برخی عادت‌ها بی‌آنکه متوجه شوید به حساسیت دندان دامن می‌زنند. برای مثال، مسواک زدن چند باره و محکم پس از هر وعده، استفاده از پودرهای ساینده خانگی برای سفید کردن یا جویدن مکرر یخ، می‌تواند مینا و لثه را آزار دهد. همچنین سفیدکننده‌های خانگی بدون نظارت را با دندانپزشک هماهنگ کنید؛ نکته‌های آن را در سفید کردن دندان در خانه آورده‌ایم.

چه خوراکی‌ها و نوشیدنی‌هایی حساسیت دندان را بیشتر می‌کنند؟

خوراکی‌های خیلی سرد یا خیلی داغ، شیرینی‌ها و خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های اسیدی بیشتر از بقیه حساسیت دندان را شروع می‌کنند. خوراکی‌های اسیدی علاوه بر تحریک لحظه‌ای، در درازمدت با فرسایش مینا خودِ مشکل را هم بیشتر می‌کنند. کلیولند کلینیک کم کردن مرکبات و ترشی را از راه‌های پیشگیری می‌داند.

لازم نیست این خوراکی‌ها را کاملاً کنار بگذارید. مهم‌تر از مقدار، دفعات و شیوه مصرف است. یک لیوان آبمیوه همراه ناهار با جرعه‌جرعه نوشیدن نوشابه در تمام بعدازظهر اثر یکسانی ندارد.

راه‌های کم کردن اثر اسید

بنیاد سلامت دهان بریتانیا این پیشنهادها را برای کاهش فرسایش می‌دهد:

• خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های اسیدی را به زمان وعده غذا محدود کنید؛
• نوشیدنی را سریع‌تر بنوشید و در دهان نگه ندارید؛
• برای کم کردن تماس با دندان‌ها از نی استفاده کنید؛
• وعده را با شیر یا پنیر تمام کنید تا به خنثی شدن اسید کمک شود؛
• آدامس بدون قند بجوید تا بزاق بیشتر ترشح شود.

دمای خوراکی‌ها

در دوره‌ای که دندان‌ها حساس‌اند، غذا و نوشیدنی ولرم معمولاً راحت‌تر تحمل می‌شود. همچنین می‌توانید نوشیدنی سرد را با نی و دور از ناحیه حساس بنوشید. این کارها علت را درمان نمی‌کنند، اما تا زمان معاینه و اثر کردن درمان، زندگی روزمره را راحت‌تر می‌کنند.

قند و پوسیدگی

شیرینی‌ها علاوه بر تحریک حساسیت، با تغذیه میکروب‌های پلاک خطر پوسیدگی را بالا می‌برند. اداره سلامت بریتانیا توصیه می‌کند خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین را کم کنید و فقط گاهی و همراه وعده غذا بخورید. این عادت هم از پوسیدگی و هم از حساسیت ناشی از آن پیشگیری می‌کند.

چه زمانی بعد از غذای اسیدی مسواک بزنیم؟

پس از خوردن یا نوشیدن چیزهای اسیدی، مسواک زدن را به تعویق بیندازید. بنیاد سلامت دهان بریتانیا توصیه می‌کند دست‌کم یک ساعت صبر کنید، زیرا اسید مینا را موقتاً نرم می‌کند و مسواک زدن در این زمان ممکن است مقدار کمی از مینای نرم‌شده را بردارد. این فاصله به مینا فرصت می‌دهد دوباره سخت شود.

بسیاری از افراد عادت دارند بلافاصله پس از صبحانه‌ای که آب پرتقال داشته، مسواک بزنند. در این حالت بهتر است مسواک صبح را پیش از صبحانه بزنید یا پس از صبحانه مدتی صبر کنید. در فاصله این زمان، نوشیدن آب یا شستن دهان با آب ساده ممکن است کمک کند.

یک مثال از روز معمولی

فرض کنید ناهار را با سالاد شیرازی و دوغ خورده‌اید و بعد چای می‌نوشید. به جای مسواک زدن بلافاصله، ابتدا آب بنوشید و یک تکه پنیر یا آدامس بدون قند را امتحان کنید. سپس پس از گذشت زمان کافی مسواک بزنید. این ترتیب ساده، فشار کمتری به مینا وارد می‌کند.

دندانپزشک در مطب برای حساسیت دندان چه می‌کند؟

درمان حساسیت دندان در مطب به علت آن بستگی دارد. منابع معتبر این گزینه‌ها را نام می‌برند: زدن وارنیش یا ژل فلوراید روی ناحیه حساس، استفاده از مواد ضدحساسیت یا سیلانت عاج، پوشاندن ریشه نمایان یا ناحیه ساییده با باندینگ یا ترمیم، درمان بیماری لثه، و در موارد مشخص پیوند لثه یا درمان ریشه.

انجمن دندانپزشکی آمریکا تأکید می‌کند نوع درمان به علت حساسیت بستگی دارد. بنابراین دندانپزشک ابتدا علت را پیدا می‌کند و سپس از ساده‌ترین و کم‌تهاجمی‌ترین گزینه شروع می‌کند.

وارنیش و ژل فلوراید

وارنیش فلوراید لایه‌ای نازک است که روی سطح حساس زده می‌شود. کلیولند کلینیک می‌گوید این کار مینا را تقویت می‌کند و ناراحتی را کم می‌کند. انجمن دندانپزشکی آمریکا هم از ژل فلوراید مطبی به‌عنوان روشی برای تقویت مینا و کاهش انتقال حس نام می‌برد. این روش ساده است و معمولاً در همان جلسه انجام می‌شود.

مواد ضدحساسیت و سیلانت عاج

برخی مواد ضدحساسیت روی سطح عاج نمایان زده می‌شوند تا لوله‌های ریز را ببندند. کلیولند کلینیک از سیلانت عاج به‌عنوان راهی برای مسدود کردن مسیر انتقال درد یاد می‌کند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا هم «درمان ضدحساسیت» روی دندان را از اقدامات دندانپزشک می‌داند.

باندینگ و ترمیم ناحیه ساییده

اگر نزدیک خط لثه فرورفتگی ناشی از سایش یا فرسایش وجود دارد، دندانپزشک ممکن است آن را با ماده هم‌رنگ دندان بپوشاند. کلیولند کلینیک این روش را برای پوشاندن ریشه نمایان نام می‌برد و آن را در تحلیل لثه خفیف از گزینه‌های غیرجراحی می‌داند. درباره این ماده در راهنمای کامپوزیت دندان بیشتر بخوانید.

درمان بیماری لثه

اگر حساسیت با التهاب لثه، جرم و پاکت‌های عمیق همراه است، درمان لثه در اولویت قرار می‌گیرد. کلیولند کلینیک می‌گوید در تحلیل لثه ناشی از بیماری لثه، تمیز کردن عمیق زیر لثه بخشی از درمان است. با کنترل التهاب، گاهی حساسیت هم کمتر می‌شود.

پیوند لثه و درمان ریشه چه زمانی برای حساسیت دندان مطرح می‌شوند؟

پیوند لثه زمانی مطرح می‌شود که لثه به‌قدری عقب رفته که ریشه نمایان است و روش‌های ساده‌تر کافی نیستند. انجمن دندانپزشکی آمریکا می‌گوید پیوند لثه با پوشاندن ریشه از آن محافظت می‌کند و حساسیت را کم می‌کند. درمان ریشه هم فقط وقتی پیشنهاد می‌شود که حساسیت شدید و ماندگار باشد و راه‌های دیگر جواب ندهند.

این دو درمان گزینه اول نیستند و تصمیم درباره آن‌ها پس از معاینه دقیق گرفته می‌شود. بنابراین اگر برای حساسیت خفیف چنین درمانی پیشنهاد شد، بپرسید چرا گزینه‌های ساده‌تر کافی نیست و در صورت تردید، نظر دوم دندانپزشکی بگیرید.

پیوند لثه برای ریشه نمایان

در پیوند لثه، بافتی که معمولاً از سقف دهان و گاهی از بافت اهدایی استریل‌شده تهیه می‌شود، روی ریشه نمایان قرار می‌گیرد. کلیولند کلینیک این روش را پیش‌بینی‌پذیرترین و ماندگارترین درمان تحلیل لثه می‌داند که معمولاً متخصص لثه آن را انجام می‌دهد. انواع پیوند، مراحل و دوره بهبودی را در راهنمای پیوند لثه توضیح داده‌ایم.

درمان ریشه در حساسیت شدید و ماندگار

درمان ریشه یعنی برداشتن بافت عصب از داخل دندان و پر کردن کانال‌ها. انجمن دندانپزشکی آمریکا این درمان را برای حساسیتی می‌داند که شدید و ماندگار است و با روش‌های دیگر کنترل نمی‌شود. پس از درمان ریشه، گاهی دندان به روکش نیاز پیدا می‌کند؛ دلیل آن را در روکش بعد از عصب‌کشی بخوانید.

روکش، اینله یا ترمیم بزرگ‌تر

اگر حساسیت از یک نقص یا پوسیدگی بزرگ می‌آید، انجمن دندانپزشکی آمریکا روکش، اینله یا باندینگ را از گزینه‌های اصلاح آن نام می‌برد. انتخاب میان این‌ها به اندازه آسیب و مقدار دندان سالم باقی‌مانده بستگی دارد. برای مقایسه هزینه درمان‌های ترمیمی، صفحه هزینه‌ها را ببینید.

معاینه حساسیت دندان در مطب چگونه انجام می‌شود؟

معاینه حساسیت دندان معمولاً با گفت‌وگو درباره نشانه‌ها شروع می‌شود و سپس دندانپزشک دندان‌ها، لثه، ترمیم‌ها و نحوه بسته شدن دهان را بررسی می‌کند. ممکن است با هوا یا ابزار ساده محل حساسیت را پیدا کند و در صورت نیاز رادیوگرافی بگیرد تا پوسیدگی بین دندان‌ها، مشکل ریشه یا از دست رفتن استخوان دیده شود.

هدف معاینه، جدا کردن حساسیت عاج از مشکلاتی است که درمان متفاوتی دارند. در نتیجه، ممکن است در یک جلسه چند آزمایش ساده انجام شود.

بخش‌های معمول معاینه

1. پرسیدن درباره محرک، مدت، محل و شروع حساسیت؛
2. پرسیدن درباره عادت‌ها، رژیم غذایی، دندان‌قروچه و مشکلات معده؛
3. بررسی خط لثه، تحلیل لثه و عمق شیار لثه؛
4. بررسی سایش، فرسایش، ترک‌ها و ترمیم‌های قدیمی؛
5. بررسی تماس دندان‌ها هنگام بستن دهان؛
6. رادیوگرافی در صورت نیاز.

نقش رادیوگرافی

رادیوگرافی همیشه لازم نیست، اما گاهی برای دیدن پوسیدگی بین دندان‌ها یا زیر ترمیم، ضایعه نوک ریشه یا تحلیل استخوان کمک می‌کند. اگر نگران اشعه هستید، توضیح انواع تصویربرداری و راه‌های کم کردن تابش را در راهنمای ایمنی عکس رادیولوژی دندان بخوانید.

چه چیزهایی را همراه ببرید؟

فهرست داروهایی که مصرف می‌کنید، نام خمیردندان و دهان‌شویه فعلی، یادداشت محرک‌ها و زمان شروع حساسیت، و اگر دارید، رادیوگرافی‌های قبلی. همچنین اگر اخیراً بلیچینگ، جرم‌گیری یا ترمیمی انجام داده‌اید، تاریخ آن را بگویید.

حساسیت دندان در دوره‌های مختلف زندگی چه تفاوتی دارد؟

حساسیت دندان در هر سنی ممکن است دیده شود، اما علت‌های رایج آن با سن تغییر می‌کند. در جوانی، فرسایش اسیدی از نوشیدنی‌ها و مسواک زدن خشن نقش پررنگ‌تری دارند. با افزایش سن، عقب رفتن طبیعی لثه و ترمیم‌های قدیمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. شناخت این الگوها به پیشگیری کمک می‌کند.

نوجوانان و جوانان

مصرف زیاد نوشابه، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و آبمیوه، به‌ویژه جرعه‌جرعه در طول روز، از عوامل فرسایش‌اند. همچنین ممکن است برخی نوجوانان در دوره ارتودنسی ثابت، برای تمیز کردن کامل، بیش از حد محکم مسواک بزنند. آموزش روش ملایم در این سن اثر طولانی دارد.

میانسالی

در این دوره، دندان‌قروچه ناشی از استرس، ترمیم‌های قدیمی و شروع تحلیل لثه بیشتر دیده می‌شوند. اگر حساسیت تازه‌ای حس می‌کنید، آن را به حساب «سن» نگذارید و علتش را بررسی کنید.

سالمندی

به گفته کلیولند کلینیک، تحلیل لثه در افراد مسن شایع‌تر است. ریشه‌های نمایان هم به حساسیت و هم به پوسیدگی ریشه آسیب‌پذیرترند. علاوه بر این، برخی داروها ممکن است دهان را خشک کنند و بزاق کمتر، محافظت طبیعی از دندان‌ها را کم می‌کند. این موضوع را با پزشک و دندانپزشک در میان بگذارید، اما هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.

بارداری

در بارداری تغییرات لثه و گاهی تهوع و استفراغ دیده می‌شود. استفراغ مکرر ممکن است مینا را در معرض اسید قرار دهد. درباره زمان مناسب مسواک زدن پس از استفراغ با دندانپزشک خود مشورت کنید و معاینه‌های دوران بارداری را به تعویق نیندازید.

حساسیت دندان در کنار لمینت، روکش و ایمپلنت چگونه است؟

دندانی که لمینت یا روکش دارد هم ممکن است حساس شود؛ معمولاً در لبه ترمیم نزدیک لثه، اگر لثه عقب رفته باشد یا پوسیدگی در لبه ایجاد شده باشد. ایمپلنت عصب دندانی ندارد، بنابراین حساسیت عاج به شکلی که در دندان طبیعی دیده می‌شود، در خود ایمپلنت معمولاً مطرح نیست. اما دندان‌های طبیعی کنار آن و لثه اطرافش ممکن است مشکل داشته باشند.

لبه لمینت و روکش

اگر پس از گذشت مدتی از لمینت یا روکش، نزدیک لثه حساسیت تازه حس می‌کنید، ممکن است بخشی از ریشه نمایان شده یا لبه ترمیم نیاز به بررسی داشته باشد. التهاب لثه در اطراف این ترمیم‌ها را در مقاله التهاب لثه بعد از لمینت توضیح داده‌ایم. عوارض کلی لمینت هم در عوارض لمینت دندان آمده است.

ایمپلنت

درد یا ناراحتی در ناحیه ایمپلنت معمولاً معنای دیگری دارد و باید جداگانه بررسی شود؛ برای مثال التهاب بافت اطراف ایمپلنت. اگر در کنار ایمپلنت درد، خونریزی یا تورم لثه دارید، به دندانپزشک خود اطلاع دهید.

پیش از طراحی لبخند

اگر قصد لمینت، کامپوزیت یا بلیچینگ دارید و دندان‌هایتان حساس است، پیش از شروع به دندانپزشک بگویید. ممکن است لازم باشد ابتدا علت حساسیت درمان شود یا برنامه درمان آرام‌تر چیده شود.

باورهای نادرست درباره حساسیت دندان

درباره حساسیت دندان باورهای زیادی وجود دارد که برخی از آن‌ها باعث تأخیر در درمان یا آسیب بیشتر می‌شوند. دانستن پاسخ درست کمک می‌کند تصمیم بهتری بگیرید.

«حساسیت یعنی دندان پوسیده است»

نه همیشه. حساسیت عاج بدون پوسیدگی هم رایج است. اما چون پوسیدگی هم ممکن است حساسیت ایجاد کند، تشخیص با معاینه است، نه حدس.

«اگر محکم‌تر مسواک بزنم، حساسیت کم می‌شود»

برعکس. فشار زیاد و مسواک زبر مینا را می‌ساید و لثه را عقب می‌برد. مسواک نرم و حرکت ملایم کمک بیشتری می‌کند.

«خمیردندان ضدحساسیت باید همان روز اثر کند»

اثر این خمیردندان‌ها تدریجی است و معمولاً با استفاده منظم در چند هفته حس می‌شود. قطع زودهنگام، قضاوت درباره اثر آن را نادرست می‌کند.

«حساسیت همیشه با افزایش سن طبیعی است»

با افزایش سن حساسیت شایع‌تر می‌شود، اما شایع بودن به معنای نادیده گرفتن نیست. علت آن ممکن است قابل‌درمان باشد.

«اگر درد خودش رفت، مشکلی نبوده»

ممکن است درد دندانی که عصبش آسیب دیده، برای مدتی کم شود. بنابراین اگر پیش‌تر درد شدید و ماندگار داشته‌اید که ناگهان کم شده، باز هم معاینه را به تعویق نیندازید.

چه سؤال‌هایی درباره حساسیت دندان از دندانپزشک بپرسیم؟

پرسیدن سؤال‌های مشخص کمک می‌کند علت حساسیت دندان و برنامه درمان را بهتر بفهمید. کلیولند کلینیک پیشنهاد می‌کند بپرسید چرا دندان‌ها حساس شده‌اند، آیا درمان لازم است، چگونه از بدتر شدن آن جلوگیری کنید، چه محصولاتی مناسب است و هر چند وقت یک بار جرم‌گیری لازم دارید.

سؤال‌های پیشنهادی

1. علت اصلی حساسیت من چیست؟
2. آیا پوسیدگی، ترک یا بیماری لثه هم دارم؟
3. آیا لثه‌ام عقب رفته و چقدر؟
4. کدام خمیردندان یا محصول را پیشنهاد می‌کنید و چطور استفاده کنم؟
5. آیا به وارنیش، باندینگ یا درمان دیگری در مطب نیاز دارم؟
6. چه زمانی باید برای پیگیری برگردم؟
7. اگر حساسیت بیشتر شد، کدام نشانه‌ها یعنی باید زودتر تماس بگیرم؟

پاسخ‌ها را یادداشت کنید

پاسخ‌ها را همان‌جا یادداشت کنید. اگر درمان گسترده‌ای پیشنهاد شد، بپرسید آیا گزینه ساده‌تری هم وجود دارد و در صورت انجام ندادن درمان چه اتفاقی ممکن است بیفتد. این سؤال‌ها بخشی از تصمیم‌گیری آگاهانه است.

برنامه روزانه برای دندان حساس

یک برنامه ساده و منظم معمولاً بیشتر از تغییرهای ناگهانی و پراکنده کمک می‌کند. موارد زیر از توصیه‌های منابع بهداشتی جمع‌آوری شده و برای بیشتر افراد قابل اجراست:

1. صبح، پیش از صبحانه یا مدتی پس از آن، با مسواک نرم و خمیردندان ضدحساسیت مسواک بزنید.
2. خمیردندان را تف کنید و دهان را با آب زیاد نشویید.
3. در طول روز، نوشیدنی‌های اسیدی و شیرین را به وعده‌های غذا محدود کنید.
4. پس از خوراکی ترش، آب بنوشید و مسواک را به تعویق بیندازید.
5. شب، بین دندان‌ها را با ملایمت تمیز کنید و دوباره مسواک بزنید.
6. اگر دندانپزشک توصیه کرده، مقدار کمی خمیردندان روی ناحیه حساس بمالید.
7. اگر دندان‌قروچه دارید، محافظ شبانه را طبق توصیه بپوشید.

پیگیری منظم

کلیولند کلینیک مراجعه منظم برای معاینه و تمیز کردن دندان‌ها را بخشی از پیشگیری از حساسیت می‌داند. در این مراجعه‌ها، دندانپزشک تغییرات خط لثه، سایش و ترمیم‌ها را زودتر می‌بیند. پس حتی اگر حساسیت کم شد، پیگیری را کنار نگذارید.

چه زمانی برنامه را تغییر دهید؟

اگر با وجود این برنامه، حساسیت بیشتر شد، فقط در یک دندان متمرکز شد یا با جویدن درد گرفتید، برنامه خانگی کافی نیست. در این حالت با دندانپزشک تماس بگیرید.

جمع‌بندی

حساسیت دندان بیشتر وقت‌ها از نمایان شدن عاج می‌آید؛ چه با تحلیل لثه، چه با سایش و فرسایش مینا، چه با مسواک زدن خشن یا دندان‌قروچه. خمیردندان ضدحساسیت با استفاده منظم، مسواک نرم، کم کردن دفعات خوراکی‌های اسیدی و صبر پیش از مسواک زدن پس از آن‌ها، در بسیاری از افراد کمک می‌کند.

با این حال، حساسیت دندان گاهی نشانه پوسیدگی، ترک، ترمیم آسیب‌دیده یا بیماری لثه است. دردی که ماندگار است، فقط یک دندان را درگیر کرده، با جویدن بیشتر می‌شود یا با تورم و تب همراه است، معاینه زودتر می‌خواهد و تورم گسترش‌یابنده یا سختی تنفس و بلع نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد. این مطلب جایگزین معاینه نیست؛ برای بررسی علت و انتخاب درمان مناسب، می‌توانید از مشاوره رایگان لبخندنو کمک بگیرید.