سایش دندان؛ فرسایش اسیدی، ساییدگی و خراشیدگی مینا — علت‌ها، نشانه‌ها، پیشگیری و درمان

سایش دندان یعنی از دست رفتن تدریجی مینا، لایه سخت و محافظ بیرونی دندان. شایع‌ترین علت آن فرسایش اسیدی است؛ یعنی اسید نوشیدنی‌ها، خوراکی‌های ترش یا اسید معده مینا را نرم و نازک می‌کند. دندان‌قروچه و مسواک زدن خیلی محکم هم انواع دیگری از سایش ایجاد می‌کنند. نتیجه ممکن است حساسیت، زردتر دیده شدن دندان‌ها و کوتاه شدن لبه‌ها باشد.

در این راهنما سه نوع سایش دندان را از هم جدا می‌کنیم، علت‌های غذایی و پزشکی را توضیح می‌دهیم، نشانه‌ها را مرور می‌کنیم و می‌گوییم منابع معتبر درباره زمان مسواک، نی، آب و فلوراید چه توصیه‌ای دارند. درمان‌ها را هم به‌طور کلی معرفی می‌کنیم. اگر مشکل اصلی شما حساسیت است، حساسیت دندان را هم بخوانید.

سایش دندان چیست؟

سایش دندان به از دست رفتن تدریجی بافت سخت دندان، به‌ویژه مینا، گفته می‌شود که به پوسیدگی یا ضربه مربوط نیست. کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که وقتی مینا به دلیل عوامل شیمیایی یا مکانیکی نازک شود، دندان ضعیف‌تر و در برابر رنگ، حساسیت و پوسیدگی آسیب‌پذیرتر می‌شود. این روند معمولاً آهسته است و ممکن است سال‌ها بی‌صدا پیش برود.

چرا مینا اهمیت دارد؟

مینا سخت‌ترین بافت بدن است و مانند پوششی از عاج نرم‌تر زیر خود محافظت می‌کند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا یادآوری می‌کند که وقتی مینا از بین برود، عاج نمایان می‌شود، دندان ممکن است نازک‌تر یا زردتر دیده شود و حساسیت یا درد ایجاد شود. مهم‌تر اینکه مینای از دست رفته دوباره رشد نمی‌کند.

سایش دندان چقدر شایع است؟

سایش دندان در هر سنی ممکن است رخ دهد. سایت سلامت دولتی استرالیا (healthdirect) فرسایش را مشکلی رایج می‌داند که در هر سنی ممکن است رخ دهد و انجمن دندانپزشکی آمریکا هم آن را در همه سنین ممکن می‌داند. شیوع دقیق آن در پژوهش‌های مختلف متفاوت گزارش شده است، زیرا روش‌های اندازه‌گیری و رژیم غذایی جوامع یکسان نیست.

چرا معمولاً دیر متوجه می‌شویم؟

چون سایش آهسته است و در مراحل اول دردی ندارد. بسیاری از افراد وقتی متوجه می‌شوند که حساسیت پیدا کرده‌اند، لبه دندان‌ها کوتاه شده یا رنگ آن‌ها تغییر کرده است. به همین دلیل کلیولند کلینیک بر معاینه‌های منظم برای تشخیص زودهنگام تأکید می‌کند.

ویژه خوانندگان لبخندنو

مشاوره تخصصی زیبایی دندان رایگان

۵۰۰٬۰۰۰ تومان رایگان

• بررسی شرایط شما توسط دندانپزشک
• برآورد هزینه و روش درمان مناسب
• بدون هیچ تعهدی برای شروع درمان

فرصت ثبت‌نام این دوره: ۱۴۰۵/۰۷/۱۰

1. چند سؤال کوتاه
2. انتخاب شهر
3. تأیید شماره

دریافت مشاوره رایگان

حدود یک دقیقه · بدون ثبت‌نام · بدون هزینه

فرسایش، ساییدگی و خراشیدگی؛ انواع سایش دندان چه فرقی دارند؟

سایش دندان سه شکل اصلی دارد: فرسایش که با اسید رخ می‌دهد، ساییدگی که از تماس و ساییدن دندان‌ها روی هم (مثل دندان‌قروچه) ایجاد می‌شود و خراشیدگی که با عامل خارجی مانند مسواک زدن خشن پدید می‌آید. در بسیاری از افراد این سه با هم ترکیب می‌شوند؛ برای مثال، مینای نرم‌شده با اسید راحت‌تر ساییده می‌شود.

فرسایش (Erosion)

انجمن دندانپزشکی آمریکا فرسایش را از دست رفتن شیمیایی بافت سخت دندان بر اثر اسیدهایی می‌داند که منشأ باکتریایی ندارند. این اسید ممکن است بیرونی باشد، مثل رژیم غذایی، یا درونی، مثل ریفلاکس و استفراغ مکرر. فرسایش موضوع اصلی این مقاله است.

ساییدگی (Attrition)

ساییدگی از تماس مکرر دندان‌ها با هم ایجاد می‌شود. دندان‌قروچه شایع‌ترین علت آن است. لبه دندان‌های جلو کوتاه و صاف می‌شوند و سطح دندان‌های آسیاب پهن و هموار می‌شود. توضیح کامل این عادت را در دندان قروچه آورده‌ایم.

خراشیدگی (Abrasion)

خراشیدگی یعنی از دست رفتن بافت دندان با عاملی غیر از دندان‌های دیگر، مانند مسواک زدن خشن. انجمن دندانپزشکی آمریکا می‌گوید این حالت در موارد نادر مسواک زدن بیش از حد یا خشن ممکن است رخ دهد، اما مسواک زدن معمول با مسواک نرم و خمیردندان کم‌ساینده بعید است فرسایش ایجاد کند.

فرسایش اسیدی دندان چگونه اتفاق می‌افتد؟

هر بار که چیزی اسیدی می‌خورید یا می‌نوشید، مینای دندان برای مدتی نرم می‌شود و بخشی از مواد معدنی خود را از دست می‌دهد. بزاق معمولاً اسید را خنثی می‌کند و به برگشت مواد معدنی کمک می‌کند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا توضیح می‌دهد که مشکل وقتی شروع می‌شود که حمله‌های اسیدی آن‌قدر زیاد باشند که دندان فرصت بازیابی پیدا نکند.

دو مرحله فرسایش

سایت healthdirect فرسایش را در دو مرحله توضیح می‌دهد:

1. تماس با اسید، مینای بیرونی دندان را ضعیف و نرم می‌کند.
2. سطح نرم‌شده در هنگام خوردن و جویدن ساییده می‌شود.

یعنی فرسایش و سایش مکانیکی دست در دست هم کار می‌کنند. به همین دلیل زمان مسواک زدن پس از اسید اهمیت پیدا می‌کند.

نقش بزاق

بزاق مهم‌ترین مدافع طبیعی مینا است. اسید را رقیق و خنثی می‌کند و مواد معدنی را به سطح مینا برمی‌گرداند. healthdirect اشاره می‌کند که اگر دهان خشک باشد، فرسایش ممکن است شدیدتر شود، چون بزاق کافی برای شستن و خنثی کردن اسید وجود ندارد.

چرا دفعات مهم‌تر از مقدار است؟

اگر نوشیدنی اسیدی را یک‌باره و همراه غذا بنوشید، دندان یک حمله اسیدی را تجربه می‌کند. اما اگر همان نوشیدنی را جرعه‌جرعه در طول چند ساعت بنوشید، مینا مدت طولانی‌تری نرم می‌ماند. healthdirect تأکید می‌کند که جرعه‌های مکرر، مدت تماس اسید با دندان را بیشتر می‌کند.

کدام خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها باعث سایش دندان می‌شوند؟

نوشیدنی‌های گازدار، حتی نوع بدون قند و رژیمی، آبمیوه‌ها به‌ویژه مرکبات، آب‌لیموی گرم، نوشیدنی‌های ورزشی، مرکبات، گوجه‌فرنگی و سس‌های آن، سرکه و ترشی‌ها و برخی توت‌ها از عوامل رایج فرسایش هستند. انجمن دندانپزشکی آمریکا مصرف مکرر نوشابه‌های گازدار را یکی از عوامل خطر اصلی سایش دندان می‌داند.

فهرست رایج

بنیاد سلامت دهان بریتانیا و healthdirect این موارد را نمونه‌هایی از خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های اسیدی ذکر می‌کنند:

• نوشابه‌های گازدار، از جمله انواع رژیمی و بدون قند؛
• آبمیوه‌ها مانند پرتقال، سیب و گریپ‌فروت؛
• آب با لیمو یا آب گرم با لیمو؛
• مرکبات مانند پرتقال، لیمو و گریپ‌فروت؛
• گوجه‌فرنگی و سس‌های آن؛
• سرکه و خوراکی‌های ترشی‌شده در سرکه؛
• خوراکی‌هایی که افزودنی‌هایی مانند اسید سیتریک یا اسید فسفریک دارند.

نکته برای سفره ایرانی

در سفره ما خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های اسیدی مثل ترشی، آبغوره، آب‌لیمو، لواشک، آلوچه و انار ترش کم نیستند. این خوراکی‌ها ممنوع نیستند، اما مصرف مکرر آن‌ها بین وعده‌ها، به‌ویژه لواشک و تنقلات ترش که مدت زیادی در دهان می‌مانند، تماس اسید با دندان را بیشتر می‌کند. انجمن دندانپزشکی آمریکا هم تنقلات و آبنبات‌های ترش را از عوامل مستعدکننده می‌داند.

بدون قند یعنی بی‌خطر؟

خیر. بنیاد سلامت دهان بریتانیا تأکید می‌کند که حتی نوشیدنی‌های بدون قند هم ممکن است اسیدی باشند. قند بیشتر به پوسیدگی مربوط است، اما اسیدیته به فرسایش. پس نوشابه رژیمی برای مینا بی‌خطر نیست.

مکمل‌ها

healthdirect اشاره می‌کند که برخی داروها و فرآورده‌های سلامت، مانند قرص‌های جویدنی ویتامین C، ممکن است باعث فرسایش شوند. اگر چنین مکملی مصرف می‌کنید، آن را خودسرانه قطع نکنید؛ درباره نوع مصرف و راه‌های محافظت از دندان با پزشک یا دندانپزشک مشورت کنید.

ریفلاکس معده چگونه باعث سایش دندان می‌شود؟

در ریفلاکس، اسید معده به سمت گلو و گاهی دهان برمی‌گردد. انجمن دندانپزشکی آمریکا بیماری ریفلاکس را عامل مستعدکننده فرسایش می‌داند و می‌گوید برگشت اسید در خواب به‌ویژه برای دندان‌ها آسیب‌زاست، چون جریان بزاق در خواب کمتر است. healthdirect هم توضیح می‌دهد که وقتی اسید از معده می‌آید، سطح داخلی دندان‌ها بیشتر درگیر می‌شود.

نشانه‌های ریفلاکس

سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) این نشانه‌ها را برای ریفلاکس برمی‌شمارد:

• سوزش سر دل؛ احساس سوزش در وسط قفسه سینه؛
• طعم ترش و ناخوشایند در دهان؛
• سرفه یا سکسکه‌ای که مدام برمی‌گردد؛
• نفخ و حالت تهوع.

به گفته همین منبع، این نشانه‌ها اغلب پس از غذا، در حالت درازکش و هنگام خم شدن بدتر می‌شوند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

NHS توصیه می‌کند اگر بیشتر روزها سوزش سر دل دارید، اگر تغییر عادت‌ها کمکی نکرده یا اگر نشانه‌هایی مانند گیر کردن غذا در گلو، استفراغ مکرر یا کاهش وزن بی‌دلیل دارید، به پزشک مراجعه کنید. گاهی ریفلاکس بی‌سروصدا است و دندانپزشک اولین کسی است که الگوی فرسایش را می‌بیند و مراجعه به پزشک را پیشنهاد می‌کند.

چه چیزهایی به کاهش ریفلاکس کمک می‌کنند؟

NHS تغییرهایی مانند خوردن وعده‌های کوچک‌تر، نخوردن غذا در چند ساعت پیش از خواب، پرهیز از خوراکی‌هایی که نشانه‌ها را بدتر می‌کنند و نپوشیدن لباس تنگ دور کمر را پیشنهاد می‌کند. هر دارویی برای ریفلاکس باید با نظر پزشک یا داروساز باشد و داروهای تجویزشده را بدون مشورت پزشک قطع نکنید.

استفراغ مکرر و اختلال‌های خوردن؛ چه زمانی به کمک پزشک نیاز است؟

استفراغ مکرر، اسید معده را بارها با دندان‌ها تماس می‌دهد و ممکن است باعث فرسایش شود. healthdirect استفراغ زیاد، از جمله در بیماری‌هایی مانند پرخوری عصبی، را از علت‌های سایش دندان می‌داند. هر علتی که باعث استفراغ مکرر شود، از بیماری گوارشی تا تهوع شدید بارداری یا اختلال خوردن، نیاز به بررسی و درمان پزشکی دارد.

الگوی سایش در استفراغ مکرر

انجمن دندانپزشکی آمریکا توضیح می‌دهد که در استفراغ مکرر ناشی از پرخوری عصبی، الگوی شاخص فرسایش در سطح داخلی (سمت کام) دندان‌های جلوی فک بالا دیده می‌شود. این الگو گاهی در معاینه دندانپزشکی دیده می‌شود، حتی پیش از آنکه فرد درباره آن صحبت کرده باشد.

اختلال‌های خوردن؛ با مهربانی و بدون قضاوت

NHS اختلال خوردن را یک مشکل سلامت روان می‌داند که در آن فرد از کنترل غذا برای کنار آمدن با احساس‌ها و شرایط استفاده می‌کند. هر کسی ممکن است دچار آن شود و همین منبع تأکید می‌کند که با درمان، بیشتر افراد بهبود پیدا می‌کنند. اگر نگران خود یا عزیزی هستید، دیدن پزشک در اولین فرصت قدم مهمی است؛ همراه بردن یک دوست یا عضو خانواده ممکن است کار را آسان‌تر کند.

نقش دندانپزشک

دندانپزشک برای قضاوت نیست؛ هدف او محافظت از دندان‌ها و کمک به دریافت درمان مناسب است. اگر نگران محرمانه ماندن اطلاعات خود هستید، می‌توانید این موضوع را هم با دندانپزشک در میان بگذارید. در کنار درمان پزشکی، دندانپزشک ممکن است فلوراید و روش‌های محافظت از مینا را پیشنهاد کند و ترمیم‌های بزرگ را تا پایدار شدن شرایط به تعویق بیندازد.

پس از استفراغ چه کنیم؟

healthdirect توصیه می‌کند پس از استفراغ دهان را با آب یا شیر بشویید و دست‌کم سی دقیقه برای مسواک زدن صبر کنید. انجمن دندانپزشکی آمریکا هم شستن دهان با آب یا شیر را پیشنهاد می‌کند. مسواک زدن فوری ممکن است مینای نرم‌شده را بیشتر بساید.

بارداری

انجمن دندانپزشکی آمریکا می‌گوید فرسایش در بارداری نادر است، اما در تهوع و استفراغ شدید و طولانی بارداری گزارش شده است. اگر در بارداری استفراغ مکرر دارید، علاوه بر پیگیری با پزشک، توصیه‌های شستن دهان با آب و صبر پیش از مسواک را رعایت کنید.

خشکی دهان و داروها چه نقشی در سایش دندان دارند؟

بزاق اسید را رقیق و خنثی می‌کند؛ پس هرچه بزاق کمتر باشد، مینا مدت بیشتری در معرض اسید می‌ماند. healthdirect تأکید می‌کند که در خشکی دهان فرسایش ممکن است شدیدتر شود. کلیولند کلینیک هم مصرف طولانی برخی داروها، مانند آنتی‌هیستامین‌ها که ترشح بزاق را کم می‌کنند، را از عوامل خطر سایش دندان می‌داند.

چه کسانی بیشتر در معرض خشکی دهان هستند؟

خشکی دهان ممکن است با برخی داروها، کم‌آبی بدن، تنفس دهانی، برخی بیماری‌ها یا افزایش سن همراه باشد. مصرف دخانیات و سیگار الکترونیکی هم ممکن است با خشکی دهان همراه باشد. برای علت‌ها و راه‌های کنترل آن، خشکی دهان را بخوانید.

داروها را خودسرانه تغییر ندهید

اگر فکر می‌کنید دارویی باعث خشکی دهان شما شده است، آن را خودسرانه قطع نکنید و تغییر ندهید. موضوع را با پزشک در میان بگذارید؛ گاهی راه‌های دیگری برای کاهش اثر آن بر دهان وجود دارد. دندانپزشک هم می‌تواند روش‌های محافظت از مینا را پیشنهاد کند.

آدامس بدون قند

بنیاد سلامت دهان بریتانیا و healthdirect جویدن آدامس بدون قند را برای افزایش جریان بزاق و رقیق کردن اسید پیشنهاد می‌کنند. این کار به‌ویژه پس از غذا مفید است.

دندان‌قروچه چگونه باعث ساییدگی دندان می‌شود؟

دندان‌قروچه یعنی فشردن یا ساییدن دندان‌ها روی هم، در خواب یا بیداری. کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که اگر این عادت زیاد تکرار شود، به دندان‌ها و فک فشار اضافه وارد می‌کند و ممکن است به سایش، لقی یا ترک دندان منجر شود. لبه‌ها کوتاه و صاف می‌شوند و سطح دندان‌های آسیاب هموار می‌شود.

وقتی دندان‌قروچه و فرسایش با هم باشند

اگر مینا با اسید نرم شده باشد و فرد دندان‌قروچه هم داشته باشد، ساییدگی سریع‌تر پیش می‌رود. برای مثال، فردی که ریفلاکس شبانه دارد و در خواب دندان‌هایش را می‌ساید، ممکن است سایش قابل‌توجهی در مدت کمتری داشته باشد. پس دندانپزشک هر دو عامل را با هم بررسی می‌کند.

نشانه‌ها

سردرد یا درد صورت به‌ویژه صبح‌ها، خستگی یا درد فک، صدای ساییدن دندان در خواب که همراه شما می‌شنود و لب‌پریدگی لبه دندان‌ها از نشانه‌های رایج هستند. کلیولند کلینیک استرس، اضطراب، برخی داروها، سیگار، الکل و کافئین زیاد را از عوامل خطر آن می‌داند.

نایت‌گارد

کلیولند کلینیک می‌گوید دندانپزشک ممکن است محافظ دهانی اختصاصی بسازد تا دندان‌ها را از ساییدگی محافظت کند. توضیح بیشتر را در نایت گارد ببینید. بهتر است نوع محافظ را پس از معاینه و با نظر دندانپزشک انتخاب کنید.

آیا مسواک زدن محکم دندان را می‌ساید؟

مسواک زدن خیلی محکم، به‌ویژه با مسواک زبر، ممکن است به لثه و ناحیه نزدیک خط لثه آسیب بزند. کلیولند کلینیک مسواک زدن خیلی محکم را از عوامل خطر سایش دندان، به‌ویژه در خط لثه، می‌داند. در مقابل، انجمن دندانپزشکی آمریکا تأکید می‌کند که مسواک زدن معمولی با مسواک نرم و خمیردندان فلورایددار کم‌ساینده بعید است باعث سایش مینا شود.

مسواک درست چگونه است؟

• مسواک با موهای نرم یا متوسط انتخاب کنید؛ NHS موهای نرم یا متوسط را برای بیشتر افراد مناسب می‌داند.
• فشار زیاد وارد نکنید؛ تمیز کردن کامل همه سطح‌ها مهم‌تر از فشار است.
• دو بار در روز، از جمله پیش از خواب، مسواک بزنید.
• پس از مسواک، خمیردندان اضافه را تف کنید و دهان را فوراً با آب نشویید تا فلوراید روی دندان بماند.

خمیردندان‌های زبر و پودرها

پودرهای سفیدکننده، زغال و جوش شیرین ممکن است ساینده باشند. روی دندانی که مینای آن با اسید نرم یا نازک شده، استفاده مکرر از این مواد ممکن است آسیب را بیشتر کند. انتخاب خمیردندان را با دندانپزشک هماهنگ کنید.

مسواک برقی یا دستی؟

NHS می‌گوید فرقی نمی‌کند، به شرط اینکه همه سطح‌ها را با خمیردندان فلورایددار تمیز کنید. برخی افراد با مسواک برقی تمیز کردن کامل را راحت‌تر انجام می‌دهند. اگر مسواک برقی دارید، اجازه دهید خود دستگاه کار کند و آن را محکم فشار ندهید.

نشانه‌های سایش دندان چیست؟

نشانه‌های سایش دندان شامل حساسیت به سرما، گرما و شیرینی، زردتر دیده شدن دندان‌ها، نازک یا کوتاه شدن لبه دندان‌های جلو، لب‌پریدگی، صاف و براق شدن غیرعادی سطح مینا و فرورفتگی‌های کم‌عمق روی سطح جونده است. کلیولند کلینیک حساسیت، تغییر رنگ، لب‌پریدگی و حفره‌های ریز را از نشانه‌های مراحل اولیه می‌داند.

نشانه‌هایی که خودتان ممکن است ببینید

• حساسیت: تیر کشیدن کوتاه با آب سرد، چای داغ یا شیرینی؛
• تغییر رنگ: زردتر دیده شدن دندان‌ها، چون عاج زیر مینا نمایان‌تر می‌شود؛
• لبه‌های نازک: لبه دندان‌های جلو ممکن است شفاف‌تر، نازک‌تر یا ناهموار به نظر برسد؛
• کوتاه شدن: healthdirect می‌گوید دندان‌ها ممکن است کوتاه‌تر دیده شوند؛
• لب‌پریدگی: دندان راحت‌تر لب‌پر یا شکسته می‌شود.

نشانه‌هایی که دندانپزشک می‌بیند

انجمن دندانپزشکی آمریکا از از دست رفتن بافت طبیعی مینا، ظاهر صاف و براق یا «ذوب‌شده»، فرورفتگی یا صاف شدن سطح جونده و نقص‌های کم‌عمق روی سطح‌های صاف نام می‌برد. healthdirect هم اشاره می‌کند که ترمیم‌های قبلی ممکن است بلندتر از دندان اطراف دیده شوند، چون مینای اطراف آن‌ها ساییده شده است.

محل‌های رایج

طبق healthdirect، فرسایش معمولاً روی سطح جونده، سطح داخلی و لبه‌های بالایی دندان‌ها دیده می‌شود و وقتی اسید از معده باشد، سطح داخلی دندان‌ها بیشتر درگیر است. الگوی محل سایش به دندانپزشک کمک می‌کند علت را حدس بزند.

درد چه زمانی ظاهر می‌شود؟

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که با پیشرفت سایش و نزدیک شدن آن به پالپ، یعنی محل عصب، درد و ناراحتی بیشتر می‌شود. اگر درد ماندگار، ضربان‌دار یا شبانه دارید، این دیگر حساسیت ساده نیست و باید زود به دندانپزشک مراجعه کنید.

دو سناریوی رایج

سناریوی اول: فردی جوان که روزانه چند قوطی نوشابه گازدار را جرعه‌جرعه در طول کار می‌نوشد، متوجه می‌شود لبه دندان‌های جلویش نازک و کمی شفاف شده و با آب سرد تیر می‌کشد. دندانپزشک پس از معاینه، الگوی فرسایش ناشی از رژیم را تشخیص می‌دهد. قدم اول، تغییر عادت نوشیدن، فلوراید و پیگیری است و ترمیم فقط در صورت نیاز مطرح می‌شود.

سناریوی دوم: فردی میانسال که سال‌هاست شب‌ها سوزش سر دل دارد، در معاینه دیده می‌شود که سطح داخلی دندان‌های بالایش ساییده شده است. دندانپزشک او را برای بررسی ریفلاکس به پزشک ارجاع می‌دهد. در کنار درمان پزشکی، روش‌های محافظت از مینا آغاز می‌شود و برنامه ترمیم پس از کنترل علت تعیین می‌شود.

چرا دندان ساییده‌شده زرد دیده می‌شود؟

مینا نیمه‌شفاف است و رنگ عاج زیر آن تا حدی از میان آن دیده می‌شود. healthdirect توضیح می‌دهد که وقتی اسید مینا را حل می‌کند، عاج که رنگی زرد مایل به قهوه‌ای دارد، بیشتر نمایان می‌شود. به همین دلیل دندان ساییده‌شده ممکن است زردتر دیده شود، حتی اگر فرد مسواک منظمی بزند.

تفاوت با لکه‌های سطحی

لکه‌های سطحی ناشی از چای، قهوه یا سیگار روی سطح دندان قرار دارند و با جرم‌گیری و پولیش ممکن است کمتر شوند. اما زردی ناشی از نازک شدن مینا از درون دندان می‌آید و با پاک‌سازی تغییر نمی‌کند. برای شناخت انواع تغییر رنگ، زردی دندان را بخوانید.

آیا سایش دندان باعث رنگ‌پذیری بیشتر می‌شود؟

کلیولند کلینیک می‌گوید مینای نازک‌شده، دندان را در برابر لکه آسیب‌پذیرتر می‌کند. افرادی که سیگار می‌کشند یا ترمیم‌های زیبایی دارند هم باید به رنگ‌پذیری لبه‌ها توجه کنند؛ در این باره لمینت و سیگار را ببینید.

سایش دندان با پوسیدگی چه فرقی دارد؟

سایش دندان و پوسیدگی هر دو به مینا آسیب می‌زنند، اما سازوکار آن‌ها فرق دارد. پوسیدگی کار باکتری‌های پلاک است که از قند اسید می‌سازند و معمولاً حفره‌ای موضعی ایجاد می‌کنند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا تأکید می‌کند که فرسایش بدون دخالت باکتری و فقط با اسید رخ می‌دهد و معمولاً سطح وسیع‌تری را صاف و نازک می‌کند.

چرا این تفاوت مهم است؟

زیرا پیشگیری هر کدام متفاوت است. برای پوسیدگی، کنترل قند و پلاک اهمیت اصلی دارد. برای فرسایش، کنترل دفعات تماس اسید، زمان مسواک و علت‌های پزشکی مهم‌تر است. البته هر دو با هم هم ممکن است رخ دهند.

ارتباط این دو

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که سایش با نمایان کردن عاج، خطر پوسیدگی را بیشتر می‌کند. بنابراین فردی که فرسایش دارد باید به پیشگیری از پوسیدگی هم توجه کند. تشخیص اینکه تغییر رنگ یا حفره از کدام است، کار دندانپزشک است.

پرکردگی یا ترمیم؟

اگر پوسیدگی وجود داشته باشد، معمولاً با برداشتن بافت پوسیده و ترمیم درمان می‌شود. برای آشنایی با این درمان، پر کردن دندان را بخوانید. در فرسایش، ترمیم فقط وقتی لازم است که بافت از دست رفته مشکل عملکردی، زیبایی یا حساسیت ایجاد کرده باشد.

دندانپزشک سایش دندان را چگونه تشخیص می‌دهد؟

دندانپزشک با معاینه، گرفتن تاریخچه دقیق و گاهی رادیوگرافی، سایش دندان را تشخیص می‌دهد. کلیولند کلینیک می‌گوید در معاینه معمول، دندانپزشک به سایش، تغییر بافت سطح و فرورفتگی‌ها توجه می‌کند و ممکن است برای تعیین میزان آسیب عکس بگیرد. انجمن دندانپزشکی آمریکا بر تاریخچه پزشکی و عادت‌های غذایی تأکید می‌کند.

سؤال‌هایی که ممکن است از شما پرسیده شود

• چه نوشیدنی‌هایی و چند بار در روز می‌نوشید؟
• آیا تنقلات ترش یا مرکبات را بین وعده‌ها مصرف می‌کنید؟
• آیا سوزش سر دل، طعم ترش در دهان یا برگشت اسید دارید؟
• آیا داروی خاصی مصرف می‌کنید یا دهانتان خشک است؟
• آیا دندان‌قروچه یا فشردن فک دارید؟
• چگونه و با چه مسواکی دندان‌هایتان را تمیز می‌کنید؟

پاسخ صادقانه، درمان بهتر

این سؤال‌ها برای پیدا کردن علت است. اگر علت پیدا نشود، ترمیم دندان‌ها هم ممکن است دوباره آسیب ببیند. پس صادقانه پاسخ دهید، حتی درباره موضوعات حساس.

پیگیری روند سایش

گاهی دندانپزشک برای مقایسه در آینده، از دندان‌ها عکس یا اسکن می‌گیرد. این کار کمک می‌کند ببیند سایش ثابت مانده یا پیشرفت می‌کند. معاینه‌های منظم برای همین پیگیری اهمیت دارند؛ برای جزئیات، معاینه دوره‌ای دندان را بخوانید.

چگونه از سایش دندان پیشگیری کنیم؟

برای پیشگیری از سایش دندان، دفعات مصرف خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های اسیدی را کم کنید، آن‌ها را همراه وعده غذا بخورید، بین وعده‌ها آب ساده بنوشید، پس از اسید دهان را با آب بشویید و مسواک را به تعویق بیندازید، با مسواک نرم و خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید و علت‌های پزشکی مانند ریفلاکس را درمان کنید.

برنامه پیشگیری گام‌به‌گام

1. نوشیدنی‌ها و خوراکی‌های اسیدی را به زمان وعده‌های غذایی محدود کنید.
2. نوشیدنی را سریع‌تر بنوشید و در دهان نگه ندارید یا بین دندان‌ها نچرخانید.
3. در صورت امکان از نی استفاده کنید؛ انجمن دندانپزشکی آمریکا قرار دادن نی پشت دندان‌های جلو را توصیه می‌کند.
4. وعده را با شیر یا پنیر تمام کنید؛ بنیاد سلامت دهان بریتانیا این کار را برای خنثی کردن اسید پیشنهاد می‌کند.
5. پس از غذا آدامس بدون قند بجوید تا بزاق بیشتر ترشح شود.
6. پس از اسید، پیش از مسواک صبر کنید و دهان را با آب بشویید.
7. به‌طور منظم برای معاینه به دندانپزشک مراجعه کنید.

آب ساده؛ ساده‌ترین جایگزین

healthdirect توصیه می‌کند آب ساده را جایگزین نوشیدنی‌های اسیدی کنید و پس از تماس با اسید دهان را با آب بشویید. آب هم تشنگی را برطرف می‌کند و هم اسید باقی‌مانده را رقیق می‌کند.

الکل

healthdirect و کلیولند کلینیک کاهش مصرف الکل را هم در فهرست پیشگیری آورده‌اند. انجمن دندانپزشکی آمریکا نیز به ارتباط مصرف طولانی الکل با فرسایش اشاره می‌کند.

بعد از غذای اسیدی کی مسواک بزنیم؟

پس از غذا یا نوشیدنی اسیدی، مینا برای مدتی نرم است و مسواک زدن فوری ممکن است بخشی از آن را بردارد. healthdirect و کلیولند کلینیک توصیه می‌کنند دست‌کم سی دقیقه صبر کنید و بنیاد سلامت دهان بریتانیا صبر کردن دست‌کم یک ساعت را پیشنهاد می‌کند تا مینا دوباره سخت شود. در این فاصله دهان را با آب بشویید.

چرا منابع اعداد متفاوتی می‌گویند؟

زمان سخت شدن دوباره مینا ممکن است به نوع اسید، مقدار بزاق و شرایط هر فرد بستگی داشته باشد. منابع مختلف عدد محافظه‌کارانه متفاوتی پیشنهاد کرده‌اند. قاعده ساده این است: بلافاصله پس از اسید مسواک نزنید و هرچه فاصله منطقی‌تر باشد، بهتر است.

مسواک صبحگاهی و آب‌لیمو

اگر عادت دارید صبح‌ها آب گرم با لیمو بنوشید، بهتر است مسواک را پیش از آن بزنید یا پس از نوشیدن مدتی صبر کنید. بنیاد سلامت دهان بریتانیا آب‌لیمو و آب گرم با لیمو را از نوشیدنی‌های اسیدی می‌داند.

در این فاصله چه کنیم؟

healthdirect پیشنهاد می‌کند در این فاصله دهان را با آب یا دهان‌شویه فلورایددار بشویید. NHS هم یادآوری می‌کند که دهان‌شویه را بلافاصله پس از مسواک استفاده نکنید، چون فلوراید باقی‌مانده خمیردندان را می‌شوید؛ بهتر است آن را در زمان دیگری از روز استفاده کنید.

اگر مسواک شبانه بعد از شام ترش است

بسیاری از ما شام را با ترشی، سالاد با آب‌لیمو یا سرکه می‌خوریم و کمی بعد می‌خوابیم. در این حالت بهتر است پس از شام دهان را با آب بشویید، مدتی صبر کنید و سپس پیش از خواب مسواک بزنید. NHS اهمیت مسواک شبانه را یادآوری می‌کند؛ پس صبر کردن نباید به حذف مسواک شب منجر شود. کلیولند کلینیک هم پیشنهاد می‌کند در چند ساعت پیش از خواب غذا نخورید.

فلوراید، شیر و آدامس بدون قند چه نقشی در محافظت از مینا دارند؟

فلوراید به تقویت مینای باقی‌مانده کمک می‌کند؛ کلیولند کلینیک فلوراید موضعی را رایج‌ترین درمان فرسایش مراحل اولیه می‌داند، هرچند نمی‌تواند بافت از دست رفته را برگرداند. شیر و پنیر در پایان وعده به خنثی شدن اسید کمک می‌کنند و آدامس بدون قند با افزایش بزاق، اسید را رقیق می‌کند.

خمیردندان فلورایددار

NHS توصیه می‌کند بزرگسالان از خمیردندانی با غلظت مناسب فلوراید استفاده کنند و پس از مسواک فقط خمیردندان اضافه را تف کنند. دندانپزشک ممکن است در صورت نیاز خمیردندانی با فلوراید بیشتر پیشنهاد کند.

وارنیش فلوراید در مطب

healthdirect اشاره می‌کند که دندانپزشک ممکن است وارنیش فلوراید یا درمان‌های تقویت‌کننده مینا را برای محکم‌تر کردن مینای باقی‌مانده پیشنهاد کند. انجمن دندانپزشکی آمریکا هم می‌گوید پژوهش‌ها اثر محافظتی فلوراید در برابر فرسایش را نشان داده‌اند، هرچند اثر آن به نوع ترکیب بستگی دارد و پژوهش بیشتری لازم است.

شیر و لبنیات

انجمن دندانپزشکی آمریکا اشاره می‌کند که برخی پژوهش‌ها اثر محافظتی شیر و ماست بدون قند را نشان داده‌اند که احتمالاً به کلسیم و فسفات آن‌ها مربوط است. این یعنی لبنیات ساده می‌توانند بخشی از عادت‌های محافظتی باشند.

درمان سایش دندان چیست؟

درمان سایش دندان به شدت آن بستگی دارد و همیشه با پیدا کردن و کنترل علت شروع می‌شود. در مراحل اولیه، فلوراید و تغییر عادت‌ها معمولاً کافی است. کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که در سایش پیشرفته‌تر، دندانپزشک ممکن است باندینگ کامپوزیت، لمینت یا روکش را برای ترمیم شکل، محافظت از دندان و کاهش حساسیت پیشنهاد کند.

جدول زیر فقط تصویری کلی و ساده‌شده است؛ گزینه مناسب برای هر فرد را دندانپزشک پس از معاینه و بررسی علت تعیین می‌کند.

باندینگ کامپوزیت

در باندینگ، ماده همرنگ دندان روی بخش ساییده‌شده قرار می‌گیرد، شکل داده و سخت می‌شود. این روش معمولاً تراش کمی دارد یا بی‌تراش است و در صورت نیاز ترمیم‌پذیر است. برای جزئیات، کامپوزیت دندان را بخوانید.

لمینت

لمینت پوسته‌ای نازک روی سطح جلویی دندان است. اگر سایش در دندان‌های جلو ظاهر لبخند را تغییر داده باشد، ممکن است گزینه‌ای مطرح باشد؛ اما اگر علت، مثل دندان‌قروچه یا ریفلاکس کنترل نشده، باقی بماند، دوام لمینت هم در خطر است. برای آشنایی، لمینت سرامیکی را ببینید.

روکش

اگر بخش زیادی از دندان از دست رفته باشد، روکش کل تاج را می‌پوشاند و از آن محافظت می‌کند. انتخاب بین لمینت و روکش به میزان بافت باقی‌مانده و بایت بستگی دارد. توضیح کامل را در روکش دندان و لمینت یا روکش بخوانید.

کاهش حساسیت

حساسیت ناشی از سایش با خمیردندان ضدحساسیت، فلوراید یا پوشاندن عاج نمایان در مطب کمتر می‌شود. انتخاب روش با دندانپزشک است.

چرا پیش از ترمیم باید علت کنترل شود؟

ترمیم‌ها هم در برابر اسید و فشار بی‌دفاع نیستند. اگر ریفلاکس درمان نشده باشد، نوشیدنی‌های اسیدی همچنان جرعه‌جرعه مصرف شوند یا دندان‌قروچه کنترل نشود، مینای اطراف ترمیم به سایش ادامه می‌دهد و لبه‌های ترمیم ممکن است زودتر آسیب ببینند. به همین دلیل دندانپزشک معمولاً ابتدا برنامه کنترل علت را شروع می‌کند و سپس درباره ترمیم تصمیم می‌گیرد.

سؤال‌هایی که شما از دندانپزشک بپرسید

1. علت اصلی سایش دندان‌های من چیست و آیا چند عامل با هم نقش دارند؟
2. سایش در حال پیشرفت است یا ثابت مانده است؟
3. آیا فعلاً فلوراید و پیگیری کافی است یا ترمیم لازم است؟
4. اگر ترمیم لازم است، کامپوزیت، لمینت یا روکش چه مزایا و محدودیت‌هایی دارند؟
5. آیا برای ریفلاکس یا دندان‌قروچه باید به پزشک یا متخصص دیگری مراجعه کنم؟
6. هر چند وقت یک بار باید برای پیگیری مراجعه کنم؟

آیا بلیچینگ برای دندان ساییده‌شده مناسب است؟

بلیچینگ روی دندانی که مینای آن نازک شده، باید با احتیاط و فقط پس از معاینه انجام شود. زردی ناشی از سایش به نمایان شدن عاج مربوط است و مواد سفیدکننده ممکن است آن را به اندازه لکه‌های سطحی تغییر ندهند. همچنین دندان ساییده‌شده معمولاً حساس‌تر است و بلیچینگ ممکن است حساسیت را برای مدتی بیشتر کند.

پیش از بلیچینگ چه بررسی می‌شود؟

دندانپزشک ضخامت مینا، حساسیت، ترمیم‌های قبلی و علت زردی را بررسی می‌کند. اگر سایش فعال باشد، ابتدا علت کنترل می‌شود. برای آشنایی با روش‌ها، بلیچینگ دندان و برای حساسیت پس از آن، حساسیت دندان بعد از بلیچینگ را بخوانید.

کیت‌های خانگی

استفاده خودسرانه از کیت‌ها، پودرها یا محلول‌های اسیدی خانگی برای سفید کردن دندان ساییده‌شده توصیه نمی‌شود. برخی از این روش‌ها ممکن است خودشان اسیدی یا ساینده باشند و سایش را بیشتر کنند.

سایش دندان در کودکان و نوجوانان

سایش دندان در کودکان هم دیده می‌شود. healthdirect یادآوری می‌کند که مینای دندان شیری از مینای دندان دائمی نرم‌تر است و راحت‌تر با اسید آسیب می‌بیند؛ به همین دلیل توصیه می‌کند به نوزادان نوشیدنی‌های شیرین، از جمله آبمیوه، داده نشود. نوشابه، آبمیوه و تنقلات ترش در نوجوانان هم از عوامل رایج هستند.

نکته‌های عملی برای والدین

• آب ساده و شیر را نوشیدنی اصلی کودک قرار دهید.
• آبمیوه را، اگر داده می‌شود، همراه غذا بدهید، نه در بطری یا لیوان در طول روز.
• لواشک و تنقلات ترش را به دفعات کم و همراه وعده محدود کنید.
• مسواک زدن کودک را تا زمانی که خودش به‌درستی انجام دهد، زیر نظر داشته باشید.

نوجوانان و نوشیدنی‌های انرژی‌زا

نوشیدنی‌های گازدار، ورزشی و انرژی‌زا معمولاً اسیدی‌اند. انجمن دندانپزشکی آمریکا مصرف مکرر نوشابه‌ها، نوشیدنی‌های ورزشی و آبمیوه‌های اسیدی را از عوامل اصلی خطر فرسایش می‌داند. گفت‌وگو با نوجوان درباره دفعات مصرف، بیشتر از ممنوعیت کامل نتیجه می‌دهد.

ورزشکاران، شناگران و محیط کار

انجمن دندانپزشکی آمریکا توضیح می‌دهد که مصرف مکرر نوشیدنی‌های ورزشی و آبمیوه‌های اسیدی، همراه با کاهش بزاق و کم‌آبی بدن در ورزش سنگین، ممکن است خطر سایش دندان را بیشتر کند. همین منبع از گزارش‌های فرسایش در شناگرانی که زیاد در استخرهای کلردار شنا می‌کنند و کارگرانی که در معرض بخار اسیدهای صنعتی هستند، نام می‌برد.

برای ورزشکاران

• در طول ورزش آب ساده بنوشید و نوشیدنی‌های ورزشی را فقط در صورت نیاز واقعی استفاده کنید.
• نوشیدنی را در دهان نچرخانید و سریع بنوشید.
• پس از ورزش دهان را با آب بشویید.
• اگر در ورزش‌های برخوردی شرکت می‌کنید، از محافظ دهانی استفاده کنید.

شناگران و محیط کار

اگر شناگر حرفه‌ای هستید یا در محیطی با بخار اسید کار می‌کنید، این موضوع را به دندانپزشک بگویید. ممکن است معاینه‌های منظم‌تر و روش‌های محافظتی بیشتری پیشنهاد شود. رعایت اصول ایمنی محیط کار هم برای سلامت عمومی و هم برای دندان‌ها مهم است.

باورهای نادرست درباره سایش دندان

چند باور رایج باعث می‌شود سایش دندان جدی گرفته نشود یا روش‌های نادرستی برای محافظت از دندان به کار رود.

«آبمیوه طبیعی است، پس برای دندان بی‌خطر است»

طبیعی بودن به معنای غیراسیدی بودن نیست. آبمیوه‌ها، به‌ویژه مرکبات، اسیدی‌اند و مصرف مکرر آن‌ها ممکن است مینا را فرسایش دهد. خوردن خود میوه همراه وعده، معمولاً انتخاب بهتری است.

«هرچه بیشتر و محکم‌تر مسواک بزنم، دندانم سالم‌تر است»

فشار زیاد و مسواک زبر، به‌ویژه بلافاصله پس از اسید، ممکن است آسیب را بیشتر کند. مسواک نرم، فشار ملایم و زمان‌بندی درست مهم‌تر است.

«نوشابه رژیمی قند ندارد، پس به دندان آسیب نمی‌زند»

نوشابه رژیمی هم اسیدی است و ممکن است باعث فرسایش شود. قند فقط یکی از عوامل آسیب دندان است.

«مینا خودش دوباره رشد می‌کند»

مینای از دست رفته برنمی‌گردد. فلوراید ممکن است مینای باقی‌مانده را تقویت کند، اما بافت از دست رفته را جایگزین نمی‌کند.

«سایش فقط مسئله زیبایی است»

سایش ممکن است به حساسیت، پوسیدگی، لب‌پریدگی و شکستن دندان منجر شود. پس فقط زیبایی نیست و به پیگیری نیاز دارد. اگر دندانی شکسته است، ترمیم دندان شکسته را بخوانید.

هزینه درمان سایش دندان چقدر است؟

هزینه درمان سایش دندان به شدت سایش، تعداد دندان‌های درگیر و نوع درمان بستگی دارد. در مراحل اولیه، هزینه بیشتر شامل معاینه، فلوراید و پیگیری است. در سایش پیشرفته، باندینگ، لمینت یا روکش هزینه بیشتری دارند. مبلغ دقیق فقط پس از معاینه و تعیین طرح درمان مشخص می‌شود.

قیمت‌های مرجع

در جدول زیر، ویزیت به معنای هزینه معمول یک ویزیت دندانپزشک متخصص و روکش زیرکونیا به معنای روکش روی دندان طبیعی است؛ لمینت‌ها هم برای هر واحد دندان آمده‌اند.

خدمت	محدوده قیمت (تومان)
ویزیت دندانپزشک متخصصهر ویزیت	۳۰۰٬۰۰۰ تا ۷۰۰٬۰۰۰
روکش زیرکونیاهر دندان	۹٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰
لمینت سرامیکی (ای‌مکس)هر دندان	۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰
ونیر کامپوزیتهر دندان	۳٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰

قیمت تقریبی بازار — آخرین به‌روزرسانی: ۱۴۰۵/۰۷/۰۵. بر اساس قیمت‌های اعلام‌شده مراکز درمانی؛ هزینه نهایی پس از معاینه و بسته به شرایط بیمار تعیین می‌شود.

چه چیزهایی روی هزینه اثر دارند؟

• شدت سایش: درمان پیشگیرانه ساده‌تر از بازسازی گسترده است؛
• تعداد دندان‌ها: سایش گسترده ممکن است برنامه درمان چندمرحله‌ای بخواهد؛
• نوع ماده: کامپوزیت، سرامیک و زیرکونیا هزینه متفاوتی دارند؛
• درمان علت: درمان ریفلاکس یا دندان‌قروچه ممکن است هزینه جداگانه داشته باشد.

برای دیدن همه قیمت‌ها صفحه هزینه‌ها و برای برنامه‌ریزی کلی زیبایی، طراحی لبخند را ببینید.

جمع‌بندی

سایش دندان از دست رفتن تدریجی مینا است که بیشتر با اسید (فرسایش)، دندان‌قروچه (ساییدگی) و مسواک زدن خشن (خراشیدگی) رخ می‌دهد. نوشیدنی‌های گازدار و اسیدی، آبمیوه‌ها، تنقلات ترش، ریفلاکس، استفراغ مکرر و خشکی دهان از علت‌های اصلی هستند. حساسیت، زردتر دیده شدن، کوتاه و نازک شدن لبه‌ها و لب‌پریدگی از نشانه‌های رایج‌اند.

مینای از دست رفته برنمی‌گردد، اما با کاهش دفعات تماس اسید، نوشیدن آب، صبر پیش از مسواک، فلوراید و درمان علت‌های پزشکی با کمک پزشک می‌توان روند سایش دندان را کند کرد. در موارد پیشرفته، کامپوزیت، لمینت یا روکش مطرح می‌شوند. این مطلب جایگزین معاینه نیست؛ برای بررسی وضعیت دندان‌های خود با دندانپزشک صحبت کنید یا از مشاوره رایگان استفاده کنید.