انتخاب خمیر دندان؛ مواد تشکیل‌دهنده، خمیر دندان مناسب هر مشکل و روش درست استفاده

انتخاب خمیر دندان بیش از هر چیز به یک نکته بستگی دارد: خمیر باید فلوراید داشته باشد. پس از آن، نوع ویژه، مانند ضدحساسیت، مخصوص لثه، ضدجرم یا سفیدکننده، را بر اساس مشکل واقعی خود انتخاب می‌کنید. نحوه استفاده هم به اندازه نوع خمیر مهم است؛ یعنی مقدار کم، حدود دو دقیقه مسواک و تف کردن بدون آب کشیدن.

در این راهنما توضیح می‌دهیم خمیر دندان از چه موادی ساخته می‌شود، هر ماده چه کاری انجام می‌دهد، برچسب بسته را چطور بخوانید و برای حساسیت، خونریزی لثه، لمینت و روکش، ایمپلنت، خشکی دهان و کودکان چه نکاتی مهم است. نام تجاری هیچ محصولی را نمی‌آوریم و انتخاب نهایی را، به‌ویژه وقتی مشکلی دارید، به نظر دندانپزشک می‌سپاریم.

خمیر دندان چه کاری انجام می‌دهد و چرا مهم است؟

خمیر دندان در کنار مسواک و نخ دندان به برداشتن ذرات غذا و پلاک از سطح دندان‌ها و لثه کمک می‌کند. سایت MouthHealthy انجمن دندانپزشکی آمریکا آن را بخش اصلی برنامه روزانه بهداشت دهان می‌داند. مهم‌ترین نقش آن رساندن فلوراید به دندان است که مینا را محکم‌تر می‌کند و به پیشگیری از پوسیدگی کمک می‌کند.

مسواک به‌تنهایی چه می‌کند و خمیر چه چیزی اضافه می‌کند؟

بنیاد سلامت دهان بریتانیا توضیح می‌دهد که مسواک به‌تنهایی پلاک را برمی‌دارد، اما خمیر دندان محافظت و فایده‌های بیشتری اضافه می‌کند. یعنی کار مکانیکی پاک کردن پلاک با موهای مسواک انجام می‌شود، در حالی که خمیر دندان فلوراید را به سطح دندان می‌رساند و به پاک شدن لکه‌های سطحی و خوشبو شدن دهان کمک می‌کند.

به همین دلیل، انتخاب خمیر دندان یا تغییر آن هرگز جای روش درست مسواک زدن را نمی‌گیرد. اگر هنوز درباره زاویه مسواک، مدت آن و تمیز کردن بین دندان‌ها مطمئن نیستید، ابتدا راهنمای روش صحیح مسواک زدن را بخوانید؛ این مقاله فقط روی خود خمیر دندان تمرکز دارد.

پلاک چیست و چرا باید هر روز برداشته شود؟

NHS پلاک را لایه‌ای از باکتری‌ها توصیف می‌کند که اگر دندان‌ها به‌خوبی مسواک نشوند، سطح آن‌ها را می‌پوشاند و در بیماری لثه و پوسیدگی دندان نقش دارد. این لایه چسبنده است و با آب یا دهانشویه به‌تنهایی جدا نمی‌شود. بنابراین مسواک زدن دو بار در روز با خمیر دندان فلورایددار پایه پیشگیری است.

خمیر دندان در چه شکل‌هایی عرضه می‌شود؟

انجمن دندانپزشکی آمریکا می‌گوید خمیر دندان ممکن است به شکل ژل، خمیر یا پودر باشد. با وجود تفاوت ظاهری، اجزای پایه آن‌ها شبیه هم است. آنچه در انتخاب خمیر دندان اهمیت دارد شکل محصول نیست، بلکه وجود فلوراید و مناسب بودن ماده مؤثر برای نیاز شماست.

ویژه خوانندگان لبخندنو

مشاوره تخصصی زیبایی دندان رایگان

۵۰۰٬۰۰۰ تومان رایگان

• بررسی شرایط شما توسط دندانپزشک
• برآورد هزینه و روش درمان مناسب
• بدون هیچ تعهدی برای شروع درمان

فرصت ثبت‌نام این دوره: ۱۴۰۵/۰۷/۱۰

1. چند سؤال کوتاه
2. انتخاب شهر
3. تأیید شماره

دریافت مشاوره رایگان

حدود یک دقیقه · بدون ثبت‌نام · بدون هزینه

خمیر دندان از چه موادی ساخته می‌شود؟

برای انتخاب خمیر دندان، شناختن اجزای آن کمک می‌کند. بیشتر خمیر دندان‌ها چند جزء پایه مشترک دارند: ساینده ملایم برای پاک کردن لکه‌های سطحی، شوینده برای کف کردن و پخش شدن خمیر، مرطوب‌کننده برای خشک نشدن، غلیظ‌کننده برای پایداری و طعم‌دهنده. به گفته MouthHealthy، علاوه بر این اجزا، فلوراید و مواد مؤثر دیگری هم ممکن است برای فایده‌های خاص به خمیر اضافه شوند.

ساینده‌های ملایم

ساینده‌ها همراه با حرکت مسواک به برداشتن ذرات و لکه‌های سطحی کمک می‌کنند. انجمن دندانپزشکی آمریکا نمونه‌هایی مانند کربنات کلسیم، ژل‌های سیلیس، اکسیدهای آلومینیوم، کربنات منیزیم، نمک‌های فسفات و سیلیکات‌ها را نام می‌برد. بنیاد سلامت دهان بریتانیا هم می‌گوید این مواد بی‌آنکه به مینا آسیب بزنند، دندان‌ها را تمیز می‌کنند و لکه‌ها را برمی‌دارند.

شوینده‌ها و مواد کف‌کننده

کف خمیر دندان از ماده شوینده می‌آید. انجمن دندانپزشکی آمریکا سدیم لوریل سولفات را از نمونه‌های رایج این مواد می‌داند و توضیح می‌دهد که کف کردن به پخش شدن خمیر در دهان و حل شدن رسوبات سطحی کمک می‌کند. با این حال، کف بیشتر لزوماً تمیزی بیشتر نیست و ملاک اصلی همچنان روش درست مسواک است.

مرطوب‌کننده‌ها و غلیظ‌کننده‌ها

مرطوب‌کننده‌ها، مانند گلیسرول، پروپیلن گلیکول و سوربیتول، جلوی از دست رفتن آب را می‌گیرند تا خمیر خشک یا چسبناک نشود. غلیظ‌کننده‌ها یا چسباننده‌ها، مانند صمغ‌های طبیعی، کلوئیدهای جلبکی یا ترکیبات سلولزی، ساختار خمیر را پایدار نگه می‌دارند. این اجزا اثر درمانی ندارند، اما کیفیت و ماندگاری محصول را حفظ می‌کنند؛ بنابراین در انتخاب خمیر دندان معمولاً نقش تعیین‌کننده‌ای ندارند.

طعم‌دهنده‌ها و شیرین‌کننده‌ها

طعم نعنایی و کمی شیرینی خمیر از طعم‌دهنده‌ها و شیرین‌کننده‌های بدون کالری می‌آید. MouthHealthy می‌گوید این مواد قند ندارند و به همین دلیل باعث پوسیدگی نمی‌شوند. انجمن دندانپزشکی آمریکا هم توضیح می‌دهد که در خمیر دندان‌های دارای مهر تأیید این انجمن، قند یا هر ماده پوسیدگی‌زای دیگری مجاز نیست.

جدول اجزای رایج خمیر دندان

فلوراید در خمیر دندان چه نقشی دارد؟

فلوراید مهم‌ترین ماده مؤثر خمیر دندان است. انجمن دندانپزشکی آمریکا می‌گوید فلوراید دندان را برای پیشگیری از پوسیدگی محکم‌تر می‌کند و مینا را در مراحل اولیه پوسیدگی دوباره معدنی می‌کند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا هم کاهش پوسیدگی در جهان را تا حد زیادی نتیجه استفاده مردم از خمیر دندان فلورایددار می‌داند.

فلوراید در خمیر دندان به چه شکل‌هایی وجود دارد؟

انجمن دندانپزشکی آمریکا سه ترکیب را به‌عنوان ماده ضدپوسیدگی خمیر دندان نام می‌برد: سدیم مونوفلوروفسفات، سدیم فلوراید و استانوس فلوراید. بنیاد سلامت دهان بریتانیا هم همین سه نوع را فهرست می‌کند. روی بسته خمیر دندان معمولاً نام یکی از این ترکیبات و غلظت فلوراید نوشته شده است.

از سوی دیگر، استانوس فلوراید در فهرست مواد ضدحساسیت هم دیده می‌شود. بنیاد سلامت دهان بریتانیا آن را در کنار پتاسیم نیترات و پتاسیم سیترات از موادی می‌داند که به کاهش حساسیت دندان کمک می‌کنند. بنابراین یک خمیر ممکن است هم ضدپوسیدگی و هم ضدحساسیت باشد.

فلوراید خمیر دندان چگونه کار می‌کند؟

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که فلوراید مینا را در برابر حمله اسیدها مقاوم‌تر می‌کند و پوسیدگی اولیه را برمی‌گرداند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا هم می‌گوید فلوراید آسیب اولیه مینا را ترمیم و رشد باکتری‌های پوسیدگی‌زا را کند می‌کند. این اثر به تماس منظم فلوراید با دندان بستگی دارد؛ به همین دلیل مسواک زدن منظم دو بار در روز و آب نکشیدن دهان پس از آن اهمیت دارد. سازوکار کامل این اثر، از دمینرالیزاسیون تا رمینرالیزاسیون، را در راهنمای فلوراید دندان توضیح داده‌ایم.

آیا فلوراید فقط برای کودکان است؟

خیر. منابع معتبر مسواک زدن با خمیر دندان فلورایددار را برای همه سنین توصیه می‌کنند. کلیولند کلینیک می‌گوید بزرگسالان هم از فلوراید سود می‌برند و برخی گروه‌ها، مانند کسانی که خشکی دهان، بیماری لثه، سابقه پوسیدگی یا روکش و ارتودنسی دارند، ممکن است سود بیشتری ببرند.

خمیر دندان بزرگسالان چقدر فلوراید باید داشته باشد؟

NHS می‌گوید بزرگسالان از خمیر دندانی استفاده کنند که دست‌کم ۱۳۵۰ ppm فلوراید دارد. بنیاد سلامت دهان بریتانیا برای کودکان بالای سه سال و بزرگسالان محدوده ۱۳۵۰ تا ۱۵۰۰ ppm را ذکر می‌کند. ppm واحدی برای بیان غلظت فلوراید است و معمولاً روی بسته نوشته می‌شود. دندانپزشک ممکن است در صورت نیاز خمیر پرفلوراید تجویز کند.

غلظت فلوراید را کجای بسته پیدا کنیم؟

NHS توصیه می‌کند برای دانستن میزان فلوراید هر خمیر دندان، بسته آن را بررسی کنید. معمولاً غلظت فلوراید در بخش مواد مؤثر یا ترکیبات، با واحد ppm یا به شکل درصد، نوشته می‌شود. اگر بسته هیچ اشاره‌ای به فلوراید نداشت، احتمالاً خمیر فاقد آن است و برای استفاده روزانه به‌عنوان تنها خمیر مناسب نیست.

منابع مختلف چه محدوده‌ای را ذکر می‌کنند؟

توصیه NHS برای بزرگسالان حداقل غلظت را مشخص می‌کند، در حالی که بنیاد سلامت دهان بریتانیا یک محدوده برای بالای سه سال و بزرگسالان می‌دهد و برای کودکان کوچک‌تر حداقل کمتری ذکر می‌کند. برای بزرگسالان، محتاطانه‌ترین راه پیروی از توصیه NHS، یعنی دست‌کم ۱۳۵۰ ppm است، مگر دندانپزشک چیز دیگری بگوید. درباره کودکان زیر دو سال منابع با هم اختلاف دارند؛ این اختلاف را در بخش کودکان توضیح داده‌ایم و تصمیم آن با دندانپزشک کودک است.

خمیر دندان پرفلوراید تجویزی چیست؟

بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید اگر در معرض خطر بالای پوسیدگی باشید، دندانپزشک ممکن است خمیر دندانی با فلوراید بیشتر تجویز کند. این منبع از گروه‌هایی مانند افراد با پوسیدگی‌های مکرر، مصرف زیاد قند، خشکی دهان، تحلیل لثه و افرادی که پرتودرمانی سر و گردن داشته‌اند نام می‌برد. این خمیرها فقط با نسخه و طبق دستور دندانپزشک مصرف می‌شوند.

مواد مؤثر دیگر در خمیر دندان کدام‌اند؟

انجمن دندانپزشکی آمریکا می‌گوید خمیر دندان علاوه بر فلوراید ممکن است موادی برای کاهش حساسیت، کاهش التهاب لثه یا جرم، و پیشگیری از فرسایش مینا داشته باشد. برخی مواد هم اثر زیبایی دارند، مانند سفید کردن یا بهتر کردن بوی دهان. انتخاب خمیر دندان ویژه باید بر اساس مشکل واقعی باشد، نه تبلیغ یا ظاهر بسته‌بندی.

مواد ضدحساسیت

بنیاد سلامت دهان بریتانیا پتاسیم سیترات، پتاسیم نیترات و استانوس فلوراید را از مواد مؤثر در خمیرهای ضدحساسیت نام می‌برد. انجمن دندانپزشکی آمریکا هم به مروری نظام‌مند اشاره می‌کند که استفاده دو بار در روز از خمیرهای حاوی استانوس، پتاسیم یا آرژینین را برای کاهش درد حساسیت عاج قابل توصیه دانسته است.

مواد مؤثر برای لثه و پلاک

MouthHealthy می‌گوید برخی خمیر دندان‌ها مواد مؤثری دارند که با پلاک و التهاب لثه، یعنی مرحله اولیه بیماری لثه، مقابله می‌کنند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا هم خمیرهای مخصوص سلامت لثه را خمیرهایی می‌داند که به کاهش باکتری‌های پلاک و خونریزی لثه کمک می‌کنند. با این حال، این خمیرها جای برداشتن مکانیکی پلاک را نمی‌گیرند.

مواد ضدجرم

جرم همان پلاک سخت‌شده است. به گفته بنیاد سلامت دهان بریتانیا، خمیرهای ضدجرم به کاهش تجمع پلاک سخت‌شده کمک می‌کنند. نکته مهم این است که این خمیرها جرمی را که قبلاً تشکیل شده برنمی‌دارند؛ جرم موجود فقط با جرم‌گیری و بروساژ در مطب پاک می‌شود.

مواد سفیدکننده

MouthHealthy توضیح می‌دهد که خمیرهای «سفیدکننده» مواد شیمیایی یا ساینده خاصی دارند که لکه سطحی بیشتری از خمیرهای معمولی پاک می‌کنند. انجمن دندانپزشکی آمریکا پراکسید هیدروژن و کاربامید پراکسید را هم از موادی می‌داند که ممکن است در برخی خمیرها برای روشن کردن لکه‌های درونی به کار روند. درباره میزان واقعی اثر این خمیرها در ادامه توضیح می‌دهیم.

مواد ضدباکتری و تاریخچه آن‌ها

انجمن دندانپزشکی آمریکا اشاره می‌کند که ماده ضدباکتری تریکلوسان زمانی همراه با فلوراید در برخی خمیرها برای پیشگیری از پوسیدگی، پلاک و التهاب لثه به کار می‌رفت، اما از سال ۲۰۱۹ خمیر دندان حاوی آن در بازار آمریکا عرضه نمی‌شود. این مثال نشان می‌دهد ترکیب خمیرها با گذشت زمان و شواهد جدید تغییر می‌کند.

آیا ساینده‌های خمیر دندان مینا را می‌سایند؟

ساینده‌های خمیر دندان، وقتی ساینده بودن خمیر در حد مجاز و روش مسواک درست باشد، معمولاً برای مینا مشکلی ایجاد نمی‌کنند. انجمن دندانپزشکی آمریکا مقیاسی به نام RDA را برای سنجش ساینده بودن خمیرها معرفی می‌کند و می‌گوید شواهد بالینی نشان می‌دهد استفاده مادام‌العمر از مسواک با روش درست و خمیر با RDA در حد مجاز، ساییدگی محدودی در عاج و تقریباً هیچ ساییدگی در مینا ایجاد می‌کند.

مقیاس RDA چیست؟

RDA یا «ساینده بودن نسبی عاج» مقیاسی استاندارد است که انجمن دندانپزشکی آمریکا، نهادهای دولتی و سایر ذی‌نفعان برای سنجش ساینده بودن خمیرها ساخته‌اند. به گفته همین منبع، خمیرهایی که RDA آن‌ها ۲۵۰ یا کمتر باشد بی‌خطر و مؤثر شمرده می‌شوند و همه خمیرهای دارای مهر تأیید این انجمن باید در این محدوده باشند.

آیا می‌توان خمیرها را با عدد RDA رتبه‌بندی کرد؟

نه. انجمن دندانپزشکی آمریکا تأکید می‌کند که RDA ابزاری برای صنعت، پژوهشگران و کنترل کیفیت است و نباید برای رتبه‌بندی ایمنی خمیرها به کار رود. یعنی عددهای زیر حد مجاز را نمی‌توان مستقیماً به معنای «امن‌تر» یا «خطرناک‌تر» برای مینا تفسیر کرد. بنابراین مقایسه عددی خمیرها در تبلیغات راهنمای دقیقی نیست.

چه کسانی باید درباره ساینده بودن خمیر بیشتر دقت کنند؟

انجمن دندانپزشکی آمریکا توضیح می‌دهد که هرچند مینا سخت‌ترین ماده بدن است، عاج زیر آن ممکن است با ساییدگی مینا یا تحلیل لثه نمایان شود. کسانی که عاج یا ریشه نمایان، حساسیت دندان یا ترمیم‌های زیبایی مانند کامپوزیت دارند، بهتر است نوع خمیر را با دندانپزشک هماهنگ کنند. فشار زیاد مسواک و مسواک سفت هم در ساییدگی نقش دارد.

چگونه برچسب خمیر دندان را بخوانیم؟

بنیاد سلامت دهان بریتانیا توصیه می‌کند روی بسته سه چیز را بررسی کنید: آیا خمیر فلوراید دارد، برای چه گروه سنی مناسب است و برای کمک به چه مشکلی طراحی شده است. همین منبع می‌گوید دندانپزشک یا بهداشتکار دهان می‌تواند خمیر مناسب شما را پیشنهاد کند. خواندن برچسب چند ثانیه وقت می‌گیرد، اما انتخاب خمیر دندان را دقیق‌تر می‌کند.

گام‌های خواندن برچسب

1. فلوراید را پیدا کنید: نام ترکیب فلوراید و غلظت آن را در فهرست مواد مؤثر ببینید.
2. غلظت را با توصیه‌ها مقایسه کنید: برای بزرگسالان، توصیه NHS دست‌کم ۱۳۵۰ ppm است.
3. گروه سنی را بررسی کنید: برخی خمیرها برای سن خاصی ساخته شده‌اند.
4. هدف محصول را بخوانید: ضدحساسیت، لثه، ضدجرم یا سفیدکننده بودن را با نیاز خود تطبیق دهید.
5. فهرست ترکیبات را نگاه کنید: اگر قبلاً به ماده‌ای واکنش نشان داده‌اید، آن را جست‌وجو کنید.
6. ادعاهای اغراق‌آمیز را جدی نگیرید: خمیری که وعده نتیجه سریع و چشمگیر می‌دهد، جای معاینه را نمی‌گیرد.

مهر تأیید انجمن‌های دندانپزشکی یعنی چه؟

در آمریکا، انجمن دندانپزشکی آمریکا به خمیرهایی که داده‌های ایمنی و اثربخشی خود را ارائه کرده‌اند مهر تأیید می‌دهد. به گفته این انجمن، همه خمیرهای دارای این مهر که ادعای محافظت در برابر پوسیدگی دارند باید فلوراید داشته باشند. این مهر ممکن است روی محصولات بازار کشور شما دیده نشود؛ در این صورت، همان معیارهای فلوراید، گروه سنی و هدف محصول را ملاک بگذارید.

اگر ترکیبات به زبان دیگری نوشته شده باشد چه؟

در این حالت، به دنبال واژه‌هایی مانند fluoride، sodium fluoride، sodium monofluorophosphate یا stannous fluoride و واحد ppm بگردید. اگر مطمئن نیستید، بسته را به داروساز یا دندانپزشک نشان دهید. خرید محصول از منبع معتبر هم اهمیت دارد تا ترکیب نوشته‌شده با محتوای واقعی بسته یکی باشد.

انتخاب خمیر دندان برای دندان‌های حساس

اگر با خوردن یا نوشیدن چیز سرد، گرم یا شیرین دردی کوتاه و تیز حس می‌کنید، خمیر ضدحساسیت ممکن است کمک کند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید این خمیرها با بستن مجراهای ریز عاج کار می‌کنند و باید استفاده از آن‌ها را ادامه داد تا اثرشان حفظ شود. علت حساسیت، از تحلیل لثه تا فرسایش، را در راهنمای حساسیت دندان توضیح داده‌ایم.

خمیر ضدحساسیت را چگونه استفاده کنیم؟

بنیاد سلامت دهان بریتانیا چند توصیه عملی دارد: با خمیر حاوی پتاسیم سیترات، پتاسیم نیترات یا استانوس فلوراید مسواک بزنید، پس از مسواک تف کنید و آب نکشید، و شب‌ها مقدار کمی از خمیر را روی ناحیه حساس بمالید و همان‌جا بگذارید. همین منبع مسواک زدن ملایم با حرکات دایره‌ای کوچک را توصیه می‌کند و مسواک زدن با فشار زیاد یا مسواک سفت را از علت‌های حساسیت می‌داند.

چرا یک خمیر ضدحساسیت کافی نیست؟

خمیر ضدحساسیت نشانه را کم می‌کند، اما علت را درمان نمی‌کند؛ پس انتخاب خمیر دندان در این حالت فقط بخشی از راه‌حل است. حساسیت ممکن است از تحلیل لثه، ساییدگی مینا، دندان‌قروچه، پوسیدگی یا ترک دندان باشد. بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید اگر درد شدید است، باید به دندانپزشک مراجعه کرد. همچنین درد ماندگار یا دردی که فقط در یک دندان است، نیاز به معاینه دارد.

حساسیت پس از سفید کردن دندان

حساسیت پس از بلیچینگ یکی از عوارض شناخته‌شده آن است. در این حالت هم خمیر ضدحساسیت ممکن است کمک کند، اما زمان شروع، مدت استفاده و اینکه آیا باید روند سفید کردن را متوقف کرد، با دندانپزشک است. جزئیات این موضوع را در راهنمای حساسیت دندان بعد از بلیچینگ آورده‌ایم.

چه خمیر دندانی برای خونریزی لثه مناسب است؟

خمیرهای مخصوص سلامت لثه ممکن است به کاهش باکتری‌های پلاک و خونریزی لثه کمک کنند. اما خونریزی لثه معمولاً نشانه پلاکی است که به‌خوبی برداشته نشده است. بنابراین قدم اول بهبود مسواک زدن در خط لثه و تمیز کردن روزانه بین دندان‌هاست. خونریزی ماندگار، تورم یا لق شدن دندان را باید دندانپزشک بررسی کند.

خمیر لثه چه کاری می‌تواند بکند و چه کاری نمی‌تواند؟

به گفته MouthHealthy، برخی خمیرها مواد مؤثری دارند که با پلاک و التهاب لثه مقابله می‌کنند. با این حال، هیچ خمیری جرم را برنمی‌دارد و بیماری پیشرفته لثه را درمان نمی‌کند. اگر جرم زیر لثه جمع شده باشد، فقط جرم‌گیری و درمان لثه در مطب آن را پاک می‌کند. خمیر لثه در این مسیر یک مکمل است.

آیا باید با خونریزی لثه مسواک زدن را کم کرد؟

نه. کم کردن مسواک معمولاً پلاک بیشتری باقی می‌گذارد و التهاب را بیشتر می‌کند. مسواک نرم، حرکات ملایم در خط لثه و تمیز کردن بین دندان‌ها راه درست است. برای بررسی علت‌ها و زمان مراجعه، راهنمای خونریزی لثه را بخوانید. اگر خونریزی بدون دلیل روشن یا همراه با نشانه‌های عمومی است، با پزشک هم مشورت کنید.

آیا خمیر دندان سفیدکننده دندان را سفید می‌کند؟

خمیر دندان سفیدکننده فقط لکه‌های سطحی را پاک می‌کند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا صریحاً می‌گوید این خمیرها لکه سطحی را برمی‌دارند، اما رنگ طبیعی دندان را تغییر نمی‌دهند. بنابراین اگر رنگ خود دندان زرد یا تیره است، انتظار تغییر چشمگیر با خمیر دندان واقع‌بینانه نیست و روش‌های سفید کردن زیر نظر دندانپزشک مطرح می‌شوند.

لکه سطحی و رنگ درونی چه فرقی دارند؟

لکه سطحی از چای، قهوه، دخانیات و برخی خوراکی‌ها روی سطح مینا می‌نشیند و ساینده‌های خمیر و جرم‌گیری می‌توانند بخشی از آن را بردارند. رنگ درونی به ساختار مینا و عاج مربوط است و با پاک کردن سطح عوض نمی‌شود. علت‌های تغییر رنگ را در راهنمای زردی دندان توضیح داده‌ایم.

آیا خمیر سفیدکننده برای استفاده روزانه مناسب است؟

برای بسیاری از افراد، خمیر سفیدکننده فلورایددار با ساینده بودن در حد مجاز مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما کسانی که حساسیت دندان، عاج نمایان یا ترمیم‌های کامپوزیتی دارند، بهتر است پیش از استفاده طولانی با دندانپزشک مشورت کنند. همچنین مطمئن شوید خمیر سفیدکننده شما فلوراید هم دارد، چون برخی محصولات فقط روی ظاهر تمرکز می‌کنند.

گزینه‌های دیگر برای سفید کردن

اگر هدف شما روشن‌تر شدن واقعی رنگ دندان است، روش‌های سفید کردن خانگی زیر نظر دندانپزشک یا بلیچینگ مطبی مطرح‌اند. هر کدام شرایط، محدودیت‌ها و عوارض خود را دارند. برای مقایسه این روش‌ها، راهنمای سفید کردن دندان در خانه را بخوانید و پیش از هر اقدامی معاینه شوید.

انتخاب خمیر دندان با لمینت، روکش و ترمیم‌ها

لمینت، روکش و پرکردگی خودشان پوسیده نمی‌شوند، اما دندان طبیعی زیر و کنار آن‌ها ممکن است پوسیده شود. کلیولند کلینیک می‌گوید روکش، بریج، ارتودنسی و پروتز پارسیل متحرک ممکن است خطر پوسیدگی را، به‌ویژه در محل اتصال روکش به دندان، بیشتر کنند. بنابراین خمیر دندان فلورایددار برای این افراد هم پایه کار است.

ساینده بودن خمیر و سطح ترمیم‌ها

سطح لمینت سرامیکی، کامپوزیت و روکش با مینای طبیعی متفاوت است. دندانپزشک ممکن است برای حفظ براقیت این سطوح، خمیر ملایم و مسواک نرم را پیشنهاد کند. اینکه کدام خمیر برای نوع ترمیم شما مناسب است، به جنس آن بستگی دارد و بهتر است از دندانپزشکی بپرسید که ترمیم را انجام داده است.

آیا خمیر سفیدکننده لمینت را سفیدتر می‌کند؟

نه. خمیر سفیدکننده رنگ سرامیک یا کامپوزیت را روشن نمی‌کند و فقط ممکن است لکه سطحی را بردارد. اگر دندان‌های طبیعی کنار لمینت تغییر رنگ داده‌اند یا لمینت کدر شده است، علت را دندانپزشک بررسی کند. نکات کامل مراقبت روزانه، از انتخاب مسواک تا دهانشویه، را در راهنمای مراقبت از لمینت دندان آورده‌ایم.

مرز ترمیم و لثه را دقیق‌تر تمیز کنید

در محل اتصال لمینت یا روکش به دندان، پلاک راحت‌تر جمع می‌شود. مسواک زدن ملایم در خط لثه، تمیز کردن بین دندان‌ها و معاینه دوره‌ای در کنار خمیر فلورایددار، از دندان زیر ترمیم محافظت می‌کند. اگر در این ناحیه حساسیت، تغییر رنگ یا گیر کردن غذا حس کردید، زودتر مراجعه کنید.

خمیر دندان برای ایمپلنت و دندان مصنوعی چه تفاوتی دارد؟

ایمپلنت پوسیده نمی‌شود، اما لثه اطراف آن ممکن است با تجمع پلاک ملتهب شود و اگر التهاب ادامه یابد، استخوان اطراف هم ممکن است آسیب ببیند. بنابراین مسواک زدن دقیق دو بار در روز با مسواک نرم و خمیری که دندانپزشک مناسب بداند، در کنار تمیز کردن اطراف پایه، اهمیت دارد. دندان‌های طبیعی باقی‌مانده هم همچنان به فلوراید نیاز دارند. نوع خمیر و ابزارها را با دندانپزشک ایمپلنت هماهنگ کنید.

چرا هنوز به فلوراید نیاز دارید؟

بسیاری از کسانی که ایمپلنت دارند، دندان‌های طبیعی هم دارند. پوسیدگی در این دندان‌ها، به‌ویژه در ریشه‌های نمایان، ممکن است درمان‌های بعدی را پیچیده‌تر کند. بنابراین خمیر فلورایددار برای کل دهان مناسب است، نه فقط برای ناحیه ایمپلنت. برای جزئیات تمیز کردن اطراف ایمپلنت، راهنمای بهداشت دهان با ایمپلنت را بخوانید.

دندان مصنوعی متحرک

برای تمیز کردن دندان مصنوعی متحرک، روش و محصول ویژه‌ای توصیه می‌شود و خمیر دندان معمولی همیشه انتخاب مناسبی نیست. لثه و دندان‌های طبیعی باقی‌مانده هم باید جداگانه تمیز شوند. روش درست تمیز کردن و نگهداری را در راهنمای مراقبت از دندان مصنوعی توضیح داده‌ایم و جزئیات را از دندانپزشک خود بپرسید.

خشکی دهان، ارتودنسی و خطر بالای پوسیدگی: کدام خمیر دندان؟

کسانی که خطر پوسیدگی بالاتری دارند، ممکن است به فلوراید بیشتری نیاز داشته باشند و انتخاب خمیر دندان برایشان حساس‌تر است. بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید دندانپزشک ممکن است برای خشکی دهان، تحلیل لثه، پوسیدگی‌های مکرر یا پس از پرتودرمانی سر و گردن، خمیر پرفلوراید تجویز کند. کلیولند کلینیک هم ارتودنسی و روکش را از عوامل افزایش خطر پوسیدگی می‌داند. تصمیم نهایی با دندانپزشک است.

خشکی دهان

بزاق به شستن ذرات غذا و باکتری‌ها کمک می‌کند. کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که خشکی دهان خطر بیماری لثه و پوسیدگی را بیشتر می‌کند و این افراد ممکن است به‌ویژه از فلوراید سود ببرند. اگر با خشکی دهان طعم تند یا کف زیاد خمیر برایتان آزارنده است، نوع ملایم‌تر را با دندانپزشک انتخاب کنید. علت‌ها و راه‌های کنترل را در راهنمای خشکی دهان بخوانید.

ارتودنسی ثابت

براکت‌ها جاهای بیشتری برای گیر کردن غذا و پلاک ایجاد می‌کنند. کلیولند کلینیک می‌گوید ارتودنسی ممکن است خطر پوسیدگی را، به‌ویژه در محل براکت‌ها، بیشتر کند. پلاکی که اطراف براکت‌ها بماند ممکن است لکه سفید روی دندان به جا بگذارد. خمیر فلورایددار، مسواک دقیق اطراف براکت‌ها و ابزارهای بین‌دندانی در این دوره اهمیت ویژه‌ای دارند.

تحلیل لثه و ریشه‌های نمایان

وقتی لثه عقب می‌رود، سطح ریشه نمایان می‌شود که از مینا نرم‌تر است. بنیاد سلامت دهان بریتانیا تحلیل لثه را از موقعیت‌هایی می‌داند که ممکن است خمیر پرفلوراید تجویزی برای آن مطرح شود. این افراد ممکن است حساسیت هم داشته باشند؛ بنابراین خمیر ضدحساسیت و ملایم هم گاهی در نظر گرفته می‌شود.

جدول انتخاب خمیر دندان بر اساس نیاز

خمیر دندان کودکان چه تفاوتی دارد؟

در انتخاب خمیر دندان برای کودکان، فلوراید لازم است، اما مقدار آن باید کم باشد. NHS می‌گوید کودکان به خمیر مخصوص کودک نیازی ندارند و می‌توانند از خمیر خانوادگی با ۱۳۵۰ تا ۱۵۰۰ ppm فلوراید استفاده کنند. کودکان سه سال و کمتر که پوسیدگی ندارند ممکن است از خمیر کم‌قوت‌تر با دست‌کم ۱۰۰۰ ppm استفاده کنند.

مقدار خمیر برای کودکان

NHS می‌گوید کودکان زیر سه سال فقط یک لایه نازک خمیر و کودکان سه تا شش سال به اندازه یک نخود خمیر استفاده کنند. انجمن دندانپزشکی آمریکا هم برای زیر سه سال مقداری به اندازه یک دانه برنج و برای سه تا شش سال به اندازه یک نخود را توصیه می‌کند. همچنین مراقب باشید کودک خمیر را از تیوب نلیسد یا نخورد.

درباره شروع خمیر فلورایددار در نوزادان

منابع در این مورد کاملاً یکسان سخن نمی‌گویند. NHS برای کودکان زیر سه سال یک لایه نازک خمیر فلورایددار توصیه می‌کند و انجمن دندانپزشکی آمریکا مسواک زدن با مقداری به اندازه دانه برنج را از زمان رویش نخستین دندان توصیه می‌کند، در حالی که NIDCR می‌گوید برای کودکان زیر دو سال، جز به توصیه دندانپزشک یا پزشک، از خمیر فلورایددار استفاده نکنید. بنابراین برای نوزادان و کودکان نوپا، تصمیم را با دندانپزشک کودک بگیرید.

همراهی کودک تا چه سنی؟

NHS می‌گوید کودکان تا دست‌کم هفت سالگی باید هنگام مسواک زدن کمک یا همراهی شوند. انجمن دندانپزشکی آمریکا هم توصیه می‌کند والدین مراقب باشند کودک خمیر را تف کند و قورت ندهد. خمیر دندان را دور از دسترس کودکان خردسال نگه دارید تا بدون کمک بزرگ‌ترها به آن دسترسی نداشته باشند.

چه مقدار خمیر دندان کافی است؟

برای بزرگسالان و کودکان بالای سه سال، بنیاد سلامت دهان بریتانیا مقداری به اندازه یک نخود را توصیه می‌کند. این مقدار برای پوشاندن همه سطوح دندان‌ها کافی است. پس از انتخاب خمیر دندان مناسب، مقدار هم اهمیت دارد. پر کردن کل موهای مسواک از خمیر لزوماً فایده بیشتری ندارد، اما کف را زیاد می‌کند و ممکن است باعث شود زودتر از دو دقیقه مسواک را تمام کنید.

چرا کف زیاد گمراه‌کننده است؟

کف از ماده شوینده می‌آید و حس تمیزی ایجاد می‌کند. اما وقتی دهان زود پر از کف می‌شود، ممکن است مسواک زودتر از زمان لازم رها شود. NHS مسواک زدن حدود دو دقیقه را توصیه می‌کند تا همه سطوح بیرونی، درونی و جونده دندان‌ها تمیز شوند. یعنی زمان و دقت مهم‌تر از مقدار خمیر است.

اگر طعم خمیر آزاردهنده است

اگر طعم یا تندی خمیر باعث می‌شود زود مسواک را تمام کنید، طعم ملایم‌تری را امتحان کنید. با این حال، فلوراید را فدای طعم نکنید. اگر بیشتر خمیرها برایتان آزاردهنده‌اند یا باعث سوزش می‌شوند، ممکن است به یکی از ترکیبات حساس باشید و بهتر است با دندانپزشک مشورت کنید.

روش درست استفاده از خمیر دندان: تف کنید، آب نکشید

NHS می‌گوید پس از مسواک، خمیر اضافه را تف کنید و دهان را بلافاصله با آب نشویید، چون آب کشیدن فلوراید غلیظ باقی‌مانده را می‌شوید و اثر پیشگیرانه آن را کم می‌کند. این نکته ساده اغلب نادیده گرفته می‌شود، اما بخش مهمی از فایده خمیر دندان فلورایددار به همین لایه نازک باقی‌مانده بستگی دارد.

مراحل استفاده درست

1. مقداری به اندازه یک نخود خمیر فلورایددار روی مسواک بگذارید.
2. حدود دو دقیقه، همه سطوح بیرونی، درونی و جونده دندان‌ها را مسواک بزنید.
3. خمیر اضافه را تف کنید.
4. دهان را بلافاصله با آب نشویید.
5. اگر دهانشویه استفاده می‌کنید، آن را در زمان دیگری از روز به کار ببرید.
6. شب‌ها مسواک را آخرین کار پیش از خواب قرار دهید.

دهانشویه بلافاصله پس از مسواک چطور؟

NHS می‌گوید دهانشویه، حتی نوع فلورایددار، را بلافاصله پس از مسواک به کار نبرید، زیرا فلوراید غلیظ خمیر را می‌شوید. زمان دیگری، مانند بعد از ناهار، را انتخاب کنید. همین منبع می‌گوید پس از دهانشویه فلورایددار تا سی دقیقه چیزی نخورید و ننوشید. انواع و کاربردها را در راهنمای دهانشویه آورده‌ایم.

مسواک شبانه چرا مهم‌تر است؟

NHS بر اهمیت مسواک زدن به‌عنوان آخرین کار پیش از خواب تأکید می‌کند و آن را یکی از دو نوبت روزانه می‌داند. اگر شب‌ها پس از مسواک چیزی نخورید و دهان را آب نکشید، لایه فلوراید باقی‌مانده روی دندان‌ها می‌ماند. نوبت دوم را می‌توانید در زمان دیگری از روز، مثلاً صبح، انجام دهید.

آیا ممکن است به خمیر دندان حساسیت داشت؟

بله، ولی به‌ندرت. انجمن دندانپزشکی آمریکا می‌گوید برخی ترکیبات خمیر دندان ممکن است به‌ندرت تحریک یا واکنش حساسیتی ایجاد کنند. روغن‌های معطر، از جمله نعناع، نعناع فلفلی و دارچین، شایع‌ترین منبع التهاب پوست اطراف دهان، زخم یا التهاب مخاط دهان و التهاب لب در این زمینه شمرده می‌شوند.

کدام ترکیبات ممکن است تحریک ایجاد کنند؟

علاوه بر روغن‌های معطر، انجمن دندانپزشکی آمریکا از موادی مانند سدیم لوریل سولفات، پروپیلن گلیکول، کوکامیدوپروپیل بتائین، پارابن‌ها، پیروفسفات‌ها و برخی سیترات‌ها نام می‌برد که در گزارش‌ها به‌عنوان عامل حساسیت یا تحریک تماسی ذکر شده‌اند. نکته مهم این است که طعم‌دهنده‌ها ممکن است فقط با عنوان کلی «طعم‌دهنده» روی بسته نوشته شوند.

چه نشانه‌هایی ممکن است دیده شود؟

به گفته همین منبع، نشانه‌ها ممکن است شامل قرمزی، تورم، پوسته شدن و زخم در مخاط دهان، لثه یا زبان باشد و تشخیص آن از سایر علل تحریک دشوار است. بنابراین اگر پس از عوض کردن خمیر چنین نشانه‌هایی دیدید، مصرف آن خمیر را رها کنید و به دندانپزشک مراجعه کنید.

زخمی که خوب نمی‌شود

زخم دهان علت‌های زیادی دارد و همیشه به خمیر مربوط نیست. زخمی که با کنار گذاشتن خمیر بهتر نمی‌شود، تکرار می‌شود یا طولانی می‌شود، باید حتماً دندانپزشک یا پزشک آن را معاینه کند. خودتان علت آن را تشخیص ندهید. برای علت‌ها و زمان مراجعه، راهنمای آفت و زخم دهان را بخوانید.

خمیر دندان بدون فلوراید، گیاهی یا زغالی چطور؟

MouthHealthy می‌گوید همه خمیر دندان‌ها فلوراید ندارند و توصیه می‌کند همیشه خمیر حاوی این ماده معدنی ضدپوسیدگی را انتخاب کنید. خمیری که فلوراید ندارد، هر قدر هم «طبیعی» یا «گیاهی» معرفی شود، محافظت فلوراید در برابر پوسیدگی را فراهم نمی‌کند. اگر به هر دلیلی از چنین خمیری استفاده می‌کنید، موضوع را با دندانپزشک در میان بگذارید.

خمیرهای گیاهی

برخی خمیرهای گیاهی فلوراید هم دارند و برخی ندارند. در انتخاب خمیر دندان گیاهی، ملاک وجود فلوراید با غلظت مناسب است، نه گیاهی بودن یا نبودن. همچنین «طبیعی» بودن یک ماده لزوماً به معنای بی‌خطر بودن برای همه نیست؛ همان‌طور که انجمن دندانپزشکی آمریکا اشاره می‌کند، برخی روغن‌های گیاهی معطر از علت‌های شناخته‌شده تحریک دهان هستند.

خمیرها و پودرهای زغالی

در منابع معتبری که برای این راهنما بررسی کردیم، زغال به‌عنوان ماده‌ای با فایده ثابت‌شده برای دندان معرفی نشده است. برخی از این محصولات با ادعای سفید کردن عرضه می‌شوند و ممکن است فلوراید نداشته باشند؛ پس برچسب را از نظر فلوراید بررسی کنید. اگر به استفاده از آن‌ها فکر می‌کنید، به‌ویژه با حساسیت دندان یا ترمیم‌های زیبایی، ابتدا با دندانپزشک مشورت کنید.

خمیرهای خانگی

ترکیب‌های خانگی، مانند مخلوط کردن مواد آشپزخانه، فلوراید ندارند و ممکن است ساینده یا اسیدی باشند. روش‌های خانگی سفید کردن که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شوند، ممکن است به مینا آسیب بزنند. یک خمیر فلورایددار استاندارد، همراه با روش درست مسواک، انتخاب مطمئن‌تری است.

باورهای نادرست درباره خمیر دندان

چند باور رایج درباره خمیر دندان ممکن است باعث انتخاب یا استفاده نادرست شود. در این بخش آن‌ها را بر پایه منابع معتبر بررسی می‌کنیم.

• «هرچه کف بیشتر، تمیزی بیشتر.» کف از ماده شوینده می‌آید و ملاک تمیزی نیست؛ زمان کافی و رسیدن به همه سطوح مهم‌تر است.
• «خمیر سفیدکننده رنگ دندان را عوض می‌کند.» بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید این خمیرها فقط لکه سطحی را برمی‌دارند.
• «بعد از مسواک باید خوب آب کشید.» NHS می‌گوید آب کشیدن فلوراید را می‌شوید؛ فقط تف کنید.
• «خمیر ضدجرم جرم را پاک می‌کند.» این خمیرها فقط به کاهش تجمع جرم جدید کمک می‌کنند و جرم موجود را جرم‌گیری برمی‌دارد.
• «کودکان باید خمیر مخصوص کودک بزنند.» NHS می‌گوید کودکان می‌توانند از خمیر خانوادگی با فلوراید مناسب استفاده کنند؛ مقدار است که باید کم باشد.
• «خمیر گران‌تر بهتر است.» ملاک، فلوراید با غلظت مناسب و ماده مؤثر متناسب با نیاز است، نه قیمت یا بسته‌بندی.
• «با خمیر خوب، نخ دندان لازم نیست.» خمیر به بین دندان‌ها نمی‌رسد؛ تمیز کردن بین دندان‌ها جداگانه لازم است.

پیش از انتخاب خمیر دندان از دندانپزشک چه بپرسیم؟

اگر مشکل خاصی دارید، مطمئن‌ترین راه برای انتخاب خمیر دندان پرسیدن چند سؤال مشخص در معاینه است. بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید دندانپزشک یا بهداشتکار دهان می‌تواند خمیر مناسب شما را پیشنهاد کند. با پرسش‌های زیر، توصیه‌ای متناسب با خطر پوسیدگی، وضعیت لثه و ترمیم‌های دهانتان دریافت می‌کنید.

فهرست پرسش‌ها

• خطر پوسیدگی من کم، متوسط یا زیاد است و آیا به فلوراید بیشتر نیاز دارم؟
• آیا خمیر ضدحساسیت برای من مناسب است و علت حساسیتم چیست؟
• با لمینت، روکش یا کامپوزیتی که دارم، چه خمیری کمتر به سطح آن آسیب می‌زند؟
• آیا خمیر سفیدکننده برای من مشکلی ایجاد می‌کند؟
• برای خونریزی لثه، علاوه بر خمیر، چه تغییری در روش مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها لازم است؟
• برای فرزندم چه خمیری و چه مقداری مناسب است؟
• اگر خمیر پرفلوراید تجویز می‌کنید، چگونه و تا چه زمانی از آن استفاده کنم؟

چه زمانی برای انتخاب خمیر دندان به معاینه نیاز دارید؟

اگر حساسیت شدید یا ماندگار، خونریزی مداوم لثه، لق شدن دندان، تغییر رنگ ناگهانی یک دندان، زخم ماندگار یا درد دارید، عوض کردن خمیر راه‌حل نیست. این نشانه‌ها باید معاینه شوند. تورمی که در صورت یا گردن پخش می‌شود، تب یا دشواری در بلع یا تنفس، نیاز به مراجعه فوری به دندانپزشک یا مرکز اورژانس دارد.

معاینه دوره‌ای و انتخاب خمیر

انتخاب خمیر دندان تصمیمی همیشگی نیست. با تغییر شرایط دهان، مانند شروع ارتودنسی، تحلیل لثه، خشکی دهان ناشی از دارو یا گذاشتن لمینت، ممکن است خمیر مناسب شما هم تغییر کند. در هر معاینه دوره‌ای دندان، از دندانپزشک بپرسید آیا خمیر فعلی‌تان هنوز مناسب است.

جمع‌بندی

انتخاب خمیر دندان با یک سؤال ساده شروع می‌شود: آیا فلوراید دارد؟ پس از آن، نوع ویژه را بر اساس مشکل واقعی، مانند حساسیت، خونریزی لثه، لکه سطحی یا خطر بالای پوسیدگی، انتخاب کنید و برای لمینت، روکش، ایمپلنت و خشکی دهان با دندانپزشک هماهنگ شوید. مقدار کم، حدود دو دقیقه مسواک و تف کردن بدون آب کشیدن، اثر خمیر را کامل می‌کند.

به یاد داشته باشید هیچ خمیری جای مسواک درست، تمیز کردن بین دندان‌ها و معاینه دوره‌ای را نمی‌گیرد و این مقاله جایگزین معاینه نیست. برای شناخت بیشتر فلوراید، راهنمای فلوراید دندان و برای روش مسواک، روش صحیح مسواک زدن را بخوانید. اگر برای زیبایی لبخند هم برنامه دارید، از فرم مشاوره رایگان استفاده کنید.