زبان سفید و سلامت زبان؛ پوشش سفید، زبان جغرافیایی، زبان سیاه مودار، برفک و زمان مراجعه

زبان سفید یکی از رایج‌ترین تغییراتی است که افراد هنگام نگاه کردن در آینه می‌بینند و معمولاً نگرانشان می‌کند. در بیشتر موارد، این پوشش سفید فقط لایه‌ای از باکتری، ذرات غذا و سلول‌های مرده است که لابه‌لای برجستگی‌های ریز زبان جمع شده و با تمیز کردن زبان و نوشیدن آب کافی کم می‌شود. با این حال، برخی لکه‌های سفید یا تغییرات دیگر زبان نشانه مشکلی هستند که باید دندانپزشک یا پزشک آن را ببیند.

در این راهنما بر پایه NHS، MedlinePlus، Cleveland Clinic و بنیاد سلامت دهان بریتانیا توضیح می‌دهیم زبان سالم چه شکلی دارد، چرا زبان سفید، قرمز یا سیاه می‌شود، برفک دهان، زبان جغرافیایی و زبان سیاه مودار چه تفاوتی دارند، درد و سوزش زبان از کجا می‌آید، زبان را چگونه درست تمیز کنیم و چه زمانی باید برای بررسی مراجعه کرد.

زبان سالم چه شکلی دارد و چه کاری انجام می‌دهد؟

زبان سالم معمولاً صورتی است و سطح آن با برجستگی‌های بسیار ریزی پوشیده شده است. MedlinePlus می‌گوید زبان عمدتاً از عضله ساخته شده، با غشای مخاطی پوشیده است و برجستگی‌های ریزی به نام پاپیلا سطح بخش عقبی آن را می‌پوشانند. جوانه‌های چشایی بین این برجستگی‌ها قرار دارند.

زبان چه نقشی در دهان دارد؟

به گفته MedlinePlus، زبان سه کار اصلی دارد. اول، به چشیدن مزه‌های شیرین، شور، ترش و تلخ کمک می‌کند. دوم، غذا را در دهان جابه‌جا می‌کند تا جویدن و بلع آسان شود. سوم، در ساختن کلمات و صحبت کردن نقش دارد. به همین دلیل مشکلات زبان گاهی روی غذا خوردن و حرف زدن هم اثر می‌گذارند.

چرا سطح زبان مستعد تجمع لایه است؟

Cleveland Clinic توضیح می‌دهد که برجستگی‌های سطح زبان بالا آمده‌اند و سطح بزرگی برای جمع شدن ذرات ایجاد می‌کنند. در واقع سطح زبان مثل یک فرش ریزبافت است که ذرات غذا، باکتری‌ها و سلول‌های مرده لابه‌لای آن گیر می‌افتند. در نتیجه حتی وقتی دندان‌ها را خوب مسواک می‌زنید، ممکن است زبان پوشیده بماند.

تغییرات کوچک طبیعی

رنگ و پوشش زبان در طول روز کمی تغییر می‌کند. برای مثال، صبح‌ها پس از ساعت‌ها خواب و کم شدن بزاق، لایه نازک‌تری روی زبان دیده می‌شود که با مسواک و تمیز کردن زبان کم می‌شود. این تغییرهای گذرا معمولاً نگران‌کننده نیستند. آنچه اهمیت دارد، تغییری است که ماندگار باشد، درد ایجاد کند یا با تمیز کردن پاک نشود.

ویژه خوانندگان لبخندنو

مشاوره تخصصی زیبایی دندان رایگان

۵۰۰٬۰۰۰ تومان رایگان

• بررسی شرایط شما توسط دندانپزشک
• برآورد هزینه و روش درمان مناسب
• بدون هیچ تعهدی برای شروع درمان

فرصت ثبت‌نام این دوره: ۱۴۰۵/۰۷/۱۷

1. چند سؤال کوتاه
2. انتخاب شهر
3. تأیید شماره

دریافت مشاوره رایگان

حدود یک دقیقه · بدون ثبت‌نام · بدون هزینه

زبان سفید چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

زبان سفید به حالتی گفته می‌شود که لایه‌ای سفید روی تمام یا بخشی از سطح بالایی زبان ایجاد شود. Cleveland Clinic می‌گوید این پوشش معمولاً نشانه گیر افتادن باکتری، ذرات غذا، قند یا سلول‌های مرده بین برجستگی‌های زبان است. این برجستگی‌ها ممکن است متورم و ملتهب شوند و بوی بد دهان و مزه ناخوشایند ایجاد کنند.

عادت‌ها و شرایطی که زبان سفید را بیشتر می‌کنند

Cleveland Clinic این موارد را از علت‌های رایج زبان سفید می‌داند:

• بهداشت ضعیف دهان؛ یعنی مسواک نزدن، تمیز نکردن بین دندان‌ها یا زبان.
• سیگار، سیگار الکترونیکی و تنباکوی جویدنی.
• مصرف الکل که به کم‌آبی بدن منجر می‌شود.
• دندان مصنوعی یا آسیب زبان با اشیای تیز.
• مصرف آنتی‌بیوتیک که ممکن است عفونت قارچی دهان ایجاد کند.
• رژیم غذایی کم‌میوه و کم‌سبزی و پر از غذای نرم.
• تنفس از راه دهان.
• خشکی دهان در اثر بیماری یا برخی داروها.

MedlinePlus هم تحریک موضعی و مصرف سیگار و الکل را از علت‌های زبان سفید نام می‌برد.

زبان سفید و غذای نرم

یکی از نکات کمتر شناخته‌شده، اثر غذای نرم است. Cleveland Clinic می‌گوید سطح زبان برای ریختن طبیعی لایه‌هایش به اصطکاک نیاز دارد؛ غذای سفت‌تر و مسواک یا زبان‌پاک‌کن این اصطکاک را ایجاد می‌کنند. بنابراین کسی که به هر دلیلی بیشتر غذای نرم می‌خورد، مثلاً پس از درمان دندانی یا در سالمندی، ممکن است زبان پوشیده‌تری داشته باشد.

زبان سفید معمولاً چقدر طول می‌کشد؟

Cleveland Clinic می‌گوید زبان سفید معمولاً بی‌خطر و موقت است و بدون درمان در چند هفته از بین می‌رود. رعایت بهداشت دهان و نوشیدن آب کافی این روند را سریع‌تر می‌کند. با این حال اگر پس از چند هفته رنگ زبان به حالت عادی برنگشت، یا درد و دشواری خوردن یا صحبت دارید، باید معاینه شوید.

اگر زبان سفید تنها علامت است

Cleveland Clinic می‌گوید اگر زبان سفید تنها علامت شماست، معمولاً می‌توان مدتی صبر کرد و دید آیا از بین می‌رود یا نه. در این مدت، زبان را روزی یک بار به‌آرامی تمیز کنید و آب کافی بنوشید. اگر با این کارها پوشش کم نشد، علت دیگری ممکن است در کار باشد.

چه چیزی صبر کردن را نامناسب می‌کند؟

صبر کردن فقط برای پوشش سفید ساده و بی‌درد مناسب است. اگر زبان درد، خارش یا سوزش دارد، اگر لکه‌ای با مالیدن پاک نمی‌شود، اگر سیستم ایمنی ضعیفی دارید یا اگر خوردن یا صحبت کردن برایتان دشوار شده است، Cleveland Clinic و NHS مراجعه به دندانپزشک یا پزشک را توصیه می‌کنند.

کدام بیماری‌ها ممکن است با زبان سفید همراه باشند؟

زبان سفید گاهی نشانه یک بیماری است. NHS کم‌خونی، مخملک، لیکن پلان، لکوپلاکیا، زبان جغرافیایی، آفت دهان و برفک دهان را از این علت‌ها نام می‌برد. Cleveland Clinic سیفلیس را هم ذکر می‌کند و می‌گوید زبان سفید به‌ندرت نشانه سرطان دهان است. NHS تأکید می‌کند خودتان تشخیص ندهید و اگر نگران هستید به پزشک مراجعه کنید.

لیکن پلان دهانی

NHS می‌گوید لیکن پلان ممکن است لکه‌های سفید روی زبان و داخل گونه ایجاد کند. Cleveland Clinic آن را بیماری التهابی مزمن دهان می‌داند که احتمالاً با سیستم ایمنی ارتباط دارد و ممکن است لکه‌های سفید روی گونه، لثه و زبان ایجاد کند. تشخیص و درمان آن کار پزشک یا دندانپزشک است.

آفت روی زبان

آفت ممکن است روی زبان یا زیر آن ظاهر شود. NHS آفت را زخمی گرد و دردناک توصیف می‌کند. MedlinePlus می‌گوید زخم خوش‌خیم آفت شایع است و ممکن است بدون علت مشخص ظاهر شود و خودبه‌خود خوب شود. برای جزئیات مراقبت و زمان مراجعه، راهنمای کامل آفت دهان را بخوانید.

کم‌خونی و کمبود ویتامین‌ها

NHS کم‌خونی را از علت‌های زبان سفید می‌داند. MedlinePlus هم کم‌خونی و کمبود ویتامین B12 را از علت‌های صاف شدن زبان و کمبود فولیک اسید و ویتامین B12 را از علت‌های قرمزی زبان نام می‌برد. تشخیص این کمبودها فقط با آزمایش خون و نظر پزشک است و نباید خودسرانه مکمل مصرف کنید.

برفک دهان چه نشانه‌هایی دارد؟

برفک دهان عفونت قارچی ناشی از کاندیداست. NHS می‌گوید در برفک، داخل دهان قرمز است و لکه‌های سفید دارد و وقتی این لکه‌ها را پاک کنید، نقاط قرمزی می‌ماند که ممکن است خونریزی کند. MedlinePlus لکه‌های سفید و مخملی روی زبان و داخل دهان را توصیف می‌کند. NHS برفک را معمولاً بی‌خطر می‌داند.

علائم دیگر برفک در بزرگسالان

NHS این علائم را هم نام می‌برد:

• ترک خوردن گوشه‌های دهان؛
• خوب نچشیدن مزه غذا؛
• مزه ناخوشایند در دهان؛
• درد داخل دهان، مثلاً درد زبان یا لثه؛
• دشواری خوردن و نوشیدن.

چه کسانی بیشتر دچار برفک می‌شوند؟

NHS می‌گوید برفک در نوزادان و سالمندانی که دندان مصنوعی دارند شایع است. MedlinePlus عوامل زیر را نام می‌برد: سن بسیار بالا، شیمی‌درمانی یا داروهایی که سیستم ایمنی را ضعیف می‌کنند، داروهای استروئیدی از جمله برخی اسپری‌های استنشاقی آسم، دیابتی که قند خون در آن بالاست، مصرف آنتی‌بیوتیک و دندان مصنوعی‌ای که خوب جا نیفتاده است. NHS مصرف طولانی آنتی‌بیوتیک و درمان‌های سرطان را هم ذکر می‌کند.

آیا برفک مسری است؟

NHS می‌گوید برفک دهان در بزرگسالان مسری نیست. دلیلش این است که کاندیدا به مقدار کم به‌طور طبیعی در دهان وجود دارد و MedlinePlus توضیح می‌دهد که سیستم ایمنی و سایر میکروب‌های دهان معمولاً آن را کنترل می‌کنند. برفک وقتی ایجاد می‌شود که این تعادل به هم بخورد.

برفک دهان چگونه درمان و پیشگیری می‌شود؟

NHS می‌گوید برفک دهان را می‌توان با ژل دهانی ضدقارچ که از داروخانه تهیه می‌شود درمان کرد و باید با داروساز مشورت کرد و طبق دستور بسته مصرف کرد. اگر پس از یک هفته درمان بهبودی ندیدید، یا بلع دردناک یا دشوار است، NHS مراجعه به پزشک را توصیه می‌کند. انتخاب دارو و مدت مصرف با داروساز یا پزشک است.

چه زمانی برفک نیاز به پزشک دارد؟

MedlinePlus می‌گوید اگر بلع دردناک یا دشوار است، یا اگر علائم برفک دارید و HIV مثبت هستید، شیمی‌درمانی می‌شوید یا داروی سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنید، باید با پزشک تماس بگیرید. دلیلش این است که به گفته MedlinePlus، در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، کاندیدا ممکن است به سایر بخش‌های بدن گسترش یابد و عفونت جدی ایجاد کند.

پیشگیری از برفک

NHS برای پیشگیری از برفک این کارها را توصیه می‌کند:

1. روزی دو بار مسواک بزنید، دندان مصنوعی را تمیز کنید و حتی با دندان مصنوعی به چکاپ بروید.
2. اگر دندانی ندارید، لثه و زبان را با مسواک نرم تمیز کنید.
3. پس از غذا خوردن یا مصرف دارو دهان را بشویید.
4. اگر بیماری مزمنی مثل دیابت دارید، به چکاپ‌های منظم بروید.
5. شب‌ها دندان مصنوعی را از دهان خارج کنید.
6. اگر دندان مصنوعی خوب جا نمی‌افتد، استفاده از آن را ادامه ندهید و به دندانپزشک مراجعه کنید.

MedlinePlus هم می‌گوید افراد دیابتی با کنترل خوب قند خون می‌توانند به پیشگیری از برفک کمک کنند. برای جزئیات نگهداری روزانه پروتز، راهنمای مراقبت از دندان مصنوعی را ببینید. اگر از اسپری استنشاقی استفاده می‌کنید، درباره شستن دهان پس از مصرف آن با پزشک یا داروساز صحبت کنید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.

لکوپلاکیا؛ لکه سفیدی که پاک نمی‌شود

لکوپلاکیا لکه سفید و برجسته‌ای است که با مالیدن پاک نمی‌شود. NHS می‌گوید لکوپلاکیا ممکن است لکه‌های سفید و برجسته روی زبان، داخل گونه یا لثه ایجاد کند که با مالیدن از بین نمی‌روند. Cleveland Clinic می‌گوید سیگار زیاد، تنباکوی جویدنی و مصرف الکل از علت‌های احتمالی آن‌اند.

چرا لکوپلاکیا مهم است؟

Cleveland Clinic می‌گوید لکه‌های لکوپلاکیا ممکن است در نهایت به سرطان دهان تبدیل شوند و اگر چنین خطری وجود داشته باشد، پزشک آن‌ها را برمی‌دارد. البته این به معنای آن نیست که هر لکه سفید سرطانی است. اما همین احتمال کافی است که لکه سفید پاک‌نشدنی را هرگز در خانه «تشخیص» ندهید و آن را به دندانپزشک یا پزشک نشان دهید.

تفاوت با زبان سفید ساده

تفاوت اصلی این است که زبان سفید ساده با تمیز کردن کم می‌شود، اما لکوپلاکیا پاک نمی‌شود. بنیاد سلامت دهان بریتانیا هم توصیه می‌کند اگر لکه‌ای پاک نمی‌شود یا توده، زخم یا تغییر رنگ دارید، به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کنید. برای آشنایی با سایر نشانه‌هایی که باید زود بررسی شوند، راهنمای علائم سرطان دهان و زمان مراجعه را بخوانید.

کاهش خطر

Cleveland Clinic توصیه می‌کند اگر پزشک علائم زبان سفید شما را جدی دانست، مصرف الکل و دخانیات را کنار بگذارید یا کم کنید و به معاینه‌های پیگیری منظم بروید. به گفته همین منبع، مراقبت مداوم کمک می‌کند جلوی سرطانی شدن لکه گرفته شود. برای ترک دخانیات از پزشک کمک بگیرید.

زبان جغرافیایی چیست و آیا خطرناک است؟

زبان جغرافیایی وضعیتی است که در آن لکه‌های قرمز و صاف با حاشیه سفید یا روشن روی زبان ظاهر می‌شوند و شکل نقشه پیدا می‌کنند. MedlinePlus آن را بی‌خطر می‌داند، هرچند ممکن است ناراحت‌کننده باشد و مدت زیادی بماند. Cleveland Clinic می‌گوید لکه‌های سفید زبان جغرافیایی خطر سرطانی شدن ندارند.

علائم زبان جغرافیایی

MedlinePlus این علائم را نام می‌برد:

• ظاهر نقشه‌مانند سطح زبان؛
• لکه‌هایی که روزبه‌روز جابه‌جا می‌شوند؛
• لکه‌ها و ضایعات قرمز و صاف روی زبان؛
• درد و سوزش در برخی موارد.

MedlinePlus توضیح می‌دهد که این ظاهر به دلیل از دست رفتن برجستگی‌های ریز زبان در آن نواحی است که صاف به نظر می‌رسند. ظاهر زبان ممکن است خیلی سریع تغییر کند و نواحی صاف گاهی بیش از یک ماه بمانند.

چه چیزهایی زبان جغرافیایی را تحریک می‌کنند؟

MedlinePlus می‌گوید علت دقیق زبان جغرافیایی معلوم نیست و ممکن است با تحریک ناشی از غذای داغ یا تند یا الکل مرتبط باشد. توصیه همین منبع این است که اگر مستعد این حالت هستید، زبان را با غذای داغ و تند یا الکل تحریک نکنید. Cleveland Clinic هم می‌گوید زبان جغرافیایی در افراد مبتلا به اگزما، پسوریازیس، دیابت نوع ۱ یا آرتریت واکنشی شایع‌تر است.

آیا درمان لازم است؟

MedlinePlus می‌گوید معمولاً درمانی لازم نیست و برخی محصولات موضعی ممکن است ناراحتی را کم کنند. Cleveland Clinic هم می‌گوید درمان بیشتر برای کنترل علائم ناخوشایند است، مثلاً پرهیز از غذا و نوشیدنی‌ای که درد ایجاد می‌کند. انتخاب هر محصول دارویی با پزشک یا دندانپزشک است. اگر علائم بیش از ده روز ماند، MedlinePlus مراجعه به پزشک را توصیه می‌کند.

زبان سیاه مودار چیست؟

زبان سیاه مودار حالتی موقت، بی‌خطر و نسبتاً شایع است که سطح زبان در آن مودار به نظر می‌رسد. Cleveland Clinic می‌گوید این «مو» در واقع برجستگی‌های ریز زبان است که به‌جای ریختن طبیعی، بلند شده‌اند و ذرات غذا، باکتری و سلول‌های مرده را نگه می‌دارند. رنگ آن همیشه سیاه نیست و ممکن است قهوه‌ای، سبز، سفید یا رنگ دیگری باشد.

علائم زبان سیاه مودار

به گفته Cleveland Clinic، معمولاً تنها علامت، ظاهر سیاه یا قهوه‌ای و مودار زبان است و دردی ندارد. در برخی افراد سوزش، قلقلک یا حالت تهوع و تغییر مزه غذا هم دیده می‌شود. بوی بد دهان هم ممکن است همراه آن باشد، چون ذرات و باکتری‌ها بین برجستگی‌ها گیر می‌افتند.

علت‌های زبان سیاه مودار

Cleveland Clinic دو علت شایع را بهداشت ضعیف دهان و رژیم غذایی نرم می‌داند. علت‌های دیگر به گفته Cleveland Clinic و MedlinePlus عبارت‌اند از:

• برخی داروها، از جمله آنتی‌بیوتیک‌ها؛
• برخی درمان‌های سرطان مثل شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی سر و گردن؛
• نوشیدن زیاد قهوه و چای؛
• مصرف دخانیات؛
• بیماری‌هایی که سیستم ایمنی را ضعیف می‌کنند؛
• دهانشویه‌های حاوی پراکسید یا مواد اکسیدکننده و قابض.

Cleveland Clinic می‌گوید این حالت در مردان بالای ۶۵ سال شایع‌تر است، اما هر کسی ممکن است دچار آن شود.

درمان و تفاوت با لکوپلاکیای مودار

Cleveland Clinic می‌گوید نخستین قدم، بهتر کردن بهداشت دهان است؛ پس از مسواک و نخ دندان، زبان را با زبان‌پاک‌کن یا مسواک تمیز کنید. علائم معمولاً در حدود یک تا دو هفته از بین می‌روند و اگر بیشتر بمانند، به گفته همین منبع باید با پزشک یا دندانپزشک مشورت کرد. اگر فکر می‌کنید دارویی علت آن است، به گفته همین منبع فقط با اجازه پزشک آن را تغییر دهید. اگر «موها» سفید باشند، ممکن است لکوپلاکیای مودار باشد که تشخیص متفاوتی دارد و باید معاینه شود.

زبان قرمز، صاف یا ورم‌کرده چه معنایی دارد؟

تغییر رنگ زبان به قرمز، صاف شدن سطح آن یا ورم زبان علت‌های مختلفی دارد. MedlinePlus می‌گوید وقتی زبان ملتهب می‌شود، برجستگی‌های ریز آن از بین می‌روند و زبان صاف و قرمز به نظر می‌رسد. کمبود فولیک اسید و ویتامین B12، کم‌خونی و برخی بیماری‌های دیگر از علت‌هایی هستند که این منبع نام می‌برد.

زبان صاف

MedlinePlus کم‌خونی و کمبود ویتامین B12 را از علت‌های زبان صاف می‌داند. زبان صاف ممکن است همراه سوزش یا حساسیت هم باشد. اگر زبان شما صاف و براق شده و همراه آن خستگی یا رنگ‌پریدگی دارید، با پزشک صحبت کنید تا آزمایش لازم انجام شود.

زبان قرمز

به گفته MedlinePlus، کمبود فولیک اسید و ویتامین B12 و برخی بیماری‌ها ممکن است زبان را قرمز کنند. NHS هم مخملک را از علت‌های زبان سفید نام می‌برد. بنابراین تغییر رنگ زبان، چه قرمز و چه سفید، اگر همراه تب یا بثورات پوستی باشد، نیاز به بررسی پزشک دارد.

ورم زبان

MedlinePlus می‌گوید ورم ناگهانی زبان ممکن است از واکنش آلرژیک یا عارضه دارو باشد و علت‌های دیگری هم دارد. همچنین زبان ممکن است در افرادی که دندان ندارند و دندان مصنوعی هم نمی‌گذارند، پهن‌تر شود. ورم ناگهانی، به‌ویژه اگر تنفس را دشوار کند، فوری است؛ جزئیات آن را در ادامه می‌خوانید.

درد و سوزش زبان از کجا می‌آید؟

MedlinePlus می‌گوید عفونت یا تحریک‌های جزئی شایع‌ترین علت درد زبان‌اند. گاز گرفتن زبان، سوختن با غذا یا نوشیدنی داغ، آفت، دندان مصنوعی آزارنده و سیگار زیاد از علت‌های رایج‌اند. NHS می‌گوید درد و تورم ناشی از گاز گرفتن یا سوختن زبان باید فقط چند روز طول بکشد.

علت‌های دیگر درد زبان

MedlinePlus علت‌های دیگری را هم نام می‌برد؛ از جمله کم‌خونی، تبخال، درد عصبی، درد دندان و لثه که به زبان می‌رسد، و سرطان. همین منبع عفونت‌ها و تحریک‌های جزئی را شایع‌ترین علت درد زبان می‌داند. با این حال دردی که بدون علت روشن ماندگار است، باید بررسی شود.

سوزش زبان پس از یائسگی

MedlinePlus می‌گوید برخی زنان پس از یائسگی ناگهان احساس می‌کنند زبانشان سوخته است و به این حالت سندرم سوزش زبان می‌گویند. به گفته همین منبع، درمان مشخصی ندارد، اما برخی روش‌ها به برخی افراد کمک می‌کنند. اگر چنین احساسی دارید، پیش از امتحان هر محصولی با دندانپزشک یا پزشک مشورت کنید تا علت‌های دیگر هم بررسی شوند.

دندان مصنوعی و درد زبان

MedlinePlus می‌گوید اگر مشکل زبان شما از دندان مصنوعی است، به دندانپزشک مراجعه کنید. لبه تیز یا پروتزی که خوب جا نیفتاده، ممکن است زبان را مدام تحریک کند. خودتان پروتز را نتراشید؛ دندانپزشک آن را اصلاح یا تنظیم می‌کند.

زخم روی زبان؛ آفت یا چیزی که باید بررسی شود؟

بسیاری از زخم‌های زبان آفت یا آسیب‌های کوچک‌اند و خودبه‌خود خوب می‌شوند. MedlinePlus می‌گوید آفت زخم خوش‌خیم و شایعی است که خودبه‌خود بهبود می‌یابد. اما زخمی که خوب نمی‌شود، بزرگ‌تر می‌شود یا همراه لکه، توده یا بی‌حسی است، باید معاینه شود. بنیاد سلامت دهان بریتانیا زخم و توده زبان را از دلایل مراجعه می‌داند.

زخم ناشی از گاز گرفتن

گاز گرفتن ناگهانی زبان هنگام غذا خوردن یا صحبت کردن رایج است. NHS می‌گوید درد و تورم ناشی از آن باید چند روز طول بکشد. اگر زخم در جایی است که مدام به دندان تیز یا شکسته می‌خورد، دندانپزشک باید لبه دندان را بررسی کند، چون آسیب تکراری مانع بهبود می‌شود.

زخمی که ماندگار است

زخم زبانی که خوب نمی‌شود نباید نادیده گرفته شود؛ حتی اگر درد نداشته باشد. منابع معتبر زخم ماندگار، لکه سفید یا قرمز و توده را از نشانه‌هایی می‌دانند که باید بررسی شوند و در راهنمای علائم سرطان دهان توضیح داده‌ایم که چند منبع معتبر مراجعه را برای زخمی که بیش از دو هفته بماند توصیه می‌کنند. زخم ماندگار به معنای قطعی سرطان نیست، اما فقط معاینه دندانپزشک یا پزشک علت آن را مشخص می‌کند.

تورم ناگهانی زبان؛ چه زمانی اورژانسی است؟

تورم ناگهانی زبان، به‌ویژه همراه دشواری تنفس، اورژانسی است. MedlinePlus می‌گوید تورم ناگهانی زبان ممکن است از واکنش آلرژیک به غذا یا دارو باشد و اگر تورم تنفس را دشوار کند، باید فوراً کمک پزشکی گرفت. در این وضعیت منتظر نوبت دندانپزشکی نمانید و به اورژانس مراجعه کنید.

نشانه‌هایی که نیاز به کمک فوری دارند

MedlinePlus در صفحه زبان جغرافیایی این موارد را دلیل مراجعه فوری می‌داند:

• مشکل در تنفس؛
• تورم شدید زبان؛
• دشواری صحبت کردن، جویدن یا بلع.

علاوه بر این، اگر تورم زبان همراه تورم لب، صورت یا گلو، کهیر یا سرگیجه است، یا پس از خوردن غذا یا دارویی تازه ایجاد شده، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

اگر قبلاً واکنش آلرژیک داشته‌اید

اگر سابقه واکنش آلرژیک دارید، با پزشک خود درباره برنامه اقدام در موقعیت‌های فوری صحبت کنید. MedlinePlus می‌گوید از غذا یا دارویی که باعث تورم زبان می‌شود پرهیز کنید. هیچ دارویی را بدون نظر پزشک قطع یا شروع نکنید.

خشکی دهان و زبان چه ارتباطی دارند؟

بزاق سطح زبان را مرطوب نگه می‌دارد و به شست‌وشوی طبیعی آن کمک می‌کند. وقتی بزاق کم شود، ذرات و باکتری‌ها راحت‌تر روی زبان جمع می‌شوند. به همین دلیل Cleveland Clinic خشکی دهان ناشی از بیماری یا دارو و تنفس از راه دهان را از علت‌های زبان سفید می‌داند و خشکی دهان را از علت‌های زبان سیاه مودار هم نام می‌برد.

چه چیزهایی دهان را خشک می‌کنند؟

برخی داروها، کم‌آبی، تنفس دهانی، درمان‌های سرطان سر و گردن و برخی بیماری‌ها ممکن است بزاق را کم کنند. Cleveland Clinic مصرف الکل را هم به دلیل کم‌آبی از علت‌های زبان سفید می‌داند. علت‌ها و راه‌های کنار آمدن با این مشکل در راهنمای کامل خشکی دهان آمده است.

چه کارهایی کمک می‌کند؟

Cleveland Clinic نوشیدن آب کافی در طول روز را برای پیشگیری از کم‌آبی و کمک به رفع زبان سفید توصیه می‌کند. اگر فکر می‌کنید دارویی دهان شما را خشک کرده، آن را خودسرانه قطع نکنید و با پزشک صحبت کنید. اگر شب‌ها با دهان باز نفس می‌کشید، علت آن را با پزشک بررسی کنید.

پوشش زبان و بوی بد دهان چه ارتباطی دارند؟

پوشش زبان یکی از منابع اصلی بوی بد دهان است. Cleveland Clinic می‌گوید تجمع باکتری و ذرات بین برجستگی‌های زبان اغلب بوی بد دهان و مزه ناخوشایند ایجاد می‌کند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا هم کم کردن بوی ناشی از باکتری‌های سطح زبان را از فواید تمیز کردن زبان می‌داند.

چرا مسواک دندان کافی نیست؟

مسواک زدن دندان‌ها، سطح زبان را تمیز نمی‌کند. بنابراین کسی که دندان‌هایش را مرتب مسواک می‌زند هم ممکن است به دلیل پوشش زبان بوی دهان داشته باشد. تمیز کردن روزانه زبان این بخش را پوشش می‌دهد. همچنین بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید تمیز کردن زبان ممکن است حس چشایی را هم بهتر کند.

اگر بو با تمیز کردن زبان برطرف نشد

بوی بد دهان علت‌های دیگری هم دارد؛ از جمله بیماری لثه، پوسیدگی، خشکی دهان و گاهی مشکلات بیرون از دهان. برای بررسی همه علت‌ها، تست ساده در خانه و برنامه روزانه، راهنمای جامع بوی بد دهان را بخوانید.

زبان را چگونه تمیز کنیم؟

زبان را روزی یک بار با زبان‌پاک‌کن یا مسواک، به‌آرامی و از عقب به جلو تمیز کنید. بنیاد سلامت دهان بریتانیا زبان‌پاک‌کن را معمولاً مؤثرترین وسیله می‌داند و می‌گوید اگر وسیله دیگری ندارید، می‌توانید با ملایمت از یک قاشق استفاده کنید. NHS هم مسواک زدن زبان یا استفاده از زبان‌پاک‌کن را برای بهبود زبان سفید توصیه می‌کند.

مراحل تمیز کردن زبان

بنیاد سلامت دهان بریتانیا این مراحل را پیشنهاد می‌کند:

1. جلوی آینه بایستید و زبان را بیرون بیاورید.
2. زبان‌پاک‌کن را به‌آرامی در عقب زبان بگذارید، اما نه آن‌قدر عقب که آزارتان دهد.
3. آن را آهسته به سمت نوک زبان بکشید.
4. وسیله را آب بکشید و تا تمیز شدن سطح تکرار کنید؛ یک یا دو بار برای هر ناحیه کافی است.
5. همیشه از عقب به جلو تمیز کنید.
6. در پایان دهان را بشویید و زبان‌پاک‌کن را با آب گرم و صابون بشویید.

اگر هنگام تمیز کردن زبان حالت تهوع دارم

بنیاد سلامت دهان بریتانیا می‌گوید حالت تهوع در ابتدا شایع است. می‌توانید از وسط زبان شروع کنید و به‌تدریج عقب‌تر بروید، هنگام تمیز کردن آهسته نفس را بیرون بدهید و فشار زیادی وارد نکنید. با تمرین، این حس معمولاً کمتر می‌شود.

زبان‌پاک‌کن، مسواک یا قاشق؟

تمیز کردن زبان جای مسواک را نمی‌گیرد

بنیاد سلامت دهان بریتانیا تأکید می‌کند که تمیز کردن زبان مفید است، اما جای مسواک زدن و تمیز کردن بین دندان‌ها را نمی‌گیرد. همچنین تمیز کردن زبان نباید دردناک باشد. اگر زبان هنگام تمیز کردن خونریزی می‌کند یا درد دارد، فشار را کم کنید و اگر ادامه یافت، به دندانپزشک بگویید.

مسواک، خمیردندان و دهانشویه چه اثری بر زبان دارند؟

مسواک نرم، خمیردندان ملایم و انتخاب درست دهانشویه به سلامت زبان کمک می‌کنند. NHS هنگام درد یا سفیدی زبان مسواک نرم را توصیه می‌کند و می‌گوید از خمیردندان حاوی سدیم لوریل سولفات استفاده نکنید. Cleveland Clinic هم مسواک نرم، تمیز کردن زبان و خمیردندان و دهانشویه فلورایددار ملایم را برای زبان سفید پیشنهاد می‌کند.

مسواک زدن درست

Cleveland Clinic مسواک زدن دست‌کم دو بار در روز و استفاده روزانه از نخ دندان را برای پیشگیری از زبان سفید توصیه می‌کند. فشار زیاد یا مسواک زبر ممکن است بافت‌های نرم دهان را آزار دهد. برای تکنیک درست، زاویه مسواک و مدت مسواک زدن، راهنمای روش صحیح مسواک زدن را ببینید.

دهانشویه‌ها را با دقت انتخاب کنید

Cleveland Clinic می‌گوید دهانشویه‌های حاوی مواد اکسیدکننده مثل پراکسید با زبان سیاه مودار مرتبط‌اند و توصیه می‌کند از دهانشویه بدون این مواد استفاده کنید. MedlinePlus هم استفاده بیش از حد از دهانشویه‌های حاوی مواد اکسیدکننده یا قابض را از علت‌های زبان مودار می‌داند. برای انتخاب دهانشویه مناسب، راهنمای دهانشویه را بخوانید و با دندانپزشک مشورت کنید.

خمیردندان و زبان حساس

اگر زبان شما دردناک یا حساس است، NHS پیشنهاد می‌کند از خمیردندان حاوی سدیم لوریل سولفات استفاده نکنید. این توصیه به معنای کنار گذاشتن خمیردندان فلورایددار نیست؛ فقط نوع آن را با دندانپزشک یا داروساز بررسی کنید. برای راهنمایی بیشتر، راهنمای انتخاب خمیر دندان را ببینید.

دندان مصنوعی، سیگار و قلیان چه اثری بر زبان دارند؟

دندان مصنوعی و دخانیات دو عامل رایج در مشکلات زبان‌اند. Cleveland Clinic دندان مصنوعی و سیگار، سیگار الکترونیکی و تنباکوی جویدنی را از علت‌های زبان سفید می‌داند. MedlinePlus سیگار زیاد را محرک و دردآور برای زبان و دندان مصنوعی آزارنده را از علت‌های درد زبان نام می‌برد.

دندان مصنوعی

NHS می‌گوید برفک در سالمندانی که دندان مصنوعی دارند شایع است و MedlinePlus دندان مصنوعی نامناسب را از عوامل خطر برفک می‌داند. NHS توصیه می‌کند شب‌ها دندان مصنوعی را خارج کنید و اگر خوب جا نمی‌افتد، استفاده از آن را ادامه ندهید و به دندانپزشک مراجعه کنید. تمیز کردن روزانه پروتز هم بخشی از مراقبت از زبان است.

سیگار، قلیان و سیگار الکترونیکی

Cleveland Clinic مصرف دخانیات را از علت‌های زبان سفید و زبان سیاه مودار می‌داند و توصیه می‌کند از سیگار و سیگار الکترونیکی پرهیز کنید. Cleveland Clinic همچنین سیگار زیاد را از علت‌های احتمالی لکوپلاکیا نام می‌برد. ترک دخانیات علاوه بر سلامت زبان، خطر بیماری لثه و سرطان دهان را هم کم می‌کند؛ برای ترک از پزشک کمک بگیرید.

در خانه برای زبان سفید یا دردناک چه کنیم؟

برای زبان سفید یا دردناک، NHS مسواک نرم، تمیز کردن زبان، نوشیدن نوشیدنی خنک با نی و پرهیز از غذای تند، ترش یا داغ، الکل و خمیردندان حاوی سدیم لوریل سولفات را توصیه می‌کند. Cleveland Clinic نوشیدن آب کافی و پرهیز از سیگار را هم اضافه می‌کند. این کارها ناراحتی را کم می‌کنند، اما جای معاینه لکه ماندگار را نمی‌گیرند.

کارهایی که کمک می‌کنند

• دندان‌ها را با مسواک نرم مسواک بزنید.
• زبان را روزی یک بار با زبان‌پاک‌کن یا مسواک به‌آرامی تمیز کنید.
• در طول روز آب کافی بنوشید.
• هنگام درد، نوشیدنی خنک را با نی بنوشید.
• غذای متنوع با میوه و سبزی کافی بخورید؛ Cleveland Clinic رژیم کم‌میوه و کم‌سبزی را از علت‌های زبان سفید می‌داند.

کارهایی که بهتر است انجام ندهید

• غذا و نوشیدنی تند، ترش یا داغ هنگام درد زبان.
• الکل، سیگار، قلیان و سیگار الکترونیکی.
• دهانشویه‌های حاوی پراکسید، مگر با نظر دندانپزشک.
• کشیدن محکم زبان‌پاک‌کن تا جایی که درد یا خونریزی ایجاد کند.

داروساز چه کمکی می‌کند؟

NHS می‌گوید داروساز می‌تواند درباره علت احتمالی زبان سفید یا دردناک، محصولاتی که درد یا تحریک را کم می‌کنند و اینکه آیا باید به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کنید، راهنمایی کند. NHS همچنین می‌گوید برای کم کردن درد ممکن است مسکن بدون نسخه کمک کند؛ نوع و مقدار آن را با داروساز هماهنگ کنید و بیماری‌ها و داروهای خود را به او بگویید.

چه زمانی برای مشکلات زبان به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کنیم؟

NHS می‌گوید اگر درد یا خارش زبان برطرف نمی‌شود یا بدتر می‌شود، یا لکه‌های سفید روی زبان دارید، به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید. Cleveland Clinic مراجعه را برای زبان سفیدی که پس از چند هفته بماند یا همراه درد و دشواری خوردن و صحبت باشد توصیه می‌کند. لکه پاک‌نشدنی، توده، زخم یا تغییر رنگ ماندگار هم باید معاینه شود.

گروه‌هایی که باید زودتر مراجعه کنند

Cleveland Clinic می‌گوید اگر سیستم ایمنی ضعیفی دارید و زبان سفید پیدا کرده‌اید، به پزشک مراجعه کنید. MedlinePlus هم می‌گوید کسانی که شیمی‌درمانی می‌شوند، داروی سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنند یا HIV مثبت هستند و علائم برفک دارند، باید با پزشک تماس بگیرند. افراد مبتلا به دیابت هم بهتر است تغییرات دهان را زودتر به دندانپزشک بگویند.

اگر تغییر زبان ظاهر را آزار می‌دهد

Cleveland Clinic می‌گوید حتی اگر زبان سفید فقط از نظر ظاهر شما را آزار می‌دهد، می‌توانید به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کنید. معاینه هم علت را مشخص می‌کند و هم اگر مشکل جدی‌تری وجود داشته باشد، زودتر پیدا می‌شود.

دندانپزشک یا پزشک مشکل زبان را چگونه بررسی می‌کند؟

دندانپزشک یا پزشک ابتدا درباره زمان شروع، علائم همراه و عادت‌های شما سؤال می‌کند و سپس زبان را به‌دقت نگاه می‌کند. MedlinePlus می‌گوید ممکن است آزمایش خون یا نمونه‌برداری برای بررسی بیماری‌های دیگر لازم شود. تصمیم درباره آزمایش با پزشک یا دندانپزشک است.

چه سؤال‌هایی ممکن است پرسیده شود؟

MedlinePlus این سؤال‌ها را نمونه‌هایی از پرسش‌های معاینه می‌داند:

1. اولین بار چه زمانی متوجه مشکل شدید؟
2. آیا قبلاً علائم مشابهی داشته‌اید؟
3. آیا درد، ورم، مشکل تنفس یا دشواری بلع دارید؟ آیا صحبت کردن یا حرکت زبان دشوار است؟
4. آیا حس چشایی تغییر کرده است؟
5. چه چیزی مشکل را بدتر می‌کند و چه چیزهایی را امتحان کرده‌اید؟
6. آیا مشکلی در دندان‌ها، لثه، لب یا گلو دارید؟ آیا زبان خونریزی می‌کند؟
7. آیا تب، بثورات پوستی یا آلرژی دارید؟
8. آیا دخانیات یا الکل مصرف می‌کنید؟

برای مراجعه آماده شوید

پیش از مراجعه، زمان شروع تغییر، فهرست داروها و مکمل‌ها، بیماری‌های زمینه‌ای و هر کاری که برای بهتر شدن انجام داده‌اید را یادداشت کنید. اگر دندان مصنوعی دارید، آن را همراه ببرید. اگر تغییر زبان آمد و رفت دارد، عکس گرفتن در روزهایی که دیده می‌شود ممکن است به توضیح شما کمک کند.

درمان بر اساس علت

MedlinePlus می‌گوید درمان به علت مشکل زبان بستگی دارد. برای مثال، به گفته MedlinePlus ممکن است برای آفت، لکوپلاکیا و برخی زخم‌های دیگر دهان دارو تجویز شود و برای مشکلی که از دندان مصنوعی است باید به دندانپزشک مراجعه کرد. هر دارویی را فقط با نسخه و نظر پزشک یا دندانپزشک مصرف کنید.

باورهای نادرست درباره زبان سفید

چند باور رایج درباره زبان سفید و تغییرات زبان وجود دارد که گاهی باعث نگرانی بی‌مورد و گاهی باعث بی‌توجهی می‌شود.

«زبان سفید یعنی بیماری جدی دارم»

نادرست. Cleveland Clinic می‌گوید زبان سفید معمولاً بی‌خطر و موقت است و اغلب نشانه این است که باید به بهداشت دهان یا سلامت عمومی بیشتر توجه کنید. با این حال لکه‌ای که پاک نمی‌شود یا ماندگار است، باید بررسی شود.

«هرچه زبان را محکم‌تر بتراشم، بهتر است»

نادرست. بنیاد سلامت دهان بریتانیا توصیه می‌کند با ملایمت و بدون فشار زیاد تمیز کنید. فشار زیاد ممکن است زبان را آزار دهد و به جای کمک، تحریک ایجاد کند.

«زبان سیاه یعنی عفونت خطرناک»

نادرست. Cleveland Clinic زبان سیاه مودار را بی‌خطر، برگشت‌پذیر و معمولاً قابل کنترل با بهداشت بهتر می‌داند. اگر با تمیز کردن بهتر نشد، دندانپزشک یا پزشک علت آن را بررسی می‌کند.

«زبان جغرافیایی مسری است یا به سرطان تبدیل می‌شود»

نادرست. MedlinePlus آن را بی‌خطر می‌داند و Cleveland Clinic می‌گوید لکه‌هایش خطر سرطانی شدن ندارند. با این حال تشخیص زبان جغرافیایی را هم به معاینه بسپارید.

«اگر زبان سفید را تمیز کنم و کم شود، دیگر هیچ تغییری مهم نیست»

نادرست. پوشش ساده با تمیز کردن کم می‌شود، اما لکه‌ای که پاک نمی‌شود، زخم ماندگار، توده یا تغییر رنگ پایدار را باید دندانپزشک یا پزشک ببیند.

جمع‌بندی

زبان سفید در بیشتر موارد از تجمع باکتری، ذرات غذا و سلول‌های مرده است و با تمیز کردن روزانه زبان، مسواک نرم و نوشیدن آب کافی کم می‌شود. برفک دهان، زبان جغرافیایی و زبان سیاه مودار هم به گفته منابع معتبر معمولاً قابل کنترل‌اند، هرچند برفک گاهی دارو لازم دارد و تشخیص هر کدام با معاینه است.

با این حال، لکه‌ای که با مالیدن پاک نمی‌شود، زخم یا توده ماندگار، درد یا سوزش بدترشونده و زبان سفیدی که پس از چند هفته باقی بماند باید به دندانپزشک یا پزشک نشان داده شود. تورم ناگهانی زبان همراه دشواری تنفس هم اورژانسی است. این راهنما جایگزین معاینه نیست؛ اگر درباره تغییرات زبان یا دهان خود سؤالی دارید، از طریق صفحه مشاوره رایگان راهنمایی بخواهید.