دیابت و سلامت دهان؛ ارتباط دوطرفه با بیماری لثه، خشکی دهان، برفک، ترمیم کند و مراقبت روزانه
فهرست مطالب ۲۵ بخش
- دیابت و سلامت دهان چه ارتباطی دارند؟
- چرا قند خون بالا به دهان آسیب می‌زند؟
- رابطه دوطرفه دیابت و بیماری لثه چیست؟
- نشانههای بیماری لثه در افراد دیابتی کدام‌اند؟
- خشکی دهان در دیابت چرا ایجاد میشود؟
- برفک دهان در دیابت، سوزش دهان و تغییر چشایی
- آیا دیابت خطر پوسیدگی دندان را بیشتر میکند؟
- کندی ترمیم زخم و درمان‌های دندانپزشکی
- در خانه به چه نشانه‌هایی در دهان توجه کنیم؟
- مراقبت روزانه از دهان در دیابت
- دندان مصنوعی و دیابت
- هر چند وقت یکبار به دندانپزشک برویم؟
- به دندانپزشک چه چیزهایی درباره دیابت و داروها بگوییم؟
- برنامه‌ریزی برای افت قند خون در روز نوبت دندانپزشکی
- پیش از جرم‌گیری عمقی یا کشیدن دندان چه هماهنگی‌هایی لازم است؟
- بعد از درمان دندانپزشکی در دیابت به چه چیزهایی توجه کنیم؟
- آیا درمان بیماری لثه به کنترل قند خون کمک میکند؟
- سیگار، دیابت و سلامت دهان
- دیابت و جایگزینی دندان از دست رفته
- چه زمانی باید فوری به دندانپزشک یا اورژانس مراجعه کرد؟
- اشتباه‌های رایج در مراقبت از دندان در دیابت کدام‌اند؟
- باورهای نادرست درباره دیابت و سلامت دهان
- چند موقعیت فرضی: دیابت و سلامت دهان در زندگی روزمره
- چه سؤال‌هایی از دندانپزشک و پزشک بپرسیم؟
- جمع‌بندی
دیابت و سلامت دهان ارتباطی نزدیک و دوطرفه دارند. افراد دیابتی، به‌ویژه وقتی قند خون به‌خوبی کنترل نشده است، بیشتر در معرض بیماری لثه، خشکی دهان، برفک و کندی ترمیم زخم‌ها هستند. از سوی دیگر، بیماری لثه ممکن است کنترل قند خون را دشوارتر کند. خبر خوب این است که مراقبت روزانه، معاینه منظم و کنترل قند خون بخش بزرگی از این خطرها را کم میکند.
این راهنمای دیابت و سلامت دهان بر پایه منابعی مانند مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا، مؤسسه ملی دیابت آمریکا، کلیولند کلینیک، انجمن دندانپزشکی آمریکا، آکادمی پریودنتولوژی آمریکا و سرویس سلامت بریتانیا نوشته شده است. توضیح می‌دهیم دیابت چه مشکلاتی در دهان ایجاد میکند، چه نشانه‌هایی را باید جدی گرفت، مراقبت روزانه چگونه است، به دندانپزشک چه بگویید و برای روز نوبت چه برنامه‌ای داشته باشید. این مطلب جایگزین معاینه یا نظر پزشک معالج شما نیست.
دیابت و سلامت دهان چه ارتباطی دارند؟
دیابت فقط چشم، کلیه، قلب و اعصاب را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد و دهان هم یکی از جاهایی است که از آن اثر می‌پذیرد. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا میگوید افراد دیابتی احتمال بیشتری برای بیماری لثه دارند و دیابت می‌تواند ترمیم را کند کند. خشکی دهان و برفک هم از مشکلات دیگری است که این منبع نام میبرد.
کنترل قند خون، نقطه مرکزی
در بحث دیابت و سلامت دهان، منابع اصلی این راهنما بر یک نکته تأکید دارند؛ هرچه قند خون بهتر کنترل شود، احتمال مشکلات دهان کمتر است. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا میگوید اگر دیابت تحت کنترل نباشد، احتمال مشکلات دهان بیشتر است. کلیولند کلینیک هم میگوید افرادی که دیابتشان به‌خوبی کنترل شده است، پوسیدگی یا بیماری لثه بیشتری از افراد بدون دیابت ندارند.
فهرست مشکلات رایج دهان در دیابت
کانال سلامت بهتر ویکتوریا، وب‌سایت سلامت دولت ایالت ویکتوریا در استرالیا، رایج‌ترین مشکلات دهان در افراد دیابتی را این‌گونه فهرست میکند:
- بیماری لثه (پریودنتال).
- پوسیدگی دندان.
- عفونت‌های قارچی مانند برفک دهان.
- تغییر حس چشایی.
- خشکی دهان به دلیل کم شدن بزاق.
مؤسسه ملی دیابت و بیماریهای گوارش و کلیه آمریکا هم سوزش دهان ناشی از قند خون کنترلنشده را به این فهرست اضافه میکند. در ادامه هر کدام را جداگانه توضیح می‌دهیم.
چرا دهان مهم است؟
مشکلات دهان فقط به دندان محدود نمی‌مانند. مؤسسه ملی دیابت آمریکا میگوید این مشکلات و از دست رفتن دندان ممکن است پیروی از برنامه غذایی سالم را سختتر کنند؛ برنامه‌ای که برای کنترل دیابت اهمیت دارد. همین منبع میگوید سالم نگه داشتن دهان، مدیریت دیابت را آسانتر میکند. بنابراین دیابت و سلامت دهان را باید با هم دید؛ مراقبت از دهان بخشی از مراقبت دیابت است، نه کاری جدا از آن.
ویژه خوانندگان لبخندنو
مشاوره تخصصی ایمپلنت رایگان
۵۰۰٬۰۰۰ تومان
رایگان
- بررسی شرایط شما توسط دندانپزشک
- برآورد هزینه و روش درمان مناسب
- بدون هیچ تعهدی برای شروع درمان
فرصت ثبت‌نام این دوره:
- چند سؤال کوتاه
- انتخاب شهر
- تأیید شماره
چرا قند خون بالا به دهان آسیب می‌زند؟
قند خون بالا از چند مسیر بر دهان اثر میگذارد و پیوند دیابت و سلامت دهان از همین مسیرها شکل می‌گیرد. کلیولند کلینیک میگوید دیابت کنترلنشده گلبول‌های سفید را، که دفاع اصلی بدن در برابر عفونت‌های باکتریایی دهان هستند، ضعیف میکند. مؤسسه ملی دیابت آمریکا هم توضیح میدهد که قند خون بالا ممکن است قند بزاق را افزایش دهد و این قند، غذای باکتری‌های مضر میشود.
ضعیف شدن دفاع بدن
کلیولند کلینیک توضیح میدهد که دیابت ممکن است دیواره رگ‌های خونی را ضخیم‌تر کند. در نتیجه، رساندن مواد مغذی به بافت‌ها و دور کردن مواد زائد از آن‌ها، از جمله در دهان، کندتر میشود. وقتی این اثر کنار ضعف گلبول‌های سفید قرار بگیرد، توان بدن برای مقابله با عفونت کم میشود. بیماری لثه هم یک عفونت باکتریایی است؛ به همین دلیل ممکن است در دیابت کنترلنشده شایع‌تر و شدیدتر باشد.
قند بیشتر در بزاق
مؤسسه ملی دیابت آمریکا میگوید قند بالای خون ممکن است باعث تجمع قند در بزاق شود. این قند به باکتری‌های مضر غذا میدهد و آن‌ها همراه با ذرات غذا لایه‌ای نرم و چسبنده به نام پلاک می‌سازند. پلاک باعث پوسیدگی میشود و اگر برداشته نشود، نزدیک لثه سفت میشود و به جرم تبدیل میشود که به بیماری لثه می‌انجامد.
بزاق کمتر
همین منبع میگوید دیابت و برخی داروهای دیابت ممکن است باعث شوند غدد بزاقی بزاق کمتری تولید کنند. بزاق ذرات غذا را می‌شوید، از رشد باکتری‌ها جلوگیری میکند، با اسیدهای باکتری‌ها مقابله میکند و مواد معدنی محافظ دارد. بنابراین وقتی بزاق کم شود، خطر پوسیدگی، بیماری لثه و دیگر مشکلات دهان بیشتر میشود.
رابطه دوطرفه دیابت و بیماری لثه چیست؟
رابطه دیابت و بیماری لثه یک‌طرفه نیست. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا میگوید افراد دیابتی بیشتر به بیماری لثه مبتلا می‌شوند و پژوهش‌ها نشان میدهند بیماری لثه هم ممکن است کنترل قند خون را دشوارتر کند. این منبع حتی میگوید بیماری لثه اغلب یکی از عوارض دیابت به شمار میآید. پس در رابطه دیابت و سلامت دهان، مراقبت از لثه به مراقبت از دیابت هم کمک میکند.
از دیابت به لثه
مؤسسه ملی دیابت آمریکا بیماری لثه را رایج‌ترین و جدی‌ترین مشکل دهان مرتبط با دیابت میداند. به گفته این منبع، قند خون بالا خطر پیشرفت بیماری لثه از مرحله خفیف به شدید را بیشتر میکند. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا هم میگوید افرادی که قند خونشان کنترل ضعیفی دارد، بیماری لثه را بیشتر و شدیدتر تجربه می‌کنند.
از لثه به دیابت
از سوی دیگر، انجمن دندانپزشکی آمریکا در وب‌سایت «ماوث‌هلتی» از یک «چرخه معیوب» سخن میگوید؛ بیماری جدی لثه ممکن است قند خون را بالا ببرد، کنترل دیابت را سختتر کند و خطر عفونت را افزایش دهد. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا هم میگوید این وضعیت ممکن است خطر عوارض دیابت را بیشتر کند. البته همین منبع یادآوری میکند که رابطه علت و معلولی میان بیماری لثه و بیماریهای دیگر هنوز به‌طور قطعی ثابت نشده است.
بیماری لثه چگونه پیش می‌رود؟
مؤسسه ملی دیابت آمریکا مراحل را این‌گونه توضیح میدهد. نخست التهاب لثه یا ژنژیویت پیدا میشود؛ لثه قرمز و متورم است و راحت خون میآید. اگر درمان نشود، به پریودنتیت می‌رسد؛ لثه از دندان فاصله می‌گیرد، پاکت‌هایی ایجاد میشود و استخوان و بافت نگه‌دارنده دندان تخریب می‌شوند. در نهایت دندان ممکن است لق شود. مراحل کامل در راهنمای جامع بیماری لثه آمده است.
نشانههای بیماری لثه در افراد دیابتی کدام‌اند؟
نشانههای بیماری لثه در افراد دیابتی همان نشانههای عمومی است، اما اهمیت بیشتری دارد. مؤسسه ملی دیابت آمریکا لثه قرمز، متورم یا خونریزی‌دهنده، لثه عقب‌رفته یا جداشده از دندان، دندان لق، بیشتر شدن فاصله بین دندانها، خشکی دهان و بوی بد دهانی را که با مسواک از بین نمی‌رود، از نشانه‌ها میداند. دیدن هر کدام دلیل مراجعه به دندانپزشک است.
نشانه‌هایی که کانال سلامت بهتر ویکتوریا اضافه میکند
کانال سلامت بهتر ویکتوریا توصیه میکند اگر این نشانه‌ها را دیدید، «فوراً» به دندانپزشک مراجعه کنید:
- لثه قرمز، متورم، حساس یا خونریزی‌دهنده.
- ترشح چرک مداوم از لثه.
- لثه‌ای که شل شده و از دندان فاصله گرفته است.
- مزه یا بوی بد دهان.
- دندان لق؛ گاهی حس جفت شدن دندانها را تغییر میدهد یا جا افتادن دندان مصنوعی را عوض میکند.
- باز شدن فاصله میان دندانها.
چرا بیماری لثه اغلب دیر دیده میشود؟
بیماری لثه در بسیاری از موارد درد واضحی ندارد و آرام پیش می‌رود. به همین دلیل، خونریزی هنگام مسواک را نباید عادی دانست. اگر لثه‌تان هنگام مسواک یا نخ دندان خون میآید، راهنمای خونریزی لثه علت‌ها و کارهای لازم را توضیح میدهد. درباره عقب رفتن لثه هم راهنمای تحلیل لثه را ببینید.
لق شدن دندان در دیابت
بیماری پیشرفته لثه ممکن است استخوان نگه‌دارنده دندان را از بین ببرد و دندان را لق کند. لق شدن دندان در بزرگسالان هیچ‌گاه عادی نیست و باید زود بررسی شود. علت‌ها، کارهای فوری و درمان‌های رایج در راهنمای لق شدن دندان توضیح داده شده است.
خشکی دهان در دیابت چرا ایجاد میشود؟
خشکی دهان در دیابت دو علت اصلی دارد؛ خود دیابت و برخی داروهای آن. مؤسسه ملی دیابت آمریکا میگوید هر دو ممکن است تولید بزاق را کم کنند. کلیولند کلینیک هم میگوید دیابت کنترلنشده می‌تواند جریان بزاق را کم کند. این منبع خشکی دهان را زمینه‌ساز زخم، عفونت و پوسیدگی دندان میداند، پس آن را بی‌اهمیت ندانید.
خشکی دهان چه پیامدهایی دارد؟
مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا میگوید خشکی دهان می‌تواند به درد، زخم، عفونت و پوسیدگی دندان منجر شود. انجمن دندانپزشکی آمریکا هم توضیح میدهد که بزاق باکتری‌های پوسیدگی‌زا را می‌شوید؛ پس بزاق کمتر ممکن است پوسیدگی بیشتری به همراه داشته باشد. کانال سلامت بهتر ویکتوریا هم «بی‌خطر» دانستن خشکی دهان را باوری نادرست میداند.
برای خشکی دهان چه کنیم؟
کانال سلامت بهتر ویکتوریا نوشیدن آب کافی و جویدن آدامس بدون قند را برای تحریک بزاق پیشنهاد میکند. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا هم میگوید پزشک یا دندانپزشک ممکن است برای خشکی دهان دارویی تجویز کند. اگر فکر می‌کنید یکی از داروهایتان باعث خشکی شده است، آن را خودسرانه قطع نکنید و موضوع را با پزشک معالج در میان بگذارید. کنترل خشکی دهان بخش مهمی از حفظ دیابت و سلامت دهان است.
راهنمای کامل خشکی دهان
خشکی دهان علت‌های دیگری هم دارد و راهکارهای کاهش آن مفصل‌تر از این بخش است. راهنمای خشکی دهان علت‌ها، اثر آن بر دندان مصنوعی و ایمپلنت، مراقبت در خانه و زمان مراجعه را توضیح میدهد.
برفک دهان در دیابت، سوزش دهان و تغییر چشایی
برفک دهان یک عفونت قارچی است که در افراد دیابتی بیشتر دیده میشود. کانال سلامت بهتر ویکتوریا میگوید قند بالای بزاق، کاهش مقاومت در برابر عفونت و خشکی دهان، رشد بیش از حد قارچ کاندیدا را آسان می‌کنند. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا هم برفک را عفونتی توصیف میکند که لکههای سفید و دردناک در دهان ایجاد میکند.
برفک چه شکلی دارد؟
به گفته کانال سلامت بهتر ویکتوریا، برفک معمولاً به شکل لکههای سفید روی بافتهای نرم دهان مانند زبان دیده میشود. این لکه‌ها اغلب پاک می‌شوند و جای آن‌ها سطحی قرمز باقی می‌ماند که ممکن است کمی خون بیاید. در واقع هر لکه سفیدی برفک نیست؛ بنابراین تشخیص را به دندانپزشک یا پزشک بسپارید.
چه کسانی بیشتر در معرض برفک‌اند؟
کلیولند کلینیک میگوید افراد دیابتی که به دلیل عفونت‌های مختلف زیاد آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند، بیشتر در معرض برفک دهان و زبان هستند. همین منبع پوشیدن دندان مصنوعی، به‌ویژه به‌طور مداوم، را هم زمینه‌ساز عفونت قارچی میداند. سیگار هم این خطر را بیشتر میکند.
درمان برفک
مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا میگوید دندانپزشک یا پزشک ممکن است داروی ضدقارچ تجویز کند و اگر دندان مصنوعی دارید، شاید محلول ویژه‌ای برای تمیز کردن آن لازم باشد. کانال سلامت بهتر ویکتوریا هم بهداشت خوب دهان و قند خون در محدوده هدف را در درمان برفک مؤثر میداند. انتخاب دارو و مدت مصرف آن با پزشک یا دندانپزشک است.
سوزش دهان و تغییر چشایی
کلیولند کلینیک سوزش دهان یا زبان را به وجود برفک نسبت میدهد. مؤسسه ملی دیابت آمریکا هم از سوزش دهان ناشی از قند خون کنترلنشده و تغییر مزه غذاها و نوشیدنی‌ها نام میبرد. کانال سلامت بهتر ویکتوریا میگوید علت تغییر چشایی در دیابت روشن نیست. اگر این تغییرها را دارید، به دندانپزشک و پزشک بگویید.
آیا دیابت خطر پوسیدگی دندان را بیشتر میکند؟
ممکن است، به‌ویژه وقتی قند خون کنترل نشده است. کانال سلامت بهتر ویکتوریا میگوید قند بیشتر در بزاق و دهان بسیار خشک باعث تجمع پلاک و در نتیجه پوسیدگی میشود. با این حال، کلیولند کلینیک تأکید میکند افرادی که دیابتشان خوب کنترل شده است، پوسیدگی بیشتری از دیگران ندارند. پس مسواک، فلوراید و کنترل قند نقش اصلی دارند.
پوسیدگی ریشه
کانال سلامت بهتر ویکتوریا میگوید پوسیدگی در ریشه دندان راحت‌تر رخ میدهد. ریشه معمولاً زیر لثه پنهان است، اما در بیماری لثه، لثه عقب می‌رود و ریشه نمایان میشود. همچنین عقب رفتن لثه ممکن است فاصله‌های بزرگ‌تری بین دندانها ایجاد کند که غذا و پلاک در آن‌ها گیر میکند. به همین دلیل تمیز کردن بین دندانها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
وعده‌های کوچک و مکرر
کلیولند کلینیک توضیح میدهد که برخی افراد دیابتی وعده‌های غذایی کوچک‌تر و مکرری در طول روز دارند و این ممکن است فرصت رشد باکتری‌ها را بیشتر کند. برنامه غذایی شما را پزشک یا متخصص تغذیه تعیین میکند و نباید آن را برای دندان تغییر دهید. اما می‌توانید از دندانپزشک بپرسید با این برنامه، مراقبت دهان را چگونه تنظیم کنید.
نقش فلوراید
کانال سلامت بهتر ویکتوریا میگوید فلوراید به تقویت مینای دندان و پیشگیری از پوسیدگی کمک میکند و مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار را توصیه میکند. درباره نحوه کار فلوراید و انواع آن، راهنمای فلوراید و درباره روند پوسیدگی، راهنمای پوسیدگی دندان را ببینید.
کندی ترمیم زخم و درمان‌های دندانپزشکی
ترمیم آهسته‌تر یکی از نکته‌های مهم در رابطه دیابت و سلامت دهان است. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا میگوید دیابت ممکن است ترمیم را کند کند و در نتیجه در درمان بیماری لثه اختلال ایجاد کند. کلیولند کلینیک هم میگوید افراد با دیابت کنترلنشده پس از جراحی دهان یا درمان‌های دیگر دندانپزشکی دیرتر بهبود پیدا می‌کنند.
زخم‌های کوچک داخل دهان
انجمن دندانپزشکی آمریکا میگوید دیابت ممکن است احتمال عفونی شدن بریدگی‌ها و زخم‌های کوچک داخل دهان را بیشتر کند. کلیولند کلینیک هم توصیه میکند اگر سیم یا براکت ارتودنسی زبان یا داخل دهان را برید، فوراً با ارتودنتیست تماس بگیرید. بنابراین زخم‌های کوچک را هم در دیابت ساده نگیرید.
زخمی که خوب نمی‌شود
سرویس سلامت بریتانیا میگوید زخم‌های دهان معمولاً ظرف یک تا دو هفته خوب می‌شوند، اما اگر زخمی بیش از سه هفته طول بکشد، باید آن را به پزشک یا دندانپزشک نشان داد. همین منبع زخمی را که با زخم‌های قبلی فرق دارد، خونریزی میکند یا دردناک‌تر و قرمزتر میشود هم دلیل مراجعه میداند. با توجه به کندی ترمیم در دیابت، برای نشان دادن چنین زخمی منتظر نمانید. توضیح بیشتر در راهنمای آفت و زخم دهان آمده است.
پس از درمان چه کنیم؟
کلیولند کلینیک میگوید دستورهای دندانپزشک پس از درمان را دقیق اجرا کنید. برنامه روز درمان، روزهای بعد و جلسه پیگیری را در بخش «بعد از درمان دندانپزشکی در دیابت» در ادامه همین مطلب آورده‌ایم.
در خانه به چه نشانه‌هایی در دهان توجه کنیم؟
مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا به افراد دیابتی توصیه میکند به‌طور منظم دهان خود را برای یافتن مشکلات بررسی کنند. لثه متورم یا خونریزی‌دهنده هنگام مسواک و نخ دندان، خشکی، درد، لکههای سفید و مزه بد در دهان از نشانه‌هایی است که این منبع نام میبرد. همه این‌ها دلیل مراجعه به دندانپزشک‌اند.
بررسی ساده در آینه
بررسی در خانه جای معاینه را نمی‌گیرد، اما کمک میکند تغییرها را زودتر ببینید. در نور خوب، لثه بالا و پایین، سطح زبان، داخل گونه‌ها و کف دهان را نگاه کنید. اگر دندان مصنوعی دارید، آن را بیرون بیاورید و زیرش را هم ببینید. این کار را با نظر دندانپزشک به عادتی منظم تبدیل کنید.
چه چیزهایی را یادداشت کنیم؟
- از چه زمانی لثه‌تان خون میآید یا متورم شده است.
- آیا خشکی دهان در شب یا روز بیشتر است.
- محل و اندازه هر زخم یا لکه سفید و تاریخ دیدن آن.
- آیا دندانی لق شده یا جفت شدن دندانها تغییر کرده است.
- آیا اخیراً قند خونتان بالاتر یا ناپایدارتر بوده است.
این یادداشت‌ها در جلسه معاینه به دندانپزشک کمک میکند تصویر دقیق‌تری از دیابت و سلامت دهان شما داشته باشد.
تشخیص با خودتان نیست
بررسی در خانه فقط برای دیدن تغییرهاست، نه برای تشخیص بیماری یا رد کردن آن. هیچ نشانه‌ای را به این دلیل که درد ندارد نادیده نگیرید. اگر تغییری دیدید، نوبت بگیرید و تصمیم درباره علت و درمان را به دندانپزشک یا پزشک بسپارید. در دیابت و سلامت دهان، زود دیدن تغییرها مهم است، اما تشخیص کار متخصص است.
مراقبت روزانه از دهان در دیابت
مراقبت از دندان در دیابت با مراقبت عمومی تفاوت چندانی ندارد، اما پیوستگی آن مهم‌تر است. منابع معتبر بر مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار، تمیز کردن روزانه بین دندانها، کنترل قند خون، پرهیز از دخانیات و معاینه منظم تأکید دارند. این کارها ساده‌اند، اما اثر آن‌ها بر دیابت و سلامت دهان در طول زمان جمع میشود.
مسواک زدن
انجمن دندانپزشکی آمریکا مسواک زدن دو بار در روز، هر بار دستکم دو دقیقه، با مسواک نرم را توصیه میکند. کلیولند کلینیک حتی مسواک زدن پس از هر وعده غذایی را پیشنهاد میدهد. کانال سلامت بهتر ویکتوریا هم یادآوری میکند که مرز لثه و دندان را به‌آرامی مسواک بزنید، زیرا فشار زیاد ممکن است باعث عقب رفتن لثه شود. جزئیات تکنیک در راهنمای روش درست مسواک زدن آمده است.
تمیز کردن بین دندانها
مسواک به همه سطح‌های بین دندانها نمی‌رسد. کانال سلامت بهتر ویکتوریا استفاده روزانه از نخ دندان یا مسواک بین‌دندانی را توصیه میکند و کلیولند کلینیک میگوید دستکم روزی یک بار نخ دندان بکشید. اگر نمی‌دانید کدام ابزار برای شما مناسب‌تر است، از دندانپزشک بپرسید. راهنمای نخ دندان روش‌ها را توضیح میدهد.
دهانشویه
مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا میگوید دندانپزشک ممکن است برای درمان بیماری لثه دهانشویه ویژه‌ای تجویز کند. دهانشویه جایگزین مسواک و نخ دندان نیست. اگر دهان خشکی دارید، درباره نوع دهانشویه مناسب از دندانپزشک بپرسید. انواع دهانشویه در راهنمای دهانشویه توضیح داده شده است.
خلاصه مراقبت روزانه برای دیابت و سلامت دهان
| کار | چند بار | نکته |
|---|---|---|
| مسواک با خمیر فلورایددار | دو بار در روز | مسواک نرم، فشار کم |
| نخ یا مسواک بین‌دندانی | روزی یک بار | همه فاصله‌ها |
| تمیز کردن دندان مصنوعی | هر روز | بیرون آوردن و شستن |
| نگاه کردن به دهان | منظم | یادداشت تغییرها |
| آب کافی | در طول روز | کاهش خشکی دهان |
دندان مصنوعی و دیابت
اگر دندان مصنوعی دارید، دیابت چند نکته به مراقبت از آن اضافه میکند. انجمن دندانپزشکی آمریکا و کلیولند کلینیک هر دو میگویند دندان مصنوعی یا بریج متحرک را هر روز بیرون بیاورید و کامل تمیز کنید. کلیولند کلینیک پوشیدن مداوم دندان مصنوعی را هم زمینه‌ساز عفونت قارچی میداند.
جا نیفتادن و زخم زیر دندان مصنوعی
مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا توصیه میکند اگر دندان مصنوعی‌تان درست جا نمی‌افتد یا لثه‌تان زخم شده است، به دندانپزشک بگویید. کانال سلامت بهتر ویکتوریا هم میگوید لق شدن دندان‌های طبیعی ممکن است جا افتادن دندان مصنوعی را تغییر دهد. با توجه به کندی ترمیم، زخم زیر دندان مصنوعی را زود به دندانپزشک نشان دهید.
مراقبت از دندان مصنوعی
روش تمیز کردن، نگهداری شبانه و زمان مراجعه برای اصلاح دندان مصنوعی در راهنمای مراقبت از دندان مصنوعی آمده است. اگر دندان مصنوعی شل شده است، راهنمای ریلاین دندان مصنوعی توضیح میدهد چه گزینه‌هایی وجود دارد.
هر چند وقت یکبار به دندانپزشک برویم؟
فاصله مناسب معاینه را دندانپزشک بر اساس وضعیت دیابت و سلامت دهان شما تعیین میکند. کانال سلامت بهتر ویکتوریا مراجعه هر شش تا دوازده ماه را پیشنهاد میکند و کلیولند کلینیک میگوید دستکم سالی دو بار دندانها و لثهها تمیز و معاینه شوند. انجمن دندانپزشکی آمریکا هم میگوید مراجعه منظم برای افراد دیابتی «ضروری» است.
چه کسانی به نوبتهای نزدیک‌تر نیاز دارند؟
اگر بیماری لثه دارید، قند خونتان ناپایدار است، سیگار می‌کشید یا دهانتان خشک است، ممکن است دندانپزشک نوبتهای نزدیکتری پیشنهاد کند. مؤسسه ملی دیابت آمریکا توصیه میکند از دندانپزشک بپرسید هر چند وقت یکبار برای تمیز کردن و معاینه مراجعه کنید.
در جلسه معاینه چه اتفاقی می‌افتد؟
دندانپزشک دندانها، لثه، زبان و بافتهای نرم را بررسی میکند و در صورت نیاز عمق فضای بین لثه و دندان را می‌سنجد. ممکن است عکس رادیوگرافی هم لازم باشد. سپس جرم‌ها برداشته میشود و درباره مراقبت در خانه راهنمایی می‌گیرید. روند کامل در راهنمای معاینه دوره‌ای دندان آمده است.
جرم‌گیری منظم
جرم را فقط تمیز کردن حرفه‌ای برمی‌دارد. انجمن دندانپزشکی آمریکا میگوید جرم‌گیری عمقی در مطب ممکن است به کاهش هموگلوبین A1C، یعنی میانگین قند خون در سه ماه گذشته، کمک کند. جرم‌گیری منظم یکی از ساده‌ترین قدم‌ها برای حفظ دیابت و سلامت دهان است. تفاوت جرم‌گیری معمول و عمقی در راهنمای جرم‌گیری دندان توضیح داده شده است.
به دندانپزشک چه چیزهایی درباره دیابت و داروها بگوییم؟
در دندانپزشکی برای بیماران دیابتی، برنامه‌ریزی ایمن به اطلاعات کامل نیاز دارد. مؤسسه ملی دیابت آمریکا توصیه میکند از دیابت، مدت آن، مشکلات مرتبط با آن و همه داروهایتان به دندانپزشک بگویید و او را از هر تغییر سلامت، از جمله بالا رفتن قند خون، باخبر کنید. کلیولند کلینیک هم میگوید در هر جلسه، وضعیت دیابت خود را به دندانپزشک بگویید.
فهرست اطلاعاتی که همراه ببرید
برای اینکه دندانپزشک تصویر کاملی از دیابت و سلامت دهان شما داشته باشد، این اطلاعات را همراه ببرید:
- نوع دیابت و از چه زمانی تشخیص داده شده است.
- نام همه داروها و مقدار مصرف آن‌ها، همان‌طور که پزشک نوشته است.
- آخرین نتیجه آزمایش میانگین قند خون (هموگلوبین A1C) اگر آن را می‌دانید.
- سابقه افت قند خون، دفعات آن و زمان آخرین مورد.
- عوارض دیابت مانند مشکلات قلب، کلیه، چشم یا اعصاب.
- نام و شماره تماس پزشک معالج.
چرا فهرست داروها مهم است؟
کلیولند کلینیک میگوید دندانپزشک به نام و مقدار همه داروهای شما نیاز دارد تا داروهایی تجویز کند که کمترین تداخل را با داروهای فعلی داشته باشند. همین منبع میگوید اگر عفونت مهمی در حال درمان باشد، ممکن است مقدار انسولین نیاز به تنظیم داشته باشد. این تنظیم فقط با پزشک معالج است.
سابقه افت قند خون
کلیولند کلینیک توضیح میدهد که اگر قبلاً افت قند خون داشته‌اید، احتمال تکرار آن بیشتر است. پس به دندانپزشک بگویید آخرین مورد کی بوده، هر چند وقت یکبار رخ میدهد و اگر انسولین تزریق می‌کنید، آخرین نوبت آن چه زمانی بوده است. این اطلاعات به تیم دندانپزشکی کمک میکند آماده باشد.
اگر از دندانپزشکی می‌ترسید
مؤسسه ملی دیابت آمریکا میگوید اگر از مراجعه به دندانپزشک نگران هستید، احساس خود را به دندانپزشک و کارکنان بگویید تا درمان را با نیاز شما هماهنگ کنند. راهکارهای بیشتر در راهنمای ترس از دندانپزشکی آمده است.
برنامه‌ریزی برای افت قند خون در روز نوبت دندانپزشکی
افت قند خون در دندانپزشکی، که هیپوگلیسمی هم نامیده میشود، ممکن است رخ دهد؛ به‌ویژه اگر وعده غذایی جابه‌جا شود. سرویس سلامت بریتانیا میگوید افت قند بیشتر در افرادی دیده میشود که انسولین یا برخی داروهای دیگر دیابت مصرف می‌کنند و حذف یا تأخیر وعده غذایی از علت‌های آن است. پس برنامه روز نوبت را از پیش با پزشک هماهنگ کنید.
نشانههای افت قند خون
سرویس سلامت بریتانیا این نشانه‌ها را برای افت قند خون نام میبرد:
- احساس گرسنگی، سرگیجه، اضطراب یا تحریک‌پذیری.
- تعریق، لرزش و گزگز لب‌ها.
- تپش قلب، خستگی یا ضعف.
- تاری دید و گیجی.
اگر هنگام درمان یکی از این نشانه‌ها را حس کردید، فوراً به دندانپزشک یا دستیار بگویید تا درمان متوقف شود.
پیش از نوبت از پزشک چه بپرسیم؟
مؤسسه ملی دیابت آمریکا توصیه میکند پیش از جراحی دهان یا درمان گسترده، از پزشک بپرسید هر چند وقت یکبار قند خون را پیش و پس از درمان بسنجید، آیا تغییری در داروها لازم است و درد پس از درمان را چگونه کنترل کنید. کلیولند کلینیک هم میگوید پزشک یا دندانپزشک به شما خواهد گفت آیا برنامه غذایی یا زمان و مقدار انسولین نیاز به تغییر دارد.
چه چیزهایی همراه داشته باشیم؟
سرویس سلامت بریتانیا توصیه میکند افرادی که داروی دیابت مصرف می‌کنند، چیزی برای بالا بردن سریع قند خون، مانند نوشیدنی شیرین یا قرص گلوکز، همراه داشته باشند. اگر پزشک سنجش قند را برای روز درمان توصیه کرده است، وسیله سنجش قند خون را هم همراه ببرید. مقدار و نوع خوراکی مناسب برای شما را پزشک یا تیم مراقبت دیابت تعیین میکند.
نکته‌های عملی برای زمان نوبت
انتخاب زمانی از روز که قند خونتان معمولاً پایدارتر است، می‌تواند کمک کند. همچنین اگر درمان طولانی است، بپرسید آیا امکان استراحت کوتاه وجود دارد. اگر قرار است بی‌حسی بگیرید و پس از آن تا مدتی نتوانید غذا بخورید، برنامه غذا و دارو را از پیش با پزشک هماهنگ کنید. این نکته‌ها کلی‌اند و جزئیات آن‌ها با نظر پزشک معالج و دندانپزشک تعیین میشود.
اگر فرد هوشیاری‌اش را از دست داد
سرویس سلامت بریتانیا میگوید به فردی که بر اثر افت شدید قند خون بیهوش شده است، خوراکی یا نوشیدنی ندهید، زیرا نمی‌تواند به‌طور ایمن قورت دهد. اگر فرد پاسخ طبیعی نمی‌دهد یا بیهوش است، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. همین منبع میگوید اگر افت قند مکرر یا شبانه دارید یا نشانه‌ها را همیشه تشخیص نمی‌دهید، با پزشک صحبت کنید.
پیش از جرم‌گیری عمقی یا کشیدن دندان چه هماهنگی‌هایی لازم است؟
درمان‌های گسترده‌تر مانند جرم‌گیری عمقی، کشیدن دندان یا جراحی لثه به هماهنگی بیشتری نیاز دارند. کلیولند کلینیک توصیه میکند پیش از درمان بیماری لثه با پزشک خود صحبت کنید و از او بخواهید درباره وضعیت عمومی‌تان با دندانپزشک یا متخصص لثه گفت‌وگو کند. نام و شماره پزشک را هم به دندانپزشک بدهید.
درمان‌های غیرفوری و فوری
کلیولند کلینیک میگوید اگر قند خون به‌خوبی کنترل نشده است، درمان‌های غیراورژانسی دندانپزشکی را به تعویق بیندازید. با این حال، همین منبع تأکید میکند عفونت‌های حاد، مانند آبسه، باید فوراً درمان شوند. پس تعویق فقط برای درمان‌های برنامه‌ریزی‌شده است، نه برای عفونت یا درد شدید.
آنتی‌بیوتیک پیش از جراحی
کلیولند کلینیک میگوید اگر جراحی دهان برنامه‌ریزی شده باشد، پزشک یا دندانپزشک به شما خواهد گفت آیا پیش از آن به آنتی‌بیوتیک نیاز دارید. این تصمیم برای هر فرد جداگانه گرفته میشود و نباید خودسرانه آنتی‌بیوتیک مصرف کرد.
کشیدن دندان
اگر کشیدن دندان لازم است، علاوه بر هماهنگی با پزشک، دستورهای پس از کشیدن را دقیق اجرا کنید و نشانههای عفونت را جدی بگیرید. مراحل و مراقبت‌ها در راهنمای کشیدن دندان آمده است.
مقایسه درمان‌های رایج از نظر هماهنگی
| درمان | هماهنگی با پزشک | نکته دیابت |
|---|---|---|
| معاینه و جرم‌گیری معمول | معمولاً اطلاع کافی است | گفتن داروها |
| جرم‌گیری عمقی | گفت‌وگو با پزشک | ترمیم لثه |
| کشیدن دندان | گفت‌وگو با پزشک | ترمیم زخم |
| جراحی لثه یا ایمپلنت | هماهنگی کامل | قند پایدار |
این جدول کلی است؛ دندانپزشک و پزشک معالج بر اساس وضعیت شما تصمیم می‌گیرند.
بعد از درمان دندانپزشکی در دیابت به چه چیزهایی توجه کنیم؟
بعد از درمان، سه کار اهمیت دارد: اجرای دقیق دستورهای دندانپزشک، پیگیری قند خون طبق برنامه پزشک و توجه به نشانههای عفونت. مؤسسه ملی دیابت آمریکا میگوید قند خون بالا خطر عفونت پس از جراحی دهان را بیشتر میکند و ممکن است ترمیم دهان را طولانی‌تر کند. به همین دلیل، دوره پس از درمان برای افراد دیابتی اهمیت ویژه‌ای دارد.
همان روز درمان
- دستورهای دندانپزشک درباره خوردن، مسواک زدن و دارو را بگیرید و اگر نکته‌ای روشن نیست، همان‌جا بپرسید.
- اگر بی‌حسی مانع غذا خوردن طبق برنامه شد، همان برنامه‌ای را اجرا کنید که از پیش با نظر پزشک معالج تعیین شده است.
- قند خون را به همان فاصله‌ای بسنجید که پزشک معالج تعیین کرده است.
- برای کنترل درد فقط از روشی استفاده کنید که پزشک یا دندانپزشک گفته است؛ مؤسسه ملی دیابت آمریکا پرسیدن آن را پیش از درمان توصیه میکند.
روزهای بعد
کلیولند کلینیک میگوید ترمیم در افراد دیابتی ممکن است بیشتر طول بکشد. بنابراین اگر بهبود کندتر از انتظار به نظر می‌رسد، آن را به دندانپزشک بگویید. همچنین بیشتر شدن درد یا ورم به‌جای کم شدن آن، ترشح چرک، بوی بد ماندگار یا تب را بدون تأخیر به دندانپزشک اطلاع دهید. اگر ورم به سمت چشم یا گردن گسترش یافت یا بلع و تنفس دشوار شد، فوراً به اورژانس بیمارستان بروید.
جلسه پیگیری
اگر دندانپزشک جلسه کنترل تعیین کرده است، آن را حتی در صورت نبود درد از دست ندهید. در این جلسه ترمیم بررسی میشود؛ پس اگر قند خون در این مدت ناپایدار بوده، آن را هم بگویید. به این ترتیب، دندانپزشک می‌تواند برنامه نگهداری را با وضعیت دیابت و سلامت دهان شما هماهنگ کند.
آیا درمان بیماری لثه به کنترل قند خون کمک میکند؟
منابع معتبر میگویند ممکن است کمک کند. انجمن دندانپزشکی آمریکا میگوید پژوهش‌ها نشان میدهند درمان بیماری لثه ممکن است به بهتر شدن کنترل قند خون کمک کند. کانال سلامت بهتر ویکتوریا هم میگوید درمان بیماری لثه ممکن است قند خون را در افراد دیابتی بهتر کند. این درمان جایگزین داروها و برنامه پزشک نیست.
درمان بیماری لثه شامل چه چیزهایی است؟
مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا میگوید افراد مبتلا به بیماری لثه باید توسط دندانپزشک درمان شوند. دندانپزشک ممکن است جرم‌گیری عمقی انجام دهد یا شما را برای جراحی لثه به متخصص لثه ارجاع دهد. ممکن است دهانشویه ویژه‌ای هم تجویز شود. نوع درمان به شدت بیماری بستگی دارد.
پاسخ به درمان
کانال سلامت بهتر ویکتوریا میگوید به‌طور کلی، افرادی که قند خونشان در محدوده هدف است، به درمان دندانپزشکی پاسخ بسیار خوبی میدهند. همچنین این منبع میگوید ترک سیگار به بهبود ترمیم در افرادی که برای بیماری لثه درمان می‌شوند کمک میکند. بنابراین درمان لثه و کنترل قند را باید در کنار هم دنبال کرد.
نگهداری پس از درمان
درمان بیماری لثه با یک جلسه تمام نمی‌شود. مراقبت روزانه در خانه و معاینه‌های پیگیری لازم است تا بیماری برنگردد. فاصله این جلسه‌ها را دندانپزشک یا متخصص لثه تعیین میکند. این پیگیری منظم، یکی از پایه‌های حفظ دیابت و سلامت دهان در درازمدت است.
سیگار، دیابت و سلامت دهان
سیگار یکی از عواملی است که دیابت و سلامت دهان را هم‌زمان تحت تأثیر قرار میدهد. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا میگوید سیگار بیماری لثه را بدتر میکند و مشکلات خشکی دهان و برفک را هم شدیدتر میکند. مؤسسه ملی دیابت آمریکا هم میگوید سیگار خطر بسیاری از مشکلات دیابت و دهان را بیشتر میکند.
اثر بر جریان خون لثه
کلیولند کلینیک میگوید سیگار به نظر می‌رسد جریان خون لثه را مختل کند و این ممکن است ترمیم زخم در این ناحیه را تحت تأثیر قرار دهد. همین منبع افراد دیابتی سیگاری را در معرض خطر بسیار بیشتری برای برفک و بیماری لثه میداند.
کمک برای ترک
انجمن دندانپزشکی آمریکا یادآوری میکند که هم سیگار و هم تنباکوی بدون دود به سلامت دهان آسیب می‌زنند. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا میگوید پزشک یا دندانپزشک می‌تواند در ترک سیگار به شما کمک کند. اثر سیگار بر ایمپلنت در راهنمای ایمپلنت برای افراد سیگاری توضیح داده شده است.
دیابت و جایگزینی دندان از دست رفته
اگر دندانی را از دست داده‌اید، دیابت به‌خودی‌خود مانع جایگزینی آن نیست، اما برنامه‌ریزی دقیق‌تری لازم دارد. کنترل قند خون، سلامت لثه، وضعیت استخوان و هماهنگی با پزشک معالج در انتخاب درمان نقش دارند. گزینه‌ها شامل بریج، دندان مصنوعی و ایمپلنت است و هر کدام ملاحظات خود را دارند.
ایمپلنت در افراد دیابتی؛ خلاصه
بسیاری از افراد دیابتی با کنترل مناسب قند خون می‌توانند ایمپلنت را بررسی کنند. در این مسیر، دندانپزشک معمولاً با پزشک معالج هماهنگ میشود، وضعیت لثه را پیش از کاشت کنترل میکند و مراقبت پس از جراحی را دقیق‌تر برنامه‌ریزی میکند. جزئیات شرایط، آمادگی، روز جراحی و نشانههای هشدار در راهنمای ایمپلنت دندان برای افراد دیابتی آمده است. اگر با خود درمان آشنا نیستید، راهنمای جامع ایمپلنت دندان اجزا و مراحل آن را توضیح میدهد.
گزینه‌های دیگر
اگر ایمپلنت فعلاً مناسب نیست، گزینه‌های دیگری وجود دارد. راهنمای گزینه‌های جایگزینی دندان از دست رفته بریج، دندان مصنوعی و ایمپلنت را با هم مقایسه میکند. همچنین راهنمای شرایط کاندیدای ایمپلنت عوامل مؤثر در تصمیم را توضیح میدهد.
هزینه‌ها
هزینه ایمپلنت برای افراد دیابتی همان هزینه عمومی است، اما ممکن است درمان لثه یا پیوند استخوان پیش از آن لازم باشد. بازه کلی قیمت ایمپلنت کره‌ای ۱۴٬۸۰۰٬۰۰۰ تا ۲۷٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان برای هر واحد است و روکش را شامل نمی‌شود. قیمت‌های به‌روز در صفحه هزینه‌ها آمده است.
چه زمانی باید فوری به دندانپزشک یا اورژانس مراجعه کرد؟
برخی نشانه‌ها نباید تا نوبت بعدی منتظر بمانند. کانال سلامت بهتر ویکتوریا میگوید با دیدن نشانههای بیماری لثه، مانند ترشح چرک یا دندان لق، فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید. کلیولند کلینیک هم میگوید عفونت‌های حاد مانند آبسه باید فوراً درمان شوند. کانال سلامت بهتر ویکتوریا کاهش مقاومت در برابر عفونت را از پیامدهای کنترل ضعیف قند خون میداند؛ بنابراین تأخیر را جایز ندانید.
مراجعه فوری به دندانپزشک
- ورم لثه یا صورت، درد شدید یا ترشح چرک.
- دندانی که ناگهان لق شده است.
- زخم یا لکه‌ای که بیش از سه هفته طول کشیده یا بدتر میشود.
- زخم زیر دندان مصنوعی که خوب نمی‌شود.
مراجعه فوری به اورژانس بیمارستان
اگر ورم صورت یا گردن در حال گسترش است، تب دارید، یا در تنفس، بلع یا باز کردن دهان مشکل دارید، منتظر نوبت دندانپزشکی نمانید و فوراً به اورژانس بیمارستان بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. نشانههای افت شدید قند خون، مانند گیجی شدید یا کاهش هوشیاری، هم نیاز به کمک فوری دارد. درباره عفونت‌های دندانی، راهنمای آبسه دندان و راهنمای اورژانس دندانپزشکی را ببینید.
جدول تصمیم: کدام نشانه، چه اقدامی؟
این جدول نشانههای مهم دیابت و سلامت دهان را کنار مسیر پیشنهادی میگذارد. ردیف‌ها از توصیه‌های منابع همین مطلب گرفته شده‌اند و ردیف ورم در حال گسترش، اصل احتیاط در عفونت‌های دهان را نشان میدهد. با این حال، اگر مطمئن نیستید، تماس با دندانپزشک یا پزشک را عقب نیندازید.
| نشانه | اقدام پیشنهادی |
|---|---|
| لثه قرمز، متورم یا خونریزی‌دهنده | نوبت دندانپزشکی بدون صبر تا جلسه بعد |
| ترشح چرک از لثه یا دندان لق | مراجعه فوری به دندانپزشک |
| آبسه یا عفونت حاد دندان | درمان فوری، حتی اگر قند ناپایدار است |
| زخم دهانی که بیش از سه هفته مانده | معاینه پزشک یا دندانپزشک |
| لکه سفید، سوزش یا خشکی ماندگار دهان | گفتن به دندانپزشک برای بررسی |
| لرزش، تعریق یا گیجی هنگام درمان | گفتن فوری به تیم درمان |
| ورم در حال گسترش، تب، دشواری تنفس یا بلع | اورژانس بیمارستان یا تماس با ۱۱۵ |
| بیهوشی یا پاسخ ندادن طبیعی | تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ |
اشتباه‌های رایج در مراقبت از دندان در دیابت کدام‌اند؟
بیشتر اشتباه‌ها از این باور می‌آیند که مشکل دهان تا وقتی درد ندارد مهم نیست. در حالی که منابع این راهنما بر مراجعه با دیدن نخستین نشانه‌ها تأکید دارند. شناختن این اشتباه‌ها کمک میکند از آن‌ها دوری کنید.
اشتباه‌هایی در خانه
- صبر کردن تا درد: کانال سلامت بهتر ویکتوریا میگوید با دیدن نشانه‌هایی مانند لثه خونریزی‌دهنده یا دندان لق فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید.
- مسواک زدن با فشار زیاد: همین منبع میگوید فشار زیاد روی مرز لثه ممکن است باعث عقب رفتن لثه شود.
- بی‌اهمیت دانستن خشکی دهان: این منبع «بی‌خطر بودن» خشکی دهان را باوری نادرست میداند.
- پوشیدن شبانه‌روزی دندان مصنوعی: کلیولند کلینیک پوشیدن مداوم آن را زمینه‌ساز عفونت قارچی میداند.
- مصرف خودسرانه داروی ضدقارچ یا آنتی‌بیوتیک: انتخاب دارو و مدت مصرف آن با دندانپزشک یا پزشک است.
اشتباه‌هایی پیرامون نوبت دندانپزشکی
- نگفتن دیابت به دندانپزشک: مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا تأکید میکند که دیابت خود را حتماً به دندانپزشک بگویید.
- تغییر خودسرانه دارو پیش از نوبت: مؤسسه ملی دیابت آمریکا میگوید درباره هر تغییری در داروها پیش از جراحی دهان از پزشک بپرسید.
- جابه‌جا کردن وعده غذایی بدون هماهنگی: سرویس سلامت بریتانیا حذف یا تأخیر وعده غذایی را از علت‌های افت قند خون میداند.
- عقب انداختن درمان آبسه: کلیولند کلینیک درمان‌های غیرفوری را در قند کنترلنشده قابل تعویق میداند، اما میگوید عفونت‌های حاد مانند آبسه باید فوراً درمان شوند.
- رها کردن پیگیری پس از درمان لثه: نگهداری منظم بخشی از درمان است و فاصله آن را دندانپزشک تعیین میکند.
به همین دلیل، اگر یکی از این اشتباه‌ها را در برنامه خود می‌بینید، آن را در نوبت بعدی با دندانپزشک و پزشک معالج در میان بگذارید. در نتیجه، برنامه‌ای خواهید داشت که برای دیابت و سلامت دهان شما هر دو مناسب است.
باورهای نادرست درباره دیابت و سلامت دهان
درباره دیابت و سلامت دهان باورهای نادرستی رایج است که ممکن است باعث بی‌توجهی یا نگرانی بی‌دلیل شوند. منابع معتبر به چند مورد از آن‌ها پاسخ داده‌اند. شناختن این باورها کمک میکند درباره دیابت و سلامت دهان خود تصمیم‌های بهتری بگیرید.
«بیماری لثه بخش اجتناب‌ناپذیر دیابت است»
کانال سلامت بهتر ویکتوریا این را باوری نادرست میداند. به گفته این منبع، بهداشت خوب دهان و قند خون به‌خوبی کنترل‌شده خطر بیماری لثه را به‌شدت کم میکند.
«افراد دیابتی حتماً دندانهایشان را از دست میدهند»
کلیولند کلینیک میگوید با بهداشت خوب دهان و کنترل خوب قند خون، احتمال عفونت لثه و در نتیجه خطر از دست رفتن دندان بسیار کم میشود. پس از دست رفتن دندان سرنوشت حتمی نیست.
«خشکی دهان بی‌خطر است»
کانال سلامت بهتر ویکتوریا این را هم نادرست میداند. خشکی دهان خطر پوسیدگی و عفونت‌های دهان را بیشتر میکند؛ بنابراین اگر آن را حس می‌کنید، کمک بگیرید.
«دیابتی‌ها پس از جراحی دهان حتماً عارضه دارند»
کلیولند کلینیک میگوید با مراقبت دقیق پزشکی، نزدیک نگه داشتن قند خون به حد طبیعی و مراقبت خوب دندانپزشکی، مشکلات پس از جراحی در افراد دیابتی بیشتر از دیگران نیست. البته هر فرد وضعیت خاص خود را دارد و تصمیم با دندانپزشک و پزشک است.
چند موقعیت فرضی: دیابت و سلامت دهان در زندگی روزمره
موقعیت‌های زیر فرضی‌اند و برای نشان دادن مسیر تصمیم نوشته شده‌اند، نه برای تشخیص. در هر کدام، تصمیم نهایی با دندانپزشک و پزشک معالج است. با این حال، مرور آن‌ها نشان میدهد توصیه‌های منابع درباره دیابت و سلامت دهان در عمل چه شکلی پیدا می‌کنند.
موقعیت اول: خونریزی لثه و قند ناپایدار
خانمی میانسال با دیابت نوع دو چند هفته است هنگام مسواک خون می‌بیند. پزشکش هم گفته آزمایش اخیر قند او بالاتر از قبل بوده است. او خونریزی لثه را مهم نمی‌داند؛ در حالی که مؤسسه ملی دیابت آمریکا آن را از نشانههای بیماری لثه میداند. همچنین آکادمی پریودنتولوژی آمریکا میگوید بیماری لثه ممکن است کنترل قند را دشوارتر کند. بنابراین قدم منطقی، نوبت دندانپزشکی و خبر دادن نتیجه معاینه به پزشک معالج است.
موقعیت دوم: کشیدن دندان برای فردی که انسولین تزریق میکند
مردی مسن که انسولین تزریق میکند، باید دندانی را بکشد. پیش از نوبت، از پزشک خود می‌پرسد قند را پیش و پس از درمان چند وقت یکبار بسنجد و آیا تغییری در داروها لازم است؛ همان پرسش‌هایی که مؤسسه ملی دیابت آمریکا پیشنهاد میکند. او چیزی برای بالا بردن سریع قند همراه میبرد و به دستیار میگوید اگر لرزش یا تعریق داشت، درمان را متوقف کنند. برنامه دقیق غذا و انسولین او را فقط پزشک معالج تعیین میکند.
موقعیت سوم: لکه سفید و دندان مصنوعی
خانمی سالمند دندان مصنوعی کامل دارد و شب‌ها آن را بیرون نمی‌آورد. حالا لکههای سفیدی روی کام و زبانش می‌بیند. این لکه‌ها ممکن است برفک باشند، اما هر لکه سفیدی برفک نیست. به همین دلیل، او به‌جای مصرف خودسرانه دارو به دندانپزشک مراجعه میکند. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا میگوید در درمان برفک ممکن است داروی ضدقارچ و محلول ویژه تمیز کردن دندان مصنوعی لازم شود.
موقعیت چهارم: ورم صورت و تب
فردی دیابتی از چند روز پیش دندان‌درد دارد و حالا گونه‌اش ورم کرده و تب دارد. او نباید منتظر نوبت عادی بماند. ورم در حال گسترش همراه با تب، به‌ویژه اگر بلع یا تنفس سخت شده باشد، مراجعه فوری به اورژانس بیمارستان را لازم میکند. کلیولند کلینیک هم تأکید میکند عفونت‌های حاد مانند آبسه باید فوراً درمان شوند.
این موقعیت‌ها چه چیزی را نشان میدهند؟
در هر چهار موقعیت، الگوی مشترک یکی است: دیدن تغییر، گفتن آن به دندانپزشک و هماهنگی با پزشک معالج. در نتیجه، مدیریت دیابت و سلامت دهان کاری گروهی میان شما، دندانپزشک و پزشک است.
چه سؤال‌هایی از دندانپزشک و پزشک بپرسیم؟
پرسیدن سؤال‌های درست کمک میکند مراقبت از دیابت و سلامت دهان هماهنگ شود. پیش از جلسه، سؤال‌هایتان را بنویسید و پاسخ‌ها را یادداشت کنید. اگر درمان گسترده‌ای در پیش دارید، از دندانپزشک بخواهید با پزشک معالج شما هماهنگ شود. پرسش‌های زیر نقطه شروع خوبی‌اند.
سؤال‌هایی برای دندانپزشک
- وضعیت لثه من چگونه است و آیا نشانه‌ای از بیماری لثه می‌بینید؟
- هر چند وقت یکبار باید برای معاینه و جرم‌گیری مراجعه کنم؟
- چه ابزاری برای تمیز کردن بین دندان‌هایم مناسب‌تر است؟
- برای خشکی دهانم چه کاری می‌توانم انجام دهم؟
- آیا این درمان با داروهای فعلی من تداخلی دارد؟
سؤال‌هایی برای پزشک معالج
- پیش و پس از درمان دندانپزشکی، قند خونم را چند وقت یکبار بسنجم؟
- آیا در روز درمان تغییری در غذا یا داروهایم لازم است؟
- اگر هنگام درمان قندم افتاد، دقیقاً چه کنم؟
- آیا داروهایم ممکن است باعث خشکی دهان شوند؟
- آیا وضعیت فعلی قند خونم برای درمان برنامه‌ریزی‌شده مناسب است؟
جمع‌بندی
دیابت و سلامت دهان به هم گره خورده‌اند. دیابت، به‌ویژه وقتی کنترل نشده باشد، خطر بیماری لثه، خشکی دهان، برفک، پوسیدگی و کندی ترمیم را بیشتر میکند و بیماری لثه هم ممکن است کنترل قند خون را دشوارتر کند. خبر خوب این است که مسواک زدن دو بار در روز، تمیز کردن روزانه بین دندانها، کنترل قند خون، ترک سیگار و معاینه منظم بخش بزرگی از این خطرها را کم می‌کنند.
برای حفظ سلامت دهان در دیابت، در هر جلسه، بیماری و داروهایتان را به دندانپزشک بگویید و برنامه روز درمان را با پزشک معالج هماهنگ کنید. نشانه‌هایی مانند لثه خونریزی‌دهنده، دندان لق، خشکی، لکه سفید یا زخمی که خوب نمی‌شود را جدی بگیرید و ورم در حال گسترش، تب یا دشواری تنفس و بلع را فوری پیگیری کنید. این مطلب جایگزین معاینه نیست؛ برای بررسی وضعیت خود می‌توانید از مشاوره رایگان استفاده کنید.
سؤالات متداول
آیا دیابت باعث بیماری لثه میشود؟
دیابت بهتنهایی علت مستقیم بیماری لثه نیست، اما خطر آن را بیشتر میکند. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا میگوید افراد دیابتی احتمال بیشتری برای ابتلا به بیماری لثه دارند و این خطر وقتی دیابت کنترل نشده باشد بیشتر است. پلاک همچنان عامل اصلی است؛ بنابراین مسواک، تمیز کردن بین دندانها و معاینه منظم اهمیت زیادی دارد.
آیا بیماری لثه قند خون را بالا میبرد؟
منابع معتبر میگویند این رابطه دوطرفه است. آکادمی پریودنتولوژی آمریکا توضیح میدهد که بیماری لثه ممکن است کنترل قند خون را برای افراد دیابتی دشوارتر کند. مؤسسه ملی تحقیقات دندانپزشکی آمریکا هم میگوید داشتن بیماری لثه ممکن است کنترل قند خون را سختتر کند. به همین دلیل درمان لثه بخشی از مراقبت دیابت به شمار میآید.
چرا افراد دیابتی دهان خشک دارند؟
به گفته مؤسسه ملی دیابت و بیماریهای گوارش و کلیه آمریکا، دیابت و برخی داروهای دیابت ممکن است باعث شوند غدد بزاقی بزاق کمتری بسازند. بزاق کمتر یعنی شستوشوی کمتر دهان و خطر بیشتر پوسیدگی، بیماری لثه و عفونت. نوشیدن آب و آدامس بدون قند کمک میکند، اما خشکی ماندگار را باید به دندانپزشک یا پزشک گفت.
برفک دهان در دیابت چه شکلی دارد؟
برفک یک عفونت قارچی است. کانال سلامت بهتر ویکتوریا میگوید معمولاً به شکل لکههای سفید روی بافتهای نرم دهان مانند زبان دیده میشود و با پاک کردن، سطحی قرمز باقی میگذارد که ممکن است کمی خون بیاید. اگر چنین لکههایی دیدید، برای تشخیص و درمان به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کنید و خودسرانه دارو مصرف نکنید.
آیا افراد دیابتی دندانهایشان را زودتر از دست میدهند؟
لزوماً نه. کلیولند کلینیک میگوید دیابت کنترلنشده خطر بیماری لثه و از دست رفتن دندان را بیشتر میکند، اما با مسواک زدن دستکم دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار، نخ دندان روزانه و کنترل خوب قند خون، خطر عفونت لثه و از دست رفتن دندان بسیار کم میشود. معاینه منظم هم مشکلات را زودتر نشان میدهد.
افراد دیابتی هر چند وقت یکبار باید به دندانپزشک بروند؟
فاصله مناسب برای هر فرد را دندانپزشک تعیین میکند. کانال سلامت بهتر ویکتوریا مراجعه هر شش تا دوازده ماه را پیشنهاد میکند و کلیولند کلینیک میگوید دستکم سالی دو بار دندانها و لثهها تمیز و معاینه شوند. اگر بیماری لثه دارید یا قند خونتان ناپایدار است، ممکن است نوبتهای نزدیکتری لازم باشد.
قبل از کشیدن دندان یا جرم‌گیری عمقی، دیابت را به چه کسی بگوییم؟
هم به دندانپزشک و هم به پزشک معالج. مؤسسه ملی دیابت آمریکا توصیه میکند پیش از جراحی دهان یا درمان گسترده دندان به پزشک خبر دهید و بپرسید قند خون را چند وقت یکبار بسنجید و آیا تغییری در داروها لازم است. هیچ تغییری در دارو یا غذا را خودسرانه انجام ندهید.
اگر هنگام دندانپزشکی قندم افتاد چه کنم؟
فوراً به دندانپزشک یا دستیار بگویید تا درمان متوقف شود. سرویس سلامت بریتانیا لرزش، تعریق، گرسنگی، سرگیجه، تپش قلب، گزگز لب و گیجی را از نشانههای افت قند میداند. برنامه اقدام در این شرایط را از پیش با پزشک خود مشخص کنید. اگر فرد هوشیاری‌اش را از دست داد، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
آیا افراد دیابتی می‌توانند ایمپلنت دندان انجام دهند؟
بسیاری از افراد دیابتی با کنترل مناسب قند خون و هماهنگی دندانپزشک و پزشک معالج می‌توانند ایمپلنت را بررسی کنند. تصمیم نهایی به وضعیت قند خون، سلامت لثه، استخوان فک و بیماریهای همراه بستگی دارد و با معاینه گرفته میشود. جزئیات کامل در راهنمای ایمپلنت دندان برای افراد دیابتی در سایت آمده است.
چرا دیابت و سلامت دهان را باید با هم پیگیری کرد؟
چون هر کدام بر دیگری اثر میگذارد. مؤسسه ملی دیابت آمریکا میگوید سالم نگه داشتن دهان مدیریت دیابت را آسانتر میکند و خشکی دهان را نشانه مهمی از دیابت میداند. کانال سلامت بهتر ویکتوریا هم میگوید نخستین نشانههای دیابت ممکن است در دهان دیده شوند. با این حال، تشخیص دیابت فقط با آزمایش و نظر پزشک انجام میشود.
منابع و مطالعه بیشتر
- Diabetes & Oral Health National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIH)
- Diabetes, Gum Disease, & Other Dental Problems National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIH)
- Oral Health Problems and Diabetes Cleveland Clinic
- Diabetes and dental health American Dental Association (MouthHealthy)
- Diabetes and oral health Better Health Channel (Victoria State Government)
- Gum Disease and Other Diseases American Academy of Periodontology
- Low blood sugar (hypoglycaemia) NHS
- Mouth ulcers NHS
این منابع برای آگاهی عمومی معرفی شده‌اند؛ تشخیص و تصمیم درمانی فقط پس از معاینه دندانپزشک انجام میشود.
مطالب مرتبط
شرایط ایمپلنت
لق شدن دندان در بزرگسالان؛ علت‌ها، موارد اورژانسی، کارهای فوری و درمان از جرم‌گیری عمقی تا آتل‌بندی
لق شدن دندان در بزرگسالان طبیعی نیست؛ علت‌ها از بیماری لثه و ضربه تا دندان‌قروچه و بارداری، موارد اورژانسی، کارهای فوری، بررسی…
شرایط ایمپلنت
تحلیل لثه؛ علت عقب رفتن لثه، علائم، راه‌های جلوگیری از پیشرفت و درمان‌ها از باندینگ تا پیوند لثه
تحلیل لثه چیست و چرا لثه عقب می‌رود؟ علت‌ها، علائم مثل حساسیت و بلند شدن دندان، توقف پیشرفت، باندینگ، ارتودنسی، پیوند لثه…
شرایط ایمپلنت
خونریزی لثه؛ علت‌ها، کارهایی که در خانه باید کرد، زمان مراجعه به دندانپزشک و نشانههای هشدار
خونریزی لثه از چیست و چه باید کرد؟ علت‌های رایج و کمتر شایع، مسواک و نخ درست، بارداری، داروها، خونریزی اطراف ایمپلنت…
دیدگاه‌ها ۰
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفری باشید که تجربه یا پرسش خود را می‌نویسد.