آفت دهان؛ علت‌ها، مراقبت در خانه، زخم ناشی از دندان مصنوعی و ارتودنسی و زمان مراجعه

آفت دهان زخم کوچک، سطحی و دردناکی است که روی پوشش نرم داخل دهان ظاهر می‌شود؛ معمولاً سفید، زرد یا خاکستری با حاشیه قرمز. بیشتر آفت‌ها بی‌خطرند و در یک تا دو هفته خودبه‌خود خوب می‌شوند، اما تا آن زمان غذا خوردن، حرف زدن و حتی مسواک زدن را ناخوشایند می‌کنند. از سوی دیگر، زخمی که خوب نمی‌شود را نباید آفت ساده فرض کرد و باید معاینه شود.

در این راهنما بر اساس منابع معتبر پزشکی توضیح می‌دهیم آفت دهان چه شکلی دارد، چه چیزهایی آن را تحریک می‌کنند، زخم‌هایی که از دندان مصنوعی، ارتودنسی یا دندان تیز ایجاد می‌شوند چه تفاوتی دارند، در خانه چه کارهایی کمک می‌کند و دقیقاً چه زمانی باید به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کنید.

آفت دهان چیست و چه شکلی دارد؟

آفت دهان یا زخم آفتی نوعی زخم کم‌عمق در پوشش مخاطی داخل دهان است. MedlinePlus آن را زخم باز و دردناکی توصیف می‌کند که سفید یا زرد است و هاله‌ای قرمز دورش دیده می‌شود. healthdirect می‌گوید بیشتر آفت‌ها کوچک‌اند و ممکن است تکی یا چندتایی ظاهر شوند. آفت سرطانی نیست و سرطان هم ایجاد نمی‌کند.

آفت از کجا شروع می‌شود؟

Cleveland Clinic توضیح می‌دهد که گاهی پیش از دیده شدن زخم، در همان ناحیه سوزش یا گزگز حس می‌شود. به گفته MedlinePlus، سپس یک لکه یا برجستگی قرمز و دردناک ظاهر می‌شود که به زخم باز تبدیل می‌شود؛ زخم سفید یا زرد است و با شروع بهبود، رنگ آن به خاکستری می‌گراید.

آفت دهان چه احساسی دارد؟

درد آفت معمولاً با غذا خوردن، نوشیدن، حرف زدن یا مسواک زدن بیشتر می‌شود. healthdirect همین موضوع را از علائم اصلی آفت می‌داند. غذاهای شور، تند و ترش هم به گفته Better Health زخم را تحریک می‌کنند. در نتیجه بسیاری از افراد در چند روز اول آفت، غذای نرم‌تر و ملایم‌تری انتخاب می‌کنند.

آفت دهان چقدر شایع است؟

آفت یکی از رایج‌ترین مشکلات دهان است. healthdirect و Better Health می‌گویند حدود یک نفر از هر پنج نفر آفت‌های مکرر دارد. MedlinePlus اضافه می‌کند که هر کسی ممکن است آفت بزند، زنان بیشتر از مردان دچار آن می‌شوند و آفت ممکن است در برخی خانواده‌ها بیشتر دیده شود.

ویژه خوانندگان لبخندنو

مشاوره تخصصی ایمپلنت رایگان

۵۰۰٬۰۰۰ تومان رایگان

• بررسی شرایط شما توسط دندانپزشک
• برآورد هزینه و روش درمان مناسب
• بدون هیچ تعهدی برای شروع درمان

فرصت ثبت‌نام این دوره: ۱۴۰۵/۰۷/۱۰

1. چند سؤال کوتاه
2. انتخاب شهر
3. تأیید شماره

دریافت مشاوره رایگان

حدود یک دقیقه · بدون ثبت‌نام · بدون هزینه

آفت دهان با تبخال چه فرقی دارد؟

آفت و تبخال دو مشکل جدا هستند. آفت داخل دهان روی پوشش نرم ظاهر می‌شود و مسری نیست، در حالی که تبخال معمولاً روی لب یا دور دهان ظاهر می‌شود و از ویروسی مسری است. NHS می‌گوید تبخال اغلب با گزگز، خارش یا سوزش شروع می‌شود و گاهی به شکل چند زخم بسیار ریز داخل دهان هم دیده می‌شود.

چرا تشخیص این دو مهم است؟

مراقبت از این دو کمی متفاوت است. برای مثال، تبخال مسری است و باید از تماس نزدیک و استفاده مشترک از وسایل شخصی پرهیز کرد، اما Oral Health Foundation تأکید می‌کند که آفت با بوسیدن یا لیوان و قاشق مشترک منتقل نمی‌شود. اگر مطمئن نیستید زخم شما کدام است، داروساز، پزشک یا دندانپزشک می‌تواند با دیدن آن راهنمایی کند.

انواع آفت: کوچک، بزرگ و خوشه‌ای

Cleveland Clinic آفت‌ها را سه دسته می‌کند. این دسته‌بندی کمک می‌کند بفهمید زخم شما معمولی است یا باید زودتر معاینه شود. با این حال تشخیص نوع زخم با معاینه است و از روی ظاهر در خانه نمی‌توان با اطمینان درباره آن نظر داد.

آفت کوچک (مینور)

رایج‌ترین نوع است. Cleveland Clinic می‌گوید این آفت‌ها معمولاً کمتر از یک سانتی‌متر قطر دارند و در چند هفته بدون جای زخم خوب می‌شوند. Oral Health Foundation اندازه آن‌ها را حدود نوک مداد توصیف می‌کند و زمان بهبود را یک تا دو هفته می‌داند.

آفت بزرگ (ماژور)

این نوع کمتر دیده می‌شود، اما شدیدتر است. Cleveland Clinic می‌گوید آفت بزرگ معمولاً بیش از یک سانتی‌متر است، بسیار دردناک است و اغلب جای زخم باقی می‌گذارد و بهبود آن ممکن است ماه‌ها طول بکشد. Oral Health Foundation اضافه می‌کند که این زخم‌ها عمیق‌ترند، ممکن است نزدیک لوزه‌ها ظاهر شوند و بلع را دردناک کنند. چنین زخمی را باید دندانپزشک یا پزشک ببیند.

آفت خوشه‌ای (هرپتی‌فرم)

نوع نادری است که به جای یک زخم، تعداد زیادی زخم بسیار ریز کنار هم ظاهر می‌شوند. Cleveland Clinic می‌گوید این نوع معمولاً در حدود دو هفته خوب می‌شود و اغلب جای زخم نمی‌گذارد. با وجود نامش، این نوع آفت از ویروس تبخال نیست.

آفت معمولاً کجا ظاهر می‌شود؟

آفت بیشتر روی پوشش نرم و متحرک دهان ظاهر می‌شود. Cleveland Clinic و healthdirect محل‌های رایج را سطح داخلی لب و گونه، روی زبان یا زیر آن، کف دهان و پایه لثه می‌دانند. Better Health پشت سقف دهان و ناحیه اطراف لوزه را هم نام می‌برد. آفت زبان معمولاً روی کناره‌ها یا زیر زبان است.

چرا محل زخم اهمیت دارد؟

محل زخم گاهی سرنخی از علت آن می‌دهد. برای مثال، زخمی که درست کنار یک دندان شکسته یا لبه پروتز است، ممکن است از سایش همان دندان یا پروتز باشد. از سوی دیگر، NHS می‌گوید زخمی که با آفت‌های قبلی شما فرق دارد، مثلاً بزرگ‌تر است یا نزدیک پشت گلو ظاهر شده، باید معاینه شود.

آیا آفت روی لثه با مشکل لثه فرق دارد؟

بله. آفت روی لثه زخمی سطحی با مرکز روشن و حاشیه قرمز است، در حالی که التهاب لثه بیشتر با قرمزی، تورم و خونریزی هنگام مسواک همراه است. اگر لثه شما متورم است یا خونریزی دارد، راهنمای خونریزی لثه و بیماری لثه را بخوانید. تورم دردناک همراه چرک هم ممکن است آبسه باشد که باید زود بررسی شود.

چه چیزهایی باعث آفت دهان می‌شوند؟

علت دقیق آفت دهان شناخته نشده است، اما منابع پزشکی چند محرک را نام می‌برند. NHS می‌گوید بیشتر زخم‌های تکی از چیزهایی است که می‌توان از آن‌ها پرهیز کرد؛ مثل گاز گرفتن گونه، پروتز یا ارتودنسی نامناسب، پرکردگی زبر یا دندان تیز، بریدگی یا سوختگی هنگام غذا، و خستگی و استرس. برخی محرک‌ها هم همیشه در کنترل ما نیستند.

محرک‌هایی که اغلب قابل پرهیزند

بر اساس فهرست NHS و Cleveland Clinic، این موارد در بسیاری از افراد آفت را تحریک می‌کنند:

• گاز گرفتن داخل گونه یا زبان، به‌ویژه هنگام غذا خوردن با عجله؛
• سایش دندان مصنوعی، ارتودنسی، پرکردگی زبر یا دندان تیز و شکسته؛
• بریدگی یا سوختگی با غذای سفت یا نوشیدنی داغ؛
• آسیب لثه با مسواک زدن خشن یا خمیردندانی که برای شما تحریک‌کننده است؛
• حساسیت یا عدم تحمل برخی غذاها؛
• خستگی، استرس و اضطراب.

محرک‌هایی که همیشه در کنترل ما نیستند

NHS تغییرات هورمونی مثل بارداری، ژنتیک، کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی، برخی داروها و ترک سیگار را هم نام می‌برد؛ برخی افراد وقتی تازه سیگار را ترک می‌کنند آفت می‌زنند. Cleveland Clinic تغییرات هورمونی دوره قاعدگی و برخی بیماری‌هایی را که با سیستم ایمنی ارتباط دارند هم اضافه می‌کند. با این حال، اگر فکر می‌کنید دارویی باعث آفت شما شده، آن را خودسرانه قطع نکنید و با پزشک خود صحبت کنید.

آیا آفت از گرمی یا سردی غذا است؟

در منابع پزشکی که بررسی کردیم، آفت به «گرمی» یا «سردی» غذا به معنای طب سنتی نسبت داده نشده است. آنچه منابع می‌گویند، این است که برخی غذاها در افراد حساس محرک آفت‌اند و غذاهای تند، شور و ترش زخم موجود را تحریک می‌کنند. بنابراین بهتر است محرک‌های شخصی خود را شناسایی کنید.

زخم دهان از دندان مصنوعی، ارتودنسی و دندان تیز

زخمی که از سایش مداوم یک جسم ایجاد شود، زخم تروماتیک یا آسیبی نام دارد. Oral Health Foundation می‌گوید این زخم‌ها معمولاً تکی هستند و پس از برطرف شدن علت خوب می‌شوند. Better Health سایش مداوم به دندان‌های نامرتب یا تیز و شکسته، دندان مصنوعی و ارتودنسی را از علت‌های زخم دهان می‌داند. در این حالت درمان اصلی، رفع علت سایش است.

زخم ناشی از دندان مصنوعی

پروتزی که خوب جا نیفتاده یا با گذشت زمان لق شده، ممکن است روی لثه یا کام فشار بیاورد یا بساید. NHS پروتز نامناسب را از علت‌های آفت و زخم دهان می‌داند و Oral Health Foundation می‌گوید گاهی پروتز باید تنظیم شود. لبه پروتز را خودتان سنباده نزنید و نتراشید، چون ممکن است شکل آن خراب شود. برای نکات شست‌وشو و نگهداری، راهنمای مراقبت از دندان مصنوعی را بخوانید و اگر پروتز لق شده، ریلاین دندان مصنوعی را بشناسید.

زخم ناشی از ارتودنسی و الاینر

براکت‌ها، سیم‌ها و گاهی لبه الاینر ممکن است به داخل لب و گونه بسایند. healthdirect توصیه می‌کند برای پیشگیری از آفت، مطمئن شوید ارتودنسی یا پروتز شما خوب جا افتاده است. Better Health هم الاینر و اسپلینت دهانی را از عواملی می‌داند که زخم را تحریک می‌کنند. اگر سیمی بیرون زده یا لبه الاینر تیز است، به ارتودنتیست خبر دهید. درباره مراقبت از الاینر، راهنمای ارتودنسی نامرئی را ببینید.

زخم ناشی از دندان شکسته یا پرکردگی زبر

لبه تیز یک دندان شکسته یا پرکردگی ناصاف ممکن است هر بار که زبان یا گونه به آن می‌خورد، زخم ایجاد کند. Oral Health Foundation می‌گوید دندان تیز یا پرکردگی زبر ممکن است صاف شود. اگر دندانی شکسته است، راهنمای ترمیم دندان شکسته را بخوانید. دندان شکسته را خودتان با سوهان یا وسیله دیگری صاف نکنید.

گاز گرفتن مکرر گونه

برخی افراد بارها یک نقطه از گونه را گاز می‌گیرند. گاهی این موضوع با عادت، استرس یا شکل قرار گرفتن دندان‌ها ارتباط دارد. اگر زخمی دائماً در یک نقطه تکرار می‌شود، به دندانپزشک بگویید تا علت آن را بررسی کند.

آیا کمبود ویتامین و آهن با آفت ارتباط دارد؟

در برخی افراد بله. NHS کمبود آهن، روی، فولات، ویتامین‌های گروه B یا ویتامین D را از محرک‌های آفت می‌داند و MedlinePlus به‌ویژه آهن، فولات و ویتامین B12 را نام می‌برد. Better Health می‌گوید در بیشتر افراد علت مشخصی برای آفت پیدا نمی‌شود، اما در تعداد کمی، کمبود ویتامین B، فولات یا آهن نقش دارد.

آیا باید خودسرانه مکمل مصرف کرد؟

نه. healthdirect می‌گوید مکمل ویتامین B12 ممکن است به بهبود آفت کمک کند، اما پیش از مصرف مکمل باید از پزشک پرسید که برای شما مناسب است یا نه. Cleveland Clinic هم توصیه می‌کند درباره کمبودهای احتمالی با پزشک صحبت کنید. پزشک ممکن است با آزمایش خون وضعیت شما را بررسی کند.

رژیم غذایی متعادل چه نقشی دارد؟

NHS و healthdirect رژیم غذایی سالم و متعادل را از راه‌های کاهش احتمال آفت می‌دانند. Oral Health Foundation به‌ویژه خوردن میوه و سبزی کافی را توصیه می‌کند. در واقع رژیم متنوع کمک می‌کند بدن کمبود مواد مغذی نداشته باشد، اما آفت‌های مکرر را باید پزشک بررسی کند.

آفت مکرر: چرا بعضی افراد بارها آفت می‌زنند؟

برخی افراد با وجود سلامت عمومی، بارها دچار آفت می‌شوند. Oral Health Foundation این حالت را آفت‌های عودکننده می‌نامد و می‌گوید علت دقیق آن شناخته نشده و مسری نیست. Cleveland Clinic می‌گوید شروع آفت در سنین پایین و ادامه آن در طول زندگی رایج است، اما اولین آفت پس از چهل سالگی غیرمعمول است.

آفت مکرر در چه سنی شایع‌تر است؟

Cleveland Clinic می‌گوید آفت بیشتر در نوجوانان و افراد بیست تا سی ساله دیده می‌شود و Oral Health Foundation هم آفت عودکننده را در کودکان، نوجوانان و جوانان شایع‌تر می‌داند. خبر خوب این است که به گفته healthdirect، در بیشتر افراد علائم آفت‌های مکرر با گذشت زمان خفیف‌تر و کم‌تکرارتر می‌شود.

چه زمانی آفت‌های مکرر نیاز به بررسی دارند؟

MedlinePlus می‌گوید اگر بیش از دو یا سه بار در سال آفت می‌زنید، با پزشک تماس بگیرید. Cleveland Clinic هم تکرار دو یا سه بار در سال را دلیل مراجعه می‌داند. NHS اضافه می‌کند که آفت‌های متعدد ممکن است با بیماری‌هایی مانند سلیاک، کرون، لیکن پلان دهانی یا ضعف سیستم ایمنی همراه باشند. بنابراین بررسی پزشکی در این حالت منطقی است.

دفترچه آفت چه کمکی می‌کند؟

اگر آفت‌های مکرر دارید، یادداشت کردن تاریخ شروع، محل، تعداد زخم‌ها، غذاهایی که پیش از آن خورده‌اید، دوره‌های استرس یا خستگی و داروهای مصرفی به پزشک کمک می‌کند الگوی آن را بهتر ببیند. Cleveland Clinic توصیه می‌کند محرک‌های خود را بشناسید و تا حد ممکن از آن‌ها پرهیز کنید.

آفت دهان چند روز طول می‌کشد تا خوب شود؟

بیشتر آفت‌ها بدون درمان خوب می‌شوند. NHS و healthdirect زمان معمول را یک تا دو هفته و Better Health ده تا چهارده روز می‌دانند. MedlinePlus می‌گوید درد معمولاً ظرف ۷ تا ۱۰ روز کم می‌شود، اما بهبود کامل ممکن است یک تا سه هفته طول بکشد. آفت‌های بزرگ‌تر دیرتر خوب می‌شوند.

آیا می‌توان آفت را سریع‌تر خوب کرد؟

NHS صریحاً می‌گوید آفت برای خوب شدن به زمان نیاز دارد و راه میان‌بر سریعی وجود ندارد. Better Health هم می‌گوید نمی‌توان بهبود زخم را جلو انداخت، اما می‌توان علائم را کنترل کرد و خطر عوارض را کاهش داد. بنابراین هدف مراقبت در خانه، کم کردن درد و تحریک است، نه حذف فوری زخم.

جای زخم می‌ماند؟

healthdirect می‌گوید بیشتر آفت‌ها بدون جای زخم خوب می‌شوند، اما آفت‌های بزرگ‌تر ممکن است جای زخم باقی بگذارند. Cleveland Clinic هم آفت بزرگ را نوعی می‌داند که اغلب جای زخم می‌گذارد. این یکی از دلایلی است که آفت بزرگ باید زودتر معاینه شود.

در خانه برای آفت دهان چه کنیم؟

مراقبت در خانه بر پرهیز از تحریک زخم و تمیز نگه داشتن دهان تکیه دارد. NHS توصیه می‌کند از مسواک نرم استفاده کنید، نوشیدنی خنک را با نی بنوشید، غذای نرم بخورید و رژیم متعادل داشته باشید. healthdirect و MedlinePlus هم شستشو با آب نمک و دهانشویه ملایم بدون الکل را مفید می‌دانند. این کارها درد را کم می‌کنند، اما معاینه را جایگزین نمی‌کنند.

برنامه گام‌به‌گام مراقبت در خانه

بر اساس توصیه‌های NHS، healthdirect و Better Health:

1. به زخم دست نزنید؛ healthdirect می‌گوید لمس زخم روند بهبود را مختل می‌کند و اگر مجبورید، پیش و پس از آن دست‌ها را بشویید.
2. با مسواک نرم و حرکت ملایم مسواک بزنید تا به زخم ضربه نخورد.
3. اگر زخم آن‌قدر دردناک است که مسواک زدن ممکن نیست، healthdirect استفاده موقت از دهانشویه بدون الکل را پیشنهاد می‌کند.
4. دهان را با آب نمک ولرم بشویید و آن را بیرون بریزید، قورت ندهید.
5. غذای نرم و ملایم بخورید و نوشیدنی خنک را با نی بنوشید.
6. مایعات کافی بنوشید؛ اگر درد مانع غذا خوردن یا نوشیدن کافی شده، Cleveland Clinic این را از دلیل‌های تماس با پزشک می‌داند.
7. اگر درد زیاد است، با داروساز درباره محصولات بدون نسخه مشورت کنید.
8. اگر زخم پس از دو هفته خوب نشد، برای معاینه وقت بگیرید.

شستشو با آب نمک چطور انجام می‌شود؟

NHS توضیح می‌دهد که کمی نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کنید، دهان را با آن بشویید و محلول را بیرون بریزید. healthdirect می‌گوید آب نمک را چند لحظه در دهان نگه دارید تا ناحیه زخم را بپوشاند. این روش برای کودکانی که هنوز نمی‌توانند محلول را بیرون بریزند مناسب نیست.

دهانشویه الکلی چرا توصیه نمی‌شود؟

MedlinePlus و healthdirect هر دو تأکید می‌کنند که از دهانشویه‌های حاوی الکل استفاده نکنید، چون ممکن است ناحیه زخم را بیشتر تحریک کنند. Better Health هم ضدعفونی‌کننده‌های قوی را از علت‌های احتمالی تحریک دهان می‌داند. برای انتخاب دهانشویه، راهنمای دهانشویه را بخوانید.

چه غذاها و نوشیدنی‌هایی زخم را تحریک می‌کنند؟

غذاهای تند، شور و ترش، غذاهای سفت و ترد و نوشیدنی‌های خیلی داغ یا اسیدی زخم را تحریک می‌کنند. NHS به‌طور مشخص نان برشته و چیپس را مثال می‌زند و آبمیوه را از نوشیدنی‌های اسیدی می‌داند. علاوه بر این، Cleveland Clinic و healthdirect برخی غذاها را در افراد حساس محرک شروع آفت می‌دانند؛ اما این فهرست برای همه یکسان نیست.

چه غذاهایی هنگام آفت راحت‌ترند؟

غذاهای نرم و ملایمی مثل ماست ساده، سوپ ولرم، پوره و سبزی پخته معمولاً تحریک کمتری دارند. هدف این است که غذا با زخم اصطکاک نداشته باشد و آن را نسوزاند. اگر به دلیل درد نمی‌توانید غذا یا مایعات کافی بخورید، Cleveland Clinic این را از دلیل‌های تماس با پزشک می‌داند.

آیا باید همه محرک‌های احتمالی را حذف کرد؟

نه لزوماً. فهرست غذاهای محرک در منابع، احتمالی است و ممکن است فقط بعضی از آن‌ها برای شما مشکل‌ساز باشند. حذف بی‌دلیل گروه‌های غذایی ممکن است رژیم را نامتعادل کند. بهتر است با یادداشت کردن، الگوی خود را پیدا کنید و درباره تغییرات بزرگ رژیم با پزشک یا متخصص تغذیه صحبت کنید.

مسواک، خمیردندان و نخ دندان هنگام آفت

آفت دلیلی برای کنار گذاشتن بهداشت دهان نیست؛ برعکس، دهان تمیز به کاهش خطر عفونت زخم کمک می‌کند. Oral Health Foundation تمیز و سالم نگه داشتن دهان را از راه‌های کم کردن خطر آفت می‌داند و MedlinePlus توصیه می‌کند حتی هنگام آفت، روزی دو بار مسواک بزنید و هر روز نخ دندان بکشید.

چه مسواکی مناسب است؟

NHS، healthdirect و Better Health همگی مسواک نرم را توصیه می‌کنند. Better Health می‌گوید با مسواک نرم و با دقت مسواک بزنید تا مسواک از روی دندان سر نخورد و به بافت نرم آسیب نزند. برای روش درست، راهنمای روش صحیح مسواک زدن را ببینید.

خمیردندان چه نقشی دارد؟

NHS توصیه می‌کند هنگام آفت از خمیردندانی که سدیم لوریل سولفات دارد استفاده نکنید. Cleveland Clinic این ماده را از محرک‌های احتمالی می‌داند و می‌گوید دندانپزشک می‌تواند خمیردندان بدون آن را پیشنهاد کند. با این حال، مسواک با خمیردندان فلورایددار را کنار نگذارید و فقط نوع آن را با مشورت دندانپزشک تغییر دهید.

نخ دندان را چطور استفاده کنیم؟

Cleveland Clinic استفاده از نخ دندان واکس‌دار را برای پیشگیری از آسیب توصیه می‌کند. نخ را آرام و بدون فشار وارد فاصله دندان‌ها کنید و آن را به لثه نکوبید. اگر آفت درست کنار یک فاصله بین دندانی است، در آن ناحیه با احتیاط بیشتری کار کنید.

داروساز و دندانپزشک برای آفت دهان چه کمکی می‌کنند؟

داروساز می‌تواند محصولات بدون نسخه برای کم کردن درد یا پیشگیری از عفونت معرفی کند. NHS دهانشویه، ژل یا اسپری تسکین‌دهنده و دهانشویه نمکی را مثال می‌زند. در موارد شدید، ماندگار یا عفونی، پزشک یا دندانپزشک ممکن است داروی قوی‌تری تجویز کند. نوع دارو و نحوه مصرف را همیشه پزشک، دندانپزشک یا داروساز تعیین می‌کند.

ژل‌های بی‌حس‌کننده چه می‌کنند؟

healthdirect توضیح می‌دهد که ژل بی‌حس‌کننده دهانی درد را موقتاً کم می‌کند، اما زخم را درمان نمی‌کند. این محصولات را فقط طبق دستور بسته و با راهنمایی داروساز استفاده کنید، به‌ویژه برای کودکان. اگر باردار هستید، شیر می‌دهید یا داروی دیگری مصرف می‌کنید، این را به داروساز بگویید.

درمان‌های تجویزی برای چه کسانی است؟

Better Health می‌گوید برخی آفت‌ها درمان موضعی مثل دهانشویه، پماد یا ژل نیاز دارند که گاهی دندانپزشک یا متخصص بیماری‌های دهان تجویز می‌کند. در موارد شدید، داروهای دیگری هم ممکن است لازم شود. تصمیم درباره این درمان‌ها با پزشک یا دندانپزشک است و نباید داروی تجویزشده برای فرد دیگری را مصرف کرد.

دندانپزشک چه کار دیگری می‌کند؟

وقتی علت زخم یک عامل مکانیکی است، دندانپزشک آن را برطرف می‌کند. Oral Health Foundation می‌گوید دندان تیز یا پرکردگی زبر ممکن است صاف شود و پروتز تنظیم شود. در نتیجه زخم آسیبی، با رفع علت معمولاً خوب می‌شود. این کاری است که هیچ ژل یا دهانشویه‌ای جای آن را نمی‌گیرد.

چه زمانی آفت دهان را باید به دندانپزشک یا پزشک نشان داد؟

زخمی که خوب نمی‌شود، باید معاینه شود. MedlinePlus، Cleveland Clinic، healthdirect و Better Health مراجعه را وقتی توصیه می‌کنند که زخم بیش از دو هفته بماند. NHS و Oral Health Foundation سه هفته را حدی می‌دانند که زخم حتماً باید بررسی شود. ما حد محتاطانه‌تر را پیشنهاد می‌کنیم: اگر زخم پس از دو هفته خوب نشد، برای معاینه وقت بگیرید.

نشانه‌هایی که یعنی مراجعه را عقب نیندازید

بر اساس NHS، MedlinePlus، Cleveland Clinic و healthdirect، در این حالت‌ها به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کنید:

• زخم بیش از دو هفته مانده یا رو به بدتر شدن است؛
• زخم با آفت‌های قبلی شما فرق دارد، مثلاً بزرگ‌تر است یا نزدیک پشت گلو ظاهر شده؛
• زخم بزرگ‌تر از حدود یک سانتی‌متر است؛
• زخم خونریزی می‌کند، دردناک‌تر و قرمزتر شده است، که ممکن است نشانه عفونت باشد؛
• آفت‌ها پشت سر هم برمی‌گردند یا چند بار در سال تکرار می‌شوند؛
• درد مانع غذا خوردن یا نوشیدن کافی شده است؛
• همراه زخم، تب، بی‌حالی، اسهال، سردرد یا بثورات پوستی دارید.

چه زمانی باید سراغ پزشک عمومی رفت؟

NHS می‌گوید اگر همراه آفت، در جای دیگری از بدن مثل پوست یا ناحیه تناسلی زخم دارید یا مفاصل شما دردناک، قرمز یا متورم است، به پزشک مراجعه کنید. healthdirect هم کاهش وزن، درد شکم، تب و خون یا مخاط در مدفوع را همراه آفت دلیل مراجعه به پزشک می‌داند. این علائم ممکن است به بیماری زمینه‌ای اشاره کنند.

اگر علائم شدید دارید

اگر تورم دهان یا گردن تنفس یا بلع را دشوار کرده، تب بالا دارید یا حال عمومی شما بد است، منتظر نوبت عادی نمانید و فوراً به اورژانس بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. راهنمای اورژانس دندانپزشکی نشانه‌های فوری را توضیح می‌دهد.

چرا زخم دهانی که خوب نمی‌شود حتماً باید بررسی شود؟

زیرا زخم ماندگار گاهی نشانه بیماری جدی‌تری است. NHS می‌گوید با اینکه بیشتر آفت‌ها بی‌خطرند، زخم دهانی که مدت طولانی می‌ماند گاهی نشانه سرطان دهان است و بهتر است بررسی شود. MedlinePlus هم توضیح می‌دهد که آفت خودش سرطان نیست، اما برخی سرطان‌ها ممکن است ابتدا به شکل زخمی ظاهر شوند که خوب نمی‌شود.

داشتن این علائم به معنای سرطان نیست

NHS تأکید می‌کند علائمی مثل زخم ماندگار، لکه قرمز یا سفید، توده داخل دهان یا روی لب، درد دهان که برطرف نمی‌شود، دشواری بلع یا صحبت و گرفتگی صدا بسیار شایع‌اند و ممکن است از بیماری‌های دیگر باشند. داشتن این علائم قطعاً به معنای سرطان نیست، اما مهم است که پزشک یا دندانپزشک آن‌ها را بررسی کند. به همین دلیل نه می‌توان در خانه سرطان را تشخیص داد و نه رد کرد.

زخمی را که درد ندارد هم جدی بگیرید

Better Health هشدار می‌دهد که گاهی زخم درد ندارد و این حالت ممکن است در سرطان دهان دیده شود. بنابراین بی‌دردی زخم نشانه بی‌خطری آن نیست. Better Health همچنین می‌گوید زخمی را که بیش از دو هفته مانده نادیده نگیرید، به‌ویژه اگر دخانیات مصرف می‌کنید یا الکل می‌نوشید، چون این دو خطر سرطان دهان را افزایش می‌دهند.

چرا تشخیص زودهنگام مهم است؟

NHS می‌گوید اگر علائم از سرطان باشد، پیدا کردن آن در مراحل اولیه ممکن است درمان را آسان‌تر کند. از سوی دیگر، اگر علت زخم چیز دیگری باشد، معاینه خیال شما را راحت می‌کند و درمان درست را شروع می‌کند. در هر دو حالت، مراجعه به موقع کار درستی است.

دندانپزشک یا پزشک زخم دهان را چگونه بررسی می‌کند؟

بیشتر آفت‌ها با نگاه کردن تشخیص داده می‌شوند. healthdirect می‌گوید پزشک یا دندانپزشک معمولاً با دیدن زخم و پرسیدن درباره علائم، رژیم غذایی، سابقه پزشکی، داروها و آسیب‌های احتمالی تشخیص می‌دهد. NHS هم می‌گوید داخل دهان دیده و لمس می‌شود و ممکن است گردن و فک هم لمس شوند. در صورت نیاز آزمایش یا ارجاع درخواست می‌شود.

مراحل معمول بررسی

1. پرسیدن درباره زمان شروع، تعداد دفعات و تغییرات زخم؛
2. پرسیدن درباره سابقه پزشکی، داروها، رژیم غذایی، دخانیات و آسیب‌های اخیر؛
3. نگاه کردن و لمس داخل دهان و در صورت نیاز گردن و فک؛
4. بررسی دندان‌ها، پرکردگی‌ها و پروتز برای پیدا کردن عامل سایش؛
5. در صورت نیاز، آزمایش خون، نمونه‌برداری از سطح زخم یا ارجاع به متخصص.

آزمایش خون و نمونه‌برداری چه زمانی لازم است؟

Better Health می‌گوید اگر احتمال کمبود آهن، فولات یا ویتامین B یا یک بیماری التهابی مطرح باشد، ممکن است آزمایش خون لازم شود. اگر علت زخم مشخص نشود یا زخم به درمان‌های معمول پاسخ ندهد، ممکن است نمونه‌برداری کوچکی از بافت (بیوپسی) انجام شود. healthdirect هم می‌گوید در زخم عفونی ممکن است نمونه‌ای با سواب برای بررسی میکروب گرفته شود.

آیا ارجاع به متخصص یعنی وضعیت جدی است؟

نه لزوماً. NHS توضیح می‌دهد که ارجاع برای آزمایش بیشتر یا دیدن متخصص به معنای قطعی سرطان نیست. Better Health هم از متخصص بیماری‌های دهان به عنوان یکی از گزینه‌های بررسی زخم‌های ماندگار نام می‌برد. ارجاع یعنی پزشک می‌خواهد علت را با اطمینان پیدا کند.

آفت در کودکان، بارداری و دوره قاعدگی

برخی گروه‌ها با آفت تجربه متفاوتی دارند. Cleveland Clinic تغییرات هورمونی دوره قاعدگی و NHS تغییرات هورمونی بارداری را از محرک‌ها می‌داند. Oral Health Foundation می‌گوید آفت عودکننده در کودکان، نوجوانان و جوانان شایع‌تر است. در هر کدام از این گروه‌ها، انتخاب هر محصول یا دارو باید با مشورت انجام شود.

آفت در کودکان

در کودکان، زخم‌های دهان علت‌های گوناگونی دارند. NHS می‌گوید اگر زخم‌های متعدد دهان همراه دانه روی دست و پا باشد، ممکن است بیماری دست و پا و دهان باشد. Oral Health Foundation هم عفونت ویروس هرپس را در کودکان شایع‌تر می‌داند. برای هر ژل یا دهانشویه کودک با داروساز یا پزشک مشورت کنید و اگر کودک نمی‌تواند غذا یا مایعات کافی بخورد، او را به پزشک نشان دهید.

آفت در بارداری

تغییرات هورمونی بارداری ممکن است آفت را تحریک کند. در این دوره، پیش از مصرف هر محصول یا دارو، حتی بدون نسخه، با پزشک یا داروساز صحبت کنید و بگویید باردار هستید. درباره تغییرات دیگر دهان در این دوره، راهنمای دندانپزشکی در بارداری را بخوانید.

آفت در دوره قاعدگی

Cleveland Clinic تغییر سطح هورمون‌ها در دوره قاعدگی را از محرک‌های آفت می‌داند. اگر آفت‌های شما الگوی ماهانه دارند، این موضوع را در دفترچه آفت یادداشت کنید و به پزشک بگویید.

آیا می‌توان از آفت پیشگیری کرد؟

راه قطعی برای پیشگیری از آفت وجود ندارد، اما می‌توان احتمال آن را کم کرد. Cleveland Clinic می‌گوید هیچ روش قطعی‌ای وجود ندارد، ولی شناختن و پرهیز از محرک‌ها کمک می‌کند. healthdirect رژیم سالم، مدیریت استرس، پرهیز از غذاهای محرک و مطمئن شدن از جا افتادن درست ارتودنسی و پروتز را توصیه می‌کند.

عادت‌هایی که به پیشگیری کمک می‌کنند

• مسواک نرم و حرکت ملایم، طبق توصیه Better Health و Cleveland Clinic؛
• استفاده از نخ دندان واکس‌دار برای کم کردن آسیب؛
• رژیم متعادل با میوه و سبزی کافی؛
• کنترل بیماری‌های زمینه‌ای با پیگیری پزشک، به توصیه Better Health؛
• مدیریت استرس با روش‌هایی مثل تمرین تنفس یا مدیتیشن؛
• معاینه دوره‌ای دندانپزشکی برای پیدا کردن دندان تیز، پرکردگی زبر یا پروتز نامناسب.

چکاپ دندانپزشکی چه نقشی دارد؟

NHS در کنار مراقبت از آفت، معاینه منظم دندانپزشکی را توصیه می‌کند. در معاینه دوره‌ای، دندانپزشک بافت نرم دهان، لثه، دندان‌ها و پروتز را بررسی می‌کند و عواملی را که ممکن است زخم ایجاد کنند، پیدا می‌کند. همچنین تغییرات بافت نرم که شما متوجه آن‌ها نشده‌اید، در معاینه دیده می‌شوند.

خشکی دهان، سیگار و زخم‌های دهان

خشکی دهان و دخانیات دو عاملی هستند که با سلامت بافت نرم دهان ارتباط دارند. بزاق به محافظت از بافت دهان کمک می‌کند و وقتی کم شود، دهان ممکن است حساس‌تر و آسیب‌پذیرتر شود. اگر دهان شما همیشه خشک است، راهنمای خشکی دهان را بخوانید و علت آن را با پزشک یا دندانپزشک بررسی کنید.

سیگار و آفت چه ارتباطی دارند؟

NHS می‌گوید برخی افراد وقتی تازه سیگار را ترک می‌کنند، دچار آفت می‌شوند. این موضوع نباید دلیلی برای ادامه سیگار باشد. Better Health توضیح می‌دهد که مصرف دخانیات و الکل خطر سرطان دهان را افزایش می‌دهد و به همین دلیل افرادی که دخانیات مصرف می‌کنند، نباید زخمی را که بیش از دو هفته مانده نادیده بگیرند.

زخم و دهانشویه‌های قوی

Better Health تحریک با ضدعفونی‌کننده‌های قوی، از جمله برخی دهانشویه‌ها، را از علت‌های زخم دهان می‌داند. بنابراین استفاده بیش از اندازه یا نادرست از دهانشویه‌های قوی ممکن است خودش مشکل‌ساز باشد. دهانشویه را طبق دستور بسته یا توصیه دندانپزشک استفاده کنید.

باورهای نادرست درباره آفت دهان

درباره آفت باورهای زیادی رایج است که برخی از آن‌ها ممکن است باعث تأخیر در مراجعه یا آسیب به بافت دهان شوند. در این بخش چند باور رایج را با آنچه منابع معتبر می‌گویند مقایسه می‌کنیم.

«آفت مسری است»

نادرست. NHS و Oral Health Foundation می‌گویند آفت مسری نیست. آنچه مسری است تبخال است که معمولاً روی لب ظاهر می‌شود.

«گذاشتن نمک یا مواد سوزاننده روی زخم آن را خشک می‌کند»

نادرست و آسیب‌زا. منابع شستشو با آب نمک رقیق ولرم را توصیه می‌کنند، نه گذاشتن نمک یا مواد سوزاننده مستقیم روی زخم. مواد محرک ممکن است بافت را بیشتر آسیب بزنند. قرص یا داروی خوراکی را هم روی زخم نگذارید، مگر پزشک یا داروساز طور دیگری گفته باشد.

«زخمی که درد ندارد مهم نیست»

نادرست. Better Health می‌گوید گاهی زخم درد ندارد و این حالت ممکن است در سرطان دهان دیده شود. هر زخمی که خوب نمی‌شود، دردناک باشد یا نه، باید معاینه شود.

«آفت مکرر یعنی بیماری جدی»

نه لزوماً. بسیاری از افراد سالم آفت‌های مکرر دارند و healthdirect می‌گوید در بیشتر آن‌ها علائم با گذشت زمان خفیف‌تر می‌شود. با این حال آفت‌های مکرر ارزش بررسی دارند تا علت‌های قابل درمان مثل کمبود آهن یا ویتامین رد شوند.

«تا وقتی زخم خودش خوب نشده، دندانپزشک کاری نمی‌کند»

نادرست. اگر زخم از دندان تیز، پرکردگی زبر یا پروتز نامناسب باشد، دندانپزشک با رفع علت به بهبود آن کمک می‌کند. همچنین زخمی که ماندگار است، باید زودتر و نه دیرتر معاینه شود.

چه سؤال‌هایی از دندانپزشک یا پزشک بپرسیم؟

پرسیدن سؤال‌های درست کمک می‌کند علت زخم و برنامه مراقبت را بهتر بفهمید. پیش از مراجعه، تاریخ شروع زخم، تعداد دفعات تکرار، داروهای مصرفی و محرک‌هایی که حدس می‌زنید را یادداشت کنید. سپس این سؤال‌ها را مطرح کنید تا دندانپزشک یا پزشک با اطلاعات کامل‌تری تصمیم بگیرد.

فهرست سؤال‌های پیشنهادی

• آیا این زخم آفت معمولی است یا باید بیشتر بررسی شود؟
• آیا دندان، پرکردگی یا پروتز من باعث این زخم شده و آیا قابل اصلاح است؟
• آیا با توجه به تکرار آفت‌ها، آزمایش خون لازم است؟
• آیا داروهایی که مصرف می‌کنم ممکن است با آفت ارتباط داشته باشند؟ (بدون قطع خودسرانه دارو)
• چه خمیردندان و دهانشویه‌ای برای من مناسب‌تر است؟
• اگر زخم تا چه زمانی خوب نشد، دوباره مراجعه کنم؟
• آیا لازم است به متخصص بیماری‌های دهان یا پزشک دیگری مراجعه کنم؟

برای مراجعه چه همراه ببریم؟

فهرست داروها و مکمل‌ها، سابقه بیماری‌ها و اگر پروتز یا الاینر دارید، خود آن را همراه ببرید تا دندانپزشک بتواند محل سایش را بررسی کند. اگر عکس‌هایی از زخم در روزهای مختلف گرفته‌اید، نشان دادن آن‌ها هم کمک می‌کند تغییرات را بهتر ببیند.

جمع‌بندی

آفت دهان زخم کوچک، دردناک و غیرمسری داخل دهان است که در بیشتر موارد در یک تا دو هفته خودبه‌خود خوب می‌شود. آسیب‌های کوچک، استرس، تغییرات هورمونی، برخی غذاها و گاهی کمبود آهن یا ویتامین‌ها از محرک‌های آن هستند. زخم‌هایی که از دندان مصنوعی، ارتودنسی، دندان تیز یا پرکردگی زبر ایجاد می‌شوند، با رفع علت توسط دندانپزشک بهتر می‌شوند.

در خانه، مسواک نرم، غذای نرم و ملایم، شستشو با آب نمک و پرهیز از غذای تند و ترش ناراحتی را کم می‌کند. اما زخمی که بیش از دو هفته بماند، بزرگ‌تر یا دردناک‌تر شود، مدام برگردد یا با علائم دیگری همراه باشد، باید حتماً به دندانپزشک یا پزشک نشان داده شود؛ حتی اگر درد نداشته باشد. این راهنما جایگزین معاینه نیست. اگر زخم دهان یا آفت دهان شما خوب نمی‌شود یا درباره پروتز و دندان‌هایتان سؤال دارید، از مشاوره رایگان لبخندنو کمک بگیرید.