مراقبت از دندان مصنوعی؛ شست‌وشوی روزانه، نگهداری شبانه، چسب و نشانه‌های مشکل

مراقبت از دندان مصنوعی یعنی شستن روزانه پروتز با مسواک نرم و پاک‌کننده غیرساینده، آب‌کشی پس از غذا، خارج کردن آن در شب، نگهداری درست و تمیز کردن لثه‌ها، زبان و سقف دهان. اگر این کارها منظم انجام شود، پروتز تمیزتر می‌ماند، بوی بد و لکه کمتر می‌شود و احتمال زخم و عفونت زیر آن پایین می‌آید. معاینه منظم هم بخشی از همین مراقبت است، چون لثه و استخوان فک به مرور تغییر می‌کنند.

این راهنما برای کسانی است که دندان مصنوعی کامل، پارسیل یا اوردنچر دارند و برای خانواده‌هایی که از سالمند خود مراقبت می‌کنند. اگر هنوز درباره انواع پروتز تصمیم نگرفته‌اید، ابتدا راهنمای کامل دندان مصنوعی را بخوانید. توصیه‌های این صفحه بر پایه منابع معتبر سلامت است، اما دستور دندانپزشک خودتان برای پروتز شما مقدم است.

مراقبت از دندان مصنوعی چرا اهمیت دارد؟

مراقبت از دندان مصنوعی اهمیت دارد چون روی پروتز هم مثل دندان طبیعی پلاک، لکه و جرم جمع می‌شود. به گفته انجمن دندانپزشکی آمریکا، اگر پروتز درست تمیز نشود، لایه میکروبی روی آن می‌تواند به مشکلاتی مثل التهاب مخاط زیر پروتز منجر شود. NHS هم زخم دهان، عفونت و دشواری در غذا خوردن و صحبت کردن را از پیامدهای تمیز نکردن و تنظیم نکردن پروتز می‌داند.

بسیاری از افراد تصور می‌کنند چون پروتز «دندان واقعی» نیست، پوسیدگی ندارد و مراقبت خاصی هم نمی‌خواهد. در واقع خود پروتز پوسیده نمی‌شود، اما بافت‌های زیر آن زنده‌اند. لثه، سقف دهان و دندان‌های طبیعی باقی‌مانده همگی در تماس مستقیم با سطح پروتز هستند. بنابراین پروتز آلوده می‌تواند همین بافت‌ها را تحریک کند.

پروتز تمیز و دهان سالم؛ دو روی یک سکه

بنیاد سلامت دهان بریتانیا در راهنمای مراقبت از دندان مصنوعی می‌گوید تمیز نبودن پروتز ممکن است به سلامت دهان و حتی سلامت عمومی آسیب بزند. همین گزارش اشاره می‌کند که عادت‌های تمیز کردن در بسیاری از افراد مناسب نیست و توصیه‌ها در جاهای مختلف با هم تفاوت دارند. به همین دلیل این بنیاد یک راهنمای چهارمرحله‌ای ساده پیشنهاد کرده که در ادامه آن را توضیح می‌دهیم.

مراقبت درست چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

• راحتی: پروتز تمیز و سالم کمتر باعث سوزش و زخم لثه می‌شود.
• ظاهر: شستن روزانه به پیشگیری از لکه‌های ماندگار کمک می‌کند.
• بو: پلاک کمتر یعنی بوی کمتر از پروتز و دهان.
• عمر پروتز: پرهیز از آب داغ و مواد ساینده از تغییر شکل و خراش سطح جلوگیری می‌کند.

ویژه خوانندگان لبخندنو

مشاوره تخصصی زیبایی دندان رایگان

۵۰۰٬۰۰۰ تومان رایگان

• بررسی شرایط شما توسط دندانپزشک
• برآورد هزینه و روش درمان مناسب
• بدون هیچ تعهدی برای شروع درمان

فرصت ثبت‌نام این دوره: ۱۴۰۵/۰۷/۱۰

1. چند سؤال کوتاه
2. انتخاب شهر
3. تأیید شماره

دریافت مشاوره رایگان

حدود یک دقیقه · بدون ثبت‌نام · بدون هزینه

روال روزانه مراقبت از دندان مصنوعی چگونه است؟

روال روزانه ساده است: پس از هر وعده غذا پروتز را با آب سرد بشویید، صبح و شب آن را با مسواک نرم و پاک‌کننده غیرساینده تمیز کنید، لثه‌ها و زبان را مسواک بزنید، پروتز را در محلول پاک‌کننده بخیسانید، پیش از گذاشتن در دهان کامل آب بکشید و شب‌ها آن را خارج کنید.

برای اینکه مراقبت از دندان مصنوعی به عادت تبدیل شود، آن را به کارهای ثابت روزانه گره بزنید؛ مثلاً همراه شستن صورت در صبح و پیش از خواب. ترتیب پیشنهادی بر پایه توصیه‌های NHS، کلیولند کلینیک و انجمن دندانپزشکی آمریکا چنین است:

1. پس از غذا: پروتز را خارج کنید و زیر آب سرد بگیرید تا ذرات غذا جدا شوند.
2. صبح و شب: پروتز را بیرون از دهان با مسواک نرم و صابون ملایم یا پاک‌کننده مخصوص، روی همه سطوح بشویید.
3. تمیز کردن دهان: لثه‌ها، زبان، سقف دهان و دندان‌های طبیعی باقی‌مانده را مسواک بزنید.
4. خیساندن: پروتز را طبق دستور سازنده در محلول پاک‌کننده قرار دهید.
5. آب‌کشی: پس از خیساندن، پروتز را کامل با آب بشویید تا محلول روی آن نماند.
6. شب: پروتز را خارج کنید و طبق دستور دندانپزشک نگه دارید.

صبح‌ها از کجا شروع کنیم؟

کلیولند کلینیک توصیه می‌کند صبح و شب لثه‌ها، زبان و سقف دهان را با مسواک نرم تمیز کنید. بنابراین صبح‌ها پیش از گذاشتن پروتز، ابتدا دهان را تمیز کنید. سپس پروتز را که شب در آب یا محلول بوده، کامل آب بکشید؛ MouthHealthy هم آب‌کشی کامل پیش از گذاشتن پروتز در دهان را یادآوری می‌کند.

اگر بیرون از خانه هستید

همیشه امکان شستن کامل پس از ناهار وجود ندارد. با این حال، آب‌کشی ساده پروتز یا حتی شستن دهان با آب پس از غذا، بخشی از ذرات گیرافتاده را جدا می‌کند. یک ظرف کوچک دربسته برای نگهداری موقت پروتز همراه داشته باشید و آن را هرگز در دستمال کاغذی نپیچید، چون ممکن است اشتباهی دور انداخته شود.

دندان مصنوعی را با چه چیزی بشوییم؟

دندان مصنوعی را با مسواک نرم یا مسواک مخصوص پروتز و یکی از این‌ها بشویید: صابون ملایم، مایع ظرف‌شویی ملایم یا پاک‌کننده مخصوص دندان مصنوعی. NHS، کلیولند کلینیک، healthdirect و Better Health خمیردندان معمولی را برای پروتز توصیه نمی‌کنند، چون ممکن است به آن آسیب بزند یا سطحش را خراش دهد. از پودرهای شوینده و سفیدکننده خانگی هم استفاده نکنید.

درباره خمیردندان، منابع کاملاً هم‌صدا نیستند. صفحه حرفه‌ای انجمن دندانپزشکی آمریکا شستن با خمیردندان یا صابون همراه با مسواک نرم را هم مطرح می‌کند، در حالی که MouthHealthy، سایت عمومی همین انجمن، خمیردندان را برای تمیز کردن پروتز بیش از حد زبر می‌داند. در مقابل، بنیاد سلامت دهان بریتانیا در راهنمای خود صراحتاً پاک‌کننده غیرساینده و «نه خمیردندان» را توصیه می‌کند. بنابراین مطمئن‌ترین انتخاب، پاک‌کننده‌ای غیرساینده است که دندانپزشک برای جنس پروتز شما تأیید کند.

جدول مقایسه پاک‌کننده‌ها

چرا خراش روی پروتز مهم است؟

سطح پروتز وقتی خراش برمی‌دارد، زبرتر می‌شود. سطح زبر جای بیشتری برای چسبیدن پلاک و لکه دارد و تمیز کردن آن هم سخت‌تر می‌شود. به همین دلیل منابع بر «غیرساینده» بودن پاک‌کننده تأکید می‌کنند. کلیولند کلینیک استفاده از خمیردندان سفیدکننده را هم برای سفید کردن پروتز توصیه نمی‌کند.

پروتز را چطور در دست بگیریم؟

Better Health توصیه می‌کند پروتز را آرام اما محکم نگه دارید. پروتز فک پایین را از دو انتهای آن نگیرید، چون شکل نعلی دارد و فشار ممکن است باعث شکستن آن شود. همیشه همه سطوح را مسواک بزنید؛ یعنی سطح بیرونی، سطح داخلی که روی لثه می‌نشیند و دندان‌های مصنوعی.

مسواک دندان مصنوعی چه ویژگی‌هایی دارد؟

مسواک دندان مصنوعی باید موهای نرم داشته باشد. به گفته MouthHealthy، سایت عمومی انجمن دندانپزشکی آمریکا، موهای مسواک‌های مخصوص پروتز طوری چیده شده که به شکل پروتز برسد؛ مسواک معمولی با موی نرم هم قابل قبول است، اما مسواک با موی سفت ممکن است به پروتز آسیب بزند. مسواک پروتز را جدا از مسواک دهان نگه دارید.

در مراقبت از دندان مصنوعی، داشتن دو مسواک جداگانه کار را ساده‌تر می‌کند؛ یکی برای پروتز و یکی نرم‌تر برای لثه، زبان و دندان‌های طبیعی. کلیولند کلینیک هم استفاده از مسواک مخصوص پروتز را توصیه می‌کند. اگر دست‌ها لرزش دارند یا گرفتن مسواک باریک سخت است، دسته پهن‌تر می‌تواند کمک کند.

دستگاه تمیزکننده اولتراسونیک

کلیولند کلینیک می‌گوید گاهی می‌توان از دستگاه تمیزکننده اولتراسونیک استفاده کرد. این دستگاه امواج صوتی را از داخل مایع پاک‌کننده عبور می‌دهد تا ذرات غذا و رسوب‌ها جدا شوند. با این حال، این دستگاه جایگزین مسواک زدن روزانه نیست؛ بنیاد سلامت دهان بریتانیا تمیز کردن مکانیکی، یعنی مسواک زدن، را قدم اول مراقبت روزانه می‌داند.

چه زمانی مسواک را عوض کنیم؟

وقتی موهای مسواک باز و پخش شده‌اند، دیگر به‌خوبی تمیز نمی‌کنند. مسواکی که موهایش سفت یا خراب شده هم ممکن است سطح پروتز را زبر کند. مسواک را پس از استفاده آب بکشید و بگذارید در هوا خشک شود. اگر بیماری عفونی دهان داشته‌اید، درباره تعویض مسواک از دندانپزشک بپرسید.

خیساندن دندان مصنوعی در محلول پاک‌کننده چه فایده‌ای دارد؟

به گفته بنیاد سلامت دهان بریتانیا، به نظر می‌رسد خیساندن در محلول پاک‌کننده پلاک باقی‌مانده پس از مسواک را بیشتر تجزیه کند و تا حدی پروتز را ضدعفونی کند. بنیاد سلامت دهان بریتانیا خیساندن روزانه را پس از مسواک زدن توصیه می‌کند و انجمن دندانپزشکی آمریکا می‌گوید این کار بار میکروبی و بوی ناشی از پروتز را کم می‌کند. مدت خیساندن را فقط طبق دستور سازنده تعیین کنید.

پاک‌کننده‌های تجاری دندان مصنوعی به شکل قرص جوشان، کرم، خمیر، ژل و محلول عرضه می‌شوند. به گفته انجمن دندانپزشکی آمریکا، قرص‌ها در آب ولرم حل می‌شوند و پروتز در محلول جوشان قرار می‌گیرد، در حالی که کرم‌ها و ژل‌ها روی پروتز بیرون از دهان مسواک زده و سپس شسته می‌شوند. در هر حال، دستور روی بسته را دقیق رعایت کنید.

سه هشدار مهم درباره محلول‌ها

• فقط بیرون از دهان: انجمن دندانپزشکی آمریکا و بنیاد سلامت دهان تأکید می‌کنند پاک‌کننده پروتز نباید در دهان استفاده شود.
• نجویدن و غرغره نکردن: MouthHealthy هشدار می‌دهد پاک‌کننده را نجوید، قورت ندهید و با آن غرغره نکنید.
• آب‌کشی کامل: پیش از گذاشتن پروتز در دهان، آن را کامل با آب بشویید.

خیساندن جایگزین مسواک نیست

در مراقبت از دندان مصنوعی، خیساندن به‌تنهایی لایه چسبنده پلاک را کامل جدا نمی‌کند. به همین دلیل بنیاد سلامت دهان آن را «پس از» تمیز کردن مکانیکی توصیه می‌کند، نه به‌جای آن. ترتیب درست این است: اول مسواک، بعد خیساندن، در پایان آب‌کشی. اگر پروتز شما قطعه فلزی یا اتصال دارد، نوع محلول را با دندانپزشک هماهنگ کنید، چون برخی مواد ممکن است برای فلز مناسب نباشند.

شستن دندان مصنوعی پس از غذا

پس از هر وعده یا میان‌وعده، پروتز را خارج کنید و با آب سرد بشویید. NHS و کلیولند کلینیک هر دو این کار را برای جدا کردن ذرات غذا توصیه می‌کنند. ذرات گیرافتاده زیر پروتز علاوه بر ناراحتی، محیطی برای رشد میکروب‌ها فراهم می‌کنند و ممکن است لثه را تحریک کنند.

بعد از غذا لازم نیست هر بار پروتز را کامل مسواک بزنید؛ آب‌کشی ساده هم ارزشمند است. با این حال، اگر غذا چسبناک یا دانه‌دار بوده، مسواک زدن سریع سطح داخلی کمک می‌کند. دهان را هم با آب بشویید تا ذرات باقی‌مانده روی لثه جدا شوند.

حوله و روشویی پر از آب

یکی از ساده‌ترین توصیه‌ها این است که پروتز را بالای روشویی نیمه‌پر از آب یا روی حوله تاشده بشویید. NHS، کلیولند کلینیک، Better Health و MouthHealthy همگی این نکته را آورده‌اند. دلیلش ساده است: پروتز خیس لیز است و اگر روی سرامیک روشویی یا کف حمام بیفتد، ممکن است بشکند یا ترک بخورد.

آب سرد یا ولرم؟

برای آب‌کشی، آب سرد کافی است. Better Health صراحتاً آب‌کشی با آب سرد را توصیه می‌کند. فقط بعضی قرص‌های پاک‌کننده طبق دستور سازنده در آب ولرم حل می‌شوند. هیچ‌یک از منابع آب داغ را توصیه نمی‌کنند، چون ممکن است پایه پلاستیکی را تغییر شکل دهد.

چه چیزهایی به دندان مصنوعی آسیب می‌زند؟

مهم‌ترین چیزهایی که به دندان مصنوعی آسیب می‌زنند عبارت‌اند از: آب داغ یا جوش که ممکن است پایه را تغییر شکل دهد، سفیدکننده‌های خانگی که پایه را ضعیف و رنگ آن را عوض می‌کنند، پودرهای شوینده و مواد ساینده که سطح را خراش می‌دهند، مسواک سفت، افتادن و تعمیر یا تنظیم خانگی. این آسیب‌ها اغلب قابل جبران نیستند.

برخی از توصیه‌های مراقبت از دندان مصنوعی با عادت‌های رایج در خانه‌ها تفاوت دارند. مثلاً بعضی افراد برای «ضدعفونی» پروتز را در آب جوش می‌گذارند یا برای سفید کردن آن از سفیدکننده لباس استفاده می‌کنند. کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که سفیدکننده پروتز را ضعیف می‌کند و رنگ آن را تغییر می‌دهد، در حالی که پلاستیک پروتز اصلاً سفید نمی‌شود.

خشک شدن پروتز

پروتزی که خشک شود ممکن است برای همیشه شکل خود را از دست بدهد؛ این هشدار کلیولند کلینیک و انجمن دندانپزشکی آمریکاست. بنابراین اگر پروتز را فوراً دوباره در دهان نمی‌گذارید، آن را در آب خنک یا محلول پاک‌کننده نگه دارید، مگر اینکه دندانپزشک برای جنس پروتز شما روش دیگری گفته باشد.

سوهان زدن، خم کردن و چسب زدن در خانه

کلیولند کلینیک می‌گوید خودتان پروتز را تنظیم نکنید، چون ممکن است بشکند. MouthHealthy هم هشدار می‌دهد که کیت‌های «خودت انجام بده» ممکن است پروتز را غیرقابل تعمیر کنند و چسب‌های معمولی بازار اغلب مواد شیمیایی مضر دارند. اگر نقطه‌ای فشار می‌آورد یا گیره‌ای شل شده، اصلاح آن کار دندانپزشک است.

جویدن اجسام سخت

پروتز برای جویدن غذا طراحی شده، نه باز کردن در بطری یا شکستن هسته. MouthHealthy توصیه می‌کند به‌ویژه در دوره عادت کردن از غذاهای خیلی سخت یا چسبناک پرهیز کنید. نکات بیشتر را در راهنمای کامل دندان مصنوعی آورده‌ایم.

آیا باید شب‌ها دندان مصنوعی را خارج کرد؟

بله، بیشتر منابع معتبر خارج کردن دندان مصنوعی در شب را توصیه می‌کنند، مگر اینکه دندانپزشک دلیل خاصی برای نگه داشتن آن داشته باشد. NHS می‌گوید غذای گیرافتاده خطر عفونت لثه و پوسیدگی را بالا می‌برد و خطر خفگی هنگام خواب هم وجود دارد. Better Health هم خارج کردن شبانه را به پیشگیری از عفونت‌های قارچی مرتبط می‌داند.

بنیاد سلامت دهان بریتانیا این توصیه را به‌ویژه برای کسانی مهم‌تر می‌داند که در معرض التهاب مخاط زیر پروتز هستند و برای سالمندان ناتوان یا ساکن مراکز نگهداری. به گفته همین راهنما، به نظر می‌رسد خیساندن پروتز در محلول پاک‌کننده پس از تمیز کردن مکانیکی، در این گروه‌ها برای پیشگیری از التهاب مخاط زیر پروتز و خطر احتمالی ذات‌الریه مفید باشد.

اگر خوابیدن بدون پروتز سخت است

بعضی افراد از دیده شدن بدون دندان، حتی در خانه، احساس ناراحتی دارند. کلیولند کلینیک در صفحه دندان مصنوعی می‌گوید چه با پروتز بخوابید چه بدون آن، مهم است که روزانه دست‌کم هشت ساعت آن را خارج کنید. بنابراین اگر به هر دلیلی شب‌ها پروتز را نگه می‌دارید، درباره زمان جایگزین برای استراحت لثه با دندانپزشک صحبت کنید.

استثناهای دوره‌های خاص

در روزهای اول پس از دندان مصنوعی فوری یا در دوره تنظیم پارسیل جدید، دندانپزشک گاهی برای مدت کوتاهی می‌خواهد پروتز در دهان بماند. MouthHealthy توضیح می‌دهد که در ابتدای استفاده از پارسیل، گاهی پوشیدن مداوم سریع‌ترین راه پیدا کردن نقاطی است که نیاز به اصلاح دارند. این دستورها موقتی‌اند و پس از آن، روال عادی شبانه برمی‌گردد. جزئیات دوره پس از کشیدن دندان را در مقاله دندان مصنوعی فوری بخوانید.

دندان مصنوعی را شب کجا و چگونه نگه داریم؟

دندان مصنوعی را پس از تمیز کردن، طبق دستور دندانپزشک نگه دارید. NHS، انجمن دندانپزشکی آمریکا و کلیولند کلینیک نگهداری در آب یا محلول پاک‌کننده را توصیه می‌کنند تا پروتز خشک نشود و شکلش تغییر نکند. Better Health نگهداری در ظرف تمیز و خشک را مطرح می‌کند و healthdirect می‌گوید بپرسید کدام روش برای پروتز شما مناسب‌تر است.

تفاوت این توصیه‌ها نشان می‌دهد که جنس پروتز و دستور سازنده در انتخاب روش مهم است. کلیولند کلینیک و MouthHealthy هشدار می‌دهند که پروتزی که مرطوب نماند ممکن است شکل خود را از دست بدهد. NHS گزینه‌های متعددی را نام می‌برد: آب، کیسه پلاستیکی با پنبه مرطوب، محلول پاک‌کننده شبانه یا ظرف مخصوص پروتز.

ظرف نگهداری چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟

• دربسته و تمیز باشد تا گرد و غبار و حشرات به آن نرسند.
• جای ثابتی داشته باشد که دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی است.
• هر روز آب یا محلول آن عوض شود.
• خود ظرف هم مرتب شسته شود.

چند اشتباه رایج در نگهداری

پیچیدن پروتز در دستمال کاغذی ممکن است باعث شود اشتباهی دور انداخته شود یا گم شود. گذاشتن پروتز روی میز بدون ظرف هم خطر افتادن و خشک شدن دارد. آب داغ هم در ظرف نگهداری جایی ندارد. اگر چند نفر در خانه پروتز دارند، ظرف‌ها را نام‌گذاری کنید تا جابه‌جا نشوند.

هنگام سفر

در سفر یک ظرف دربسته کوچک، مسواک پروتز و پاک‌کننده همراه داشته باشید. در هتل یا مسافرخانه، پروتز را روی سطح سنگی روشویی نشویید و حوله‌ای زیر آن پهن کنید. یک بسته کوچک از پاک‌کننده مخصوص هم به حفظ روال روزانه کمک می‌کند.

مراقبت از لثه، زبان و سقف دهان

مراقبت از دندان مصنوعی فقط به خود پروتز محدود نمی‌شود؛ حتی اگر هیچ دندان طبیعی ندارید، دهان شما هم به مراقبت روزانه نیاز دارد. NHS توصیه می‌کند لثه‌ها، زبان و دندان‌های باقی‌مانده را صبح و شب با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید. کلیولند کلینیک هم مسواک زدن لثه‌ها، زبان، سطح داخلی گونه‌ها و سقف دهان را توصیه می‌کند.

Better Health هم یادآوری می‌کند بخش‌هایی از دهان را که معمولاً زیر پروتز پوشیده می‌مانند، یعنی لثه‌ها و سقف دهان، به‌آرامی مسواک بزنید. healthdirect تأکید می‌کند حتی اگر دندان ندارید، باید از دهانتان مراقبت کنید و لثه‌ها و زبان را هر روز مسواک بزنید.

چطور لثه‌ها را تمیز کنیم؟

1. پروتز را خارج کنید.
2. با مسواک بسیار نرم و حرکات ملایم، روی لثه‌ها و سقف دهان را بکشید.
3. زبان را از عقب به جلو آرام تمیز کنید.
4. دهان را با آب بشویید.
5. اگر زخم یا نقطه دردناک دیدید، فشار مسواک را روی آن کم کنید و موضوع را به دندانپزشک بگویید.

دندان‌های طبیعی باقی‌مانده

اگر پارسیل یا اوردنچر روی ریشه دارید، دندان‌های طبیعی باقی‌مانده اهمیت زیادی دارند. Better Health توصیه می‌کند آن‌ها را با مسواک سرکوچک و موی نرم و خمیردندان فلورایددار تمیز کنید. این دندان‌ها پایه پروتز هستند و از دست رفتن آن‌ها ممکن است کل طرح درمان را تغییر دهد.

معاینه خود دهان

هنگام تمیز کردن، چند ثانیه در آینه به لثه‌ها نگاه کنید. قرمزی، سفیدی غیرعادی، زخم یا برآمدگی تازه را جدی بگیرید. Better Health زخمی را که بیش از دو هفته بماند از دلایل مراجعه می‌داند. ارزیابی چنین تغییراتی کار دندانپزشک است.

مراقبت از پارسیل و گیره‌های آن چه تفاوتی دارد؟

مراقبت از پارسیل همان اصول دندان مصنوعی کامل را دارد، اما دو نکته اضافه دارد: دندان‌های طبیعی که پارسیل به آن‌ها تکیه می‌کند باید با دقت مسواک شوند و گیره‌ها و اتصالات باید آرام تمیز شوند تا خم نشوند. MouthHealthy توصیه می‌کند همه سطوح پارسیل را با ملایمت مسواک بزنید تا پلاستیک آسیب نبیند و اتصالات خم نشوند.

MouthHealthy هشدار مهمی دارد: پارسیل را هرگز با گاز گرفتن در جای خود فشار ندهید، چون ممکن است گیره‌ها خم شوند یا بشکنند. پارسیل باید با فشار انگشت و به‌آسانی در جای خود بنشیند. هنگام مسواک زدن هم فشار زیاد ممکن است اتصالات را خم کند.

گیره‌ها و دندان‌های پایه

دندان‌هایی که گیره روی آن‌ها قرار می‌گیرد، مثل بقیه دندان‌های طبیعی در معرض پلاک، پوسیدگی و مشکل لثه هستند. اگر این ناحیه خوب تمیز نشود، دندان پایه ممکن است آسیب ببیند و ثبات پارسیل هم به خطر بیفتد. بنابراین تمیز کردن دقیق دندان‌های پایه و کنترل منظم تطابق، از دندان‌های باقی‌مانده محافظت می‌کند.

نکات عملی برای پارسیل

• پارسیل را هر روز خارج و تمیز کنید.
• سطح داخلی گیره‌ها را با مسواک نرم و آرام تمیز کنید.
• دندان‌های پایه را از همه طرف مسواک بزنید و بین آن‌ها را تمیز کنید.
• اگر گیره شل شده یا فشار می‌آورد، خودتان آن را خم نکنید.

درباره انواع پارسیل و طراحی آن، مقاله پروتز پارسیل را ببینید.

تمیز کردن اوردنچر و پروتز ثابت روی ایمپلنت چگونه است؟

اوردنچر روی ایمپلنت مثل دندان مصنوعی معمولی هر روز خارج و تمیز می‌شود و به گفته کلیولند کلینیک شب‌ها برای تمیز کردن و خیساندن بیرون می‌آید؛ اما پایه‌ها یا میله اتصال داخل دهان هم باید مسواک شوند. پروتز ثابت روی ایمپلنت خارج نمی‌شود و تمیز کردن روزانه دقیق‌تری، از جمله تمیز کردن زیر پروتز، لازم دارد.

انجمن دندانپزشکی آمریکا اشاره می‌کند که خارج کردن اوردنچر، دسترسی به پایه‌های ایمپلنت را برای تمیز کردن فراهم می‌کند. به همین دلیل خارج کردن روزانه اوردنچر هم برای تمیز کردن خود پروتز و هم برای رسیدن به پایه‌ها اهمیت دارد.

اوردنچر؛ پروتز و اتصالات

در اوردنچر، قطعه‌های کوچکی داخل پروتز روی پایه‌های ایمپلنت قفل می‌شوند. این قطعه‌ها با تمیز کردن نادرست یا فشار زیاد ممکن است آسیب ببینند. پایه‌های داخل دهان را با مسواک نرم و از همه طرف تمیز کنید. دندانپزشک ممکن است برس تک‌دسته یا برس بین‌دندانی را برای اطراف آن‌ها پیشنهاد کند.

پروتز ثابت هیبرید

در دندان مصنوعی هیبرید پروتز با پیچ بسته شده و بیمار آن را خارج نمی‌کند. کلیولند کلینیک می‌گوید عیب پروتز غیرمتحرک این است که به تمیز کردن روزانه دقیق‌تری، از جمله نخ کشیدن زیر پروتز، نیاز دارد. ابزار مناسب، مانند نخ مخصوص یا برس بین‌دندانی، را دندانپزشک پیشنهاد می‌کند و باز کردن پروتز برای نگهداری فقط کار اوست.

جدول مقایسه مراقبت روزانه

روش‌های تمیز کردن اطراف ایمپلنت را با جزئیات در مقاله بهداشت ایمپلنت دندان توضیح داده‌ایم.

چسب دندان مصنوعی را چطور با احتیاط استفاده کنیم؟

چسب دندان مصنوعی را فقط به مقدار کم، روی پروتز تمیز و دقیقاً طبق دستور سازنده استفاده کنید و باقی‌مانده آن را هر روز از پروتز و دهان پاک کنید. انجمن دندانپزشکی آمریکا می‌گوید چسب راه‌حل پروتز لق نیست. FDA هم توضیح می‌دهد که پروتز درست ساخته‌شده و نگهداری‌شده در بیشتر موارد نباید به چسب نیاز داشته باشد.

چسب‌ها به شکل کرم، پودر، نوار یا پد عرضه می‌شوند. به گفته انجمن دندانپزشکی آمریکا، چسب علاوه بر نگه داشتن پروتز، گاهی مانع گیر کردن ذرات غذا بین پروتز و لثه می‌شود. Better Health هم می‌گوید برخی افراد، به‌ویژه اگر استخوان فکشان نازک است، ممکن است برای ثبات پروتز به چسب نیاز داشته باشند.

هشدار درباره چسب‌های حاوی روی

FDA توضیح می‌دهد که برخی چسب‌ها روی دارند و مصرف بیش از حد و طولانی آن‌ها، به‌ویژه همراه مکمل‌های حاوی روی، ممکن است به افزایش روی در بدن کمک کند و روی بیش از حد ممکن است به آسیب عصبی، به‌ویژه در دست‌ها و پاها، منجر شود. به گفته همین سازمان، این چسب‌ها اگر به اندازه و طبق دستور مصرف شوند ایمن‌اند. این سازمان می‌گوید اگر چسب از لبه پروتز بیرون می‌زند، احتمالاً مقدار آن زیاد است. FDA همچنین توصیه می‌کند اگر بی‌حسی یا گزگز در دست‌ها و پاها پیدا کردید، استفاده از چسب را متوقف کنید و به پزشک مراجعه کنید.

چه زمانی نیاز به چسب یک هشدار است؟

انجمن دندانپزشکی آمریکا، به نقل از کالج پروتزهای دندانی آمریکا، می‌گوید اگر بدون چسب نمی‌توانید غذا بخورید یا پروتز در جمع در جای خود نمی‌ماند یا روزی بیش از یک بار به چسب نیاز دارید، پروتز باید ارزیابی شود. در بسیاری از این موارد پروتز به ریلاین دندان مصنوعی یا ساخت دوباره نیاز دارد.

پاک کردن چسب

باقی‌مانده چسب را هنگام تمیز کردن پروتز با مسواک و آب‌کشی جدا کنید. انجمن دندانپزشکی آمریکا توصیه می‌کند این کار با ملایمت انجام شود تا به پروتز آسیب نرسد. چسب باقی‌مانده روی لثه را هم با شستن دهان و مسواک نرم پاک کنید.

خشکی دهان چه اثری بر نگهداری دندان مصنوعی دارد؟

خشکی دهان ممکن است نشستن پروتز را سخت‌تر کند و احتمال سایش و زخم لثه را بالا ببرد. انجمن دندانپزشکی آمریکا می‌گوید اغلب یک لایه نازک بزاق برای نگه داشتن پروتز کافی است و چسب ممکن است برای افراد مبتلا به خشکی دهان مفید باشد. علت خشکی دهان را باید پزشک یا دندانپزشک بررسی کند.

داروها، بیماری‌ها و پرتودرمانی سر و گردن از علت‌های شناخته‌شده خشکی دهان هستند. اگر خشکی دهان دارید، مراقبت از دندان مصنوعی و لثه‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، چون بزاق کمتر یعنی شست‌وشوی طبیعی کمتر. داروی خود را هرگز به دلیل خشکی دهان خودسرانه قطع نکنید؛ هر تغییری فقط با نظر پزشک انجام شود.

نکات عملی

• جرعه‌جرعه آب در طول روز بنوشید، به‌ویژه همراه غذا.
• لثه‌ها را با ملایمت بیشتری تمیز کنید.
• اگر زخم‌های مکرر دارید، تناسب پروتز را بررسی کنید.

علت‌ها، علائم و راه‌های کاهش این مشکل را در مقاله خشکی دهان با جزئیات آورده‌ایم.

نشانه‌های مشکل در دندان مصنوعی چیست؟

مهم‌ترین نشانه‌های مشکل عبارت‌اند از: زخم یا نقطه دردناکی که خوب نمی‌شود، لقی یا لیز خوردن پروتز، صدای تق‌تق هنگام صحبت، ترک یا شکستگی، سایش دندان‌های مصنوعی، لثه بسیار قرمز یا خونریزی‌دهنده، بوی بد ماندگار و زخم یا ترک گوشه لب. NHS و Better Health این موارد را دلیل مراجعه به دندانپزشک می‌دانند.

توجه به این نشانه‌ها بخشی از مراقبت از دندان مصنوعی است و بسیاری از مشکلات با مراجعه به‌موقع ساده‌تر حل می‌شوند. به گفته NHS، پروتز ممکن است با کوچک شدن یا تغییر شکل لثه و استخوان فک در طول زمان لق شود. همچنین ممکن است فرسوده یا آسیب‌دیده شود. بنابراین این تغییرات بخشی طبیعی از زندگی با پروتز است، نه نشانه اشتباه شما.

جدول نشانه‌ها و اقدام

نشانه‌هایی که نباید منتظرشان بمانید

اگر تورمی دارید که در حال گسترش است، همراه تب هستید یا در بلع یا تنفس دشواری دارید، منتظر نوبت عادی نمانید و فوراً به مراکز درمانی یا اورژانس مراجعه کنید. تورم، آبسه لثه و زخمی که بیش از دو هفته مانده هم به گفته Better Health دلیل مراجعه است. زخم ماندگار دهان را همیشه باید دندانپزشک ببیند.

لقی؛ گلایه‌ای رایج

کلیولند کلینیک می‌گوید بسیاری از کسانی که دندان مصنوعی متحرک دارند از جابه‌جا شدن یا لیز خوردن آن هنگام صحبت و جویدن گلایه دارند. لقی معمولاً به‌تدریج ایجاد می‌شود و گاهی افراد آن را با چسب بیشتر جبران می‌کنند. اما FDA توضیح می‌دهد که استفاده طولانی از پروتز نامتناسب ممکن است تحلیل استخوان را بیشتر کند. توضیح کامل علت لقی و راه‌حل‌های آن در مقاله ریلاین دندان مصنوعی آمده است.

اگر دندان مصنوعی بشکند یا ترک بخورد چه کنیم؟

اگر دندان مصنوعی شکست، ترک خورد یا یکی از دندان‌هایش افتاد، همه قطعات را نگه دارید، خودتان آن را با چسب یا کیت تعمیر نچسبانید و با دندانپزشک تماس بگیرید. NHS می‌گوید قطعات شکسته را همراه ببرید تا امکان تعمیر بررسی شود. MouthHealthy هم می‌گوید بسیاری از تعمیرها در مطب انجام می‌شود و تعمیرهای پیچیده به لابراتوار می‌رود.

کلیولند کلینیک و MouthHealthy هر دو هشدار می‌دهند که تعمیر خانگی ممکن است پروتز را برای همیشه خراب کند. چسب‌های فوری معمولی هم برای استفاده در دهان ساخته نشده‌اند. علاوه بر این، چسباندن نادرست ممکن است شکل پروتز را تغییر دهد و فشار تازه‌ای روی لثه ایجاد کند.

تا زمان مراجعه چه کنیم؟

• قطعات را در ظرف دربسته و مرطوب نگه دارید.
• اگر لبه تیزی ایجاد شده، پروتز شکسته را در دهان نگذارید.
• اگر پارسیل است و گیره آن شکسته، از پوشیدن آن تا معاینه بپرسید.
• غذاهای نرم بخورید تا تعمیر انجام شود.

پیشگیری از شکستگی

شکستگی گاهی هنگام شستن و افتادن یا بر اثر فرسودگی رخ می‌دهد و مراقبت از دندان مصنوعی در همین لحظه‌ها اهمیت پیدا می‌کند. شستن روی حوله یا روشویی پر از آب، نگهداری در ظرف دربسته و کنترل منظم تطابق پروتز، احتمال شکستگی را کم می‌کند. پروتزی که لق است و هنگام جویدن تکان می‌خورد، تحت فشار ناهمگون قرار می‌گیرد.

بوی بد و لکه روی دندان مصنوعی از کجا می‌آید؟

بوی بد و لکه معمولاً از پلاک، رسوب و رنگ‌های غذا و نوشیدنی روی سطح پروتز می‌آید. به گفته انجمن دندانپزشکی آمریکا، روی پروتز هم مثل دندان طبیعی پلاک، لکه و جرم جمع می‌شود و خیساندن در محلول پاک‌کننده بوی ناشی از پروتز را کم می‌کند. مسواک زدن روزانه هم به گفته MouthHealthy از لکه‌های ماندگار پیشگیری می‌کند.

اگر با وجود تمیز کردن منظم، بو ادامه داشت، علت ممکن است در خود دهان باشد. NHS لثه بسیار قرمز یا خونریزی‌دهنده و بوی بد دهان را نشانه‌های احتمالی بیماری لثه، عفونت قارچی یا پوسیدگی دندان می‌داند. این موارد نیاز به معاینه دارند.

سفید کردن پروتز

کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که پلاستیک پروتز سفید نمی‌شود و استفاده از سفیدکننده یا خمیردندان سفیدکننده فقط به آن آسیب می‌زند. لکه‌ها با مسواک زدن درست و خیساندن در پاک‌کننده کمتر می‌شوند. اگر لکه یا جرم سفت شده، دندانپزشک می‌تواند پروتز را به روش حرفه‌ای تمیز کند.

عفونت قارچی زیر پروتز

التهاب مخاط زیر پروتز گاهی با عفونت قارچی همراه است. انجمن دندانپزشکی آمریکا تمیز نکردن پروتز را از عوامل آن می‌داند و بنیاد سلامت دهان می‌گوید خارج کردن شبانه و خیساندن در محلول پس از مسواک، به نظر می‌رسد برای پیشگیری مفید باشد. درمان این عفونت را دندانپزشک یا پزشک تعیین می‌کند.

چکاپ دندانپزشکی برای کسی که دندان مصنوعی دارد لازم است؟

بله، چکاپ منظم حتی برای کسی که هیچ دندان طبیعی ندارد لازم است. در این معاینه‌ها تطابق پروتز، سلامت لثه و مخاط دهان و دندان‌های باقی‌مانده بررسی می‌شود. healthdirect می‌گوید پس از عادت کردن، دست‌کم سالی یک بار برای کنترل تطابق مراجعه کنید و بنیاد سلامت دهان همه کسانی را که پروتز متحرک دارند به برنامه کنترل منظم دعوت می‌کند.

معاینه بخشی جدانشدنی از مراقبت از دندان مصنوعی است. به گفته NHS، دندان مصنوعی اگر خوب نگهداری شود سال‌ها دوام می‌آورد، اما دیدن منظم دندانپزشک مهم است. دلیل اصلی این است که لثه و استخوان فک به مرور تغییر می‌کنند و پروتز ممکن است به‌آرامی تطابق خود را از دست بدهد، بی‌آنکه خودتان متوجه شوید.

در معاینه چه چیزهایی بررسی می‌شود؟

• تطابق و ثبات پروتز روی لثه؛
• سایش دندان‌های مصنوعی و وضعیت جفت شدن دو فک؛
• لثه، زبان، سقف دهان و سایر بافت‌های نرم؛
• دندان‌های پایه، گیره‌ها و اتصالات ایمپلنت.

پس از دوره عادت کردن

healthdirect می‌گوید پس از تحویل پروتز ممکن است جلسات پیگیری برای تنظیم آن لازم باشد. اگر سوزش یا زخم ادامه داشت، منتظر جلسه بعدی نمانید. آنچه در یک معاینه دوره‌ای انجام می‌شود را در راهنمای چکاپ دندانپزشکی آورده‌ایم.

مراقبت از دندان مصنوعی سالمندان توسط مراقب

وقتی سالمند به دلیل ضعف دست، فراموشی یا بیماری نمی‌تواند خودش از پروتز مراقبت کند، این کار به عهده خانواده یا مراقب می‌افتد. اصول همان است: شستن روزانه، تمیز کردن دهان، خارج کردن شبانه و توجه به نشانه‌های مشکل. بنیاد سلامت دهان بریتانیا خارج کردن شبانه و خیساندن پس از تمیز کردن را برای سالمندان ناتوان اهمیت بیشتری می‌دهد.

در مراقبت از دندان مصنوعی سالمند، آرامش و احترام به استقلال فرد اهمیت دارد. اگر سالمند می‌تواند بخشی از کار را خودش انجام دهد، فقط در بخش‌های دشوار کمک کنید. توضیح دادن هر مرحله پیش از انجام آن، اضطراب را کم می‌کند.

چک‌لیست ساده برای مراقب

1. پروتز را با ملایمت خارج کنید و روی حوله بگذارید.
2. پروتز را با مسواک نرم و پاک‌کننده مناسب بشویید.
3. دهان را با گاز مرطوب یا مسواک نرم تمیز کنید.
4. به زخم، قرمزی یا تورم تازه دقت کنید.
5. پروتز را آب بکشید و طبق دستور نگه دارید.
6. هر تغییر در غذا خوردن یا رفتار را به دندانپزشک گزارش دهید.

نشانه‌های غیرمستقیم

سالمندی که نمی‌تواند خوب صحبت کند، ممکن است ناراحتی خود را با کم‌غذایی، کنار گذاشتن پروتز یا بی‌قراری نشان دهد. این تغییرات ممکن است نشانه زخم یا لقی پروتز باشد. اگر سالمند از ترس دندانپزشکی مراجعه نمی‌کند، مقاله ترس از دندانپزشکی راهکارهای عملی دارد.

اشتباهات رایج در مراقبت از دندان مصنوعی

اشتباهات رایج عبارت‌اند از: خوابیدن با پروتز بدون توصیه دندانپزشک، شستن با آب داغ یا سفیدکننده، استفاده از خمیردندان ساینده یا مسواک سفت، خشک ماندن پروتز، تمیز نکردن لثه‌ها، استفاده بیش از حد از چسب و تعمیر یا سوهان زدن خانگی. بیشتر این اشتباهات به نیت خوب انجام می‌شوند، اما ممکن است به پروتز یا دهان آسیب بزنند.

تصورهای نادرست و واقعیت

عادت‌هایی که کمک می‌کنند

در مراقبت از دندان مصنوعی، یک جای ثابت برای ظرف پروتز، یک مسواک جداگانه و یک یادآور ساده برای شستن شبانه، بیشتر این اشتباهات را از بین می‌برد. همچنین اگر روال مراقبت را روی کاغذی ساده بنویسید و کنار روشویی بگذارید، برای سالمندان و مراقبان مفید است. هر سؤالی درباره مواد پاک‌کننده را هم در جلسه کنترل بعدی از دندانپزشک بپرسید.

پرسش‌هایی برای دندانپزشک

• پروتز من را شب در آب نگه دارم یا محلول یا ظرف خشک؟
• کدام پاک‌کننده برای جنس پروتز من مناسب است؟
• آیا به چسب نیاز دارم و اگر بله، چه مقدار؟
• هر چند وقت یک‌بار برای کنترل مراجعه کنم؟

جمع‌بندی: مراقبت از دندان مصنوعی در یک نگاه

مراقبت از دندان مصنوعی بر چند عادت ساده تکیه دارد: شستن پس از غذا، مسواک زدن پروتز با پاک‌کننده غیرساینده، خیساندن در محلول بیرون از دهان، تمیز کردن لثه و زبان، خارج کردن شبانه و نگهداری درست. پرهیز از آب داغ، سفیدکننده، مواد ساینده و تعمیر خانگی هم عمر پروتز را حفظ می‌کند.

با این حال، هیچ روال خانگی مراقبت از دندان مصنوعی جای معاینه را نمی‌گیرد. لثه و استخوان فک به مرور تغییر می‌کنند و پروتزی که روزی کاملاً اندازه بوده، ممکن است لق شود یا فشار بیاورد. زخم ماندگار، لقی، ترک و نیاز روزافزون به چسب را به دندانپزشک نشان دهید. این مطلب جایگزین معاینه نیست؛ برای بررسی پروتز خود می‌توانید از مشاوره رایگان لبخندنو استفاده کنید.